شگفتی های طبیعت در قرآن

قرآن کریم در آیات بسیاری از تسخیر طبیعت برای انسان توسط خدا خبر می دهد

سوره ابراهیم /۳۲ و ۳۳، نحل /۱۲ و ۱۴، حج /۶۵ و لقمان / ۲۹،

همچنین از رام کردن تمام آسمانها و زمین برای انسان خبر می دهد: سوره لقمان /۲۰ و جاثیه/۱۲.

اما مهم این است که بدانیم طبیعت چه اهمیتی دارد و چه زیبایی هایی می آفریند و چگونه می توان از آن به گونه ای نیکو استفاده کرد و مهم تر اینکه بدانیم همه این نعمت ها نشانه خدا و با تدبیر خدا هستند و هدفی برای آفرینش آنها وجود دارد و ما انسانها ناسپاسی نعمت نکنیم و به ستم از آن استفاده ننماییم .

به همین دلیل، در آیات قرآن آمده است:

سوره عنکبوت ۲۰

(( قل سیروا فی الأرض فانظروا کیف بدأ الخلق ثم الله ینشئ النشأة الآخرة إن الله علی کل شیء قدیر ))

(( که سفر کنید و در زمین بگردید و بنگرید چگونه خداوند آفرینش را آغاز کرده؛ سپس باز او جهان دیگری را پدید می آورد. خداست که بر هرچیز تواناست ))

و در روایات رسیده است که(( سافروا تصحوا )) سفر کنید تا سالم باشید ، زیرا گشت و گذار در طبیعت، دیدن منظره های زیبا و آشنایی با آداب و رسوم ملت ها ، گذشته ا زآنکه خداشناسی ما را تقویت می کند و به شگفتیهای آفرینش خدا آشنا می سازد و فایده های بی شمار مادی و معنوی برای ما ارمغان می آورد، آدمی را از افسردگی می رهاند و به سلامتی جسم و روان ما کمک می کند.

اکنون برای اینکه ابعاد گوناگون طبیعت قرآن را نشان داده باشیم به آیات چند که در وصف طبیعت آمده، اشاره می کنیم:

اهمیت طبیعت در قرآن

در قرآن کریم بیش از ۷۵۰ آیه اشاره به ظواهر طبیعت می کند ابعاد گوناگون جلوه ها و زیبایی های آن را یادآور می شود. در اغلب این آیات، ما را توصیه به مطالعه کتاب طبیعت و پند آموزی آن می کند. بی گمان، هدف این آیات، طرح علوم طبیعی و بیان قوانین آن نیست، هر چند به نکاتی اشاره دارد که پس از قرنها اهمیت و حساسیت آن شناخته شده و خبر از این حقیقت می دهد که گوینده آن در اتصال به مبدأ الهی و آفریننده جهان است. آفریننده ای که از همه چیز خبر دارد و با آگاهی آنها را پدید آورده و برای ما رام کرده است. قرآن کتاب هدایت است و منظور از ذکر این شگفتی ها تدبر در موجودات طبیعی و توجه به نشانه های آن در اصل خلقت است.

پیدایش حیات در زمین و اهمیت آب

یکی از مسایلی که همواره فکر بشررا به خود مشغول کرده، مساله حیات و چگونگی پیدایش آن در زمین است. در سیر طبیعت ما به زندگی موجودات گوناگون برخورد می کنیم و چگونگی حیات آنها برای ما شگفت انگیز است. قرآن کریم در چگونگی حیات آنها برای ما اشاره می کند. مثلا می گوید:

سوره انبیاء ۳۰

(( …وجعلنا من الماء کل شیء … ))

(( …هرچیز زنده ای را از آب پدید آوردیم … ))

و یا به مناسبت آفرینش جهان می گوید:

سوره هود ۷

(( وهو الذی خلق السماوات والأرض فی ستة أیام وکان عرشه علی الماء … ))

(( اوست که آسمانها و زمین را در شش دوره آفریده و قدرت استیلای او بر آب بود ))

شگفتی طبیعت به تنوع وچگونگی موجودات است:

سوره نور ۴۵

(( والله خلق کل دابة من ماء فمنهم من یمشی علی بطنه ومنهم من یمشی علی رجلین ومنهم من یمشی علی أربع یخلق الله ما یشاء إن الله علی کل شیء قدیر ))

(( و خداست که هر جنبندهای را [ابتدا] از آبی آفرید پس پارهای از آنها بر روی شکم راه می‌روند و پارهای از آنها بر روی دو پا و بعضی از آنها بر روی چهار [پا] راه می‌روند خدا هر چه بخواهد می‌آفریند در حقیقتخدا بر هر چیزی تواناست ))

اهمیت آب در طبیعت در قرآن جایگاه مهمی قرار دارد. در تعبیرات گوناگون به شکل توصیف دریاها، رودخانه ها، نهرها و ریزباران ها مطرح می شود، اما آنچه در مرحله نخست جای دارد و آن را مقدس می کند این است که از آب پدید آمده وعرش خدا بر آب مستقر شده و در مرحله بعدی حیات انسان و سعادت و لذت زندگی هر جانداری در مجموع آفرینش، به آب وابسته است.

قرآن در جایی، این شگفتی و زیبایی و اهمیت را به صورتی کامل چنین بیان می کند:

سوره انعام ۹۹

((وهو الذی أنزل من السماء ماء فأخرجنا به نبات کل شیء فأخرجنا منه خضرا نخرج منه حبا متراکبا ومن النخل من طلعها قنوان دانیة وجنات من أعناب والزیتون والرمان مشتبها وغیر متشابه انظروا إلی ثمره إذا أثمر وینعه إن فی ذلکم لآیات لقوم یؤمنون ))

(( و اوست کسی که از آسمان آبی فرود آورد پس به وسیله آن از هر گونه گیاه برآوردیم و از آن [گیاه] جوانه سبزی خارج ساختیم که از آن دانههای متراکمی برمیآوریم و از شکوفه رختخرما خوشههایی است نزدیک به هم و [نیز] باغهایی از انگور و زیتون و انار همانند و غیر همانند خارج نمودیم به میوه آن چون ثمر دهد و به [طرز] رسیدنش بنگرید قطعا در اینها برای مردمی که ایمان می‌آورند نشانه هاست ))

زندگی دوباره طبیعت

یکی دیگر از نمایش های خدا درجهان که قرآن از آن یاد می کند، حیات دوباره طبیعت است، طبیعتی که در فصل زمستان می میرد و سبزی وشادابی خود را از دست می دهد، اما در فصل بهار دوباره زنده شده وجان دیگر می گیرد. قرآن این رحمت الهی را با ریزش باران توصیف می کند و می گوید:

سوره اعراف ۵۷

(( وهو الذی یرسل الریاح بشرا بین یدی رحمته حتی إذا أقلت سحابا ثقالا سقناه لبلد میت فأنزلنا به الماء فأخرجنا به من کل الثمرات کذلک نخرج الموتی لعلکم تذکرون ))

(( و اوست که بادها را پیشاپیش [باران] رحمتش مژدهرسان می‌فرستد تا آن گاه که ابرهای گرانبار را بردارند آن را به سوی سرزمینی مرده برانیم و از آن باران فرود آوریم و از هر گونه میوهای [از خاک] برآوریم بدینسان مردگان را [نیز از قبرها] خارج می‌سازیم باشد که شما متذکر شوید ))

توصیف طبیعت و حیات دوباره آن یکی از نمونه های دیگر شگفتی های طبیعت در قرآن است، اما جالب است بدانیم هدف این توصیف مشهود، نشان دادن طبیعی حیات انسان پس ازمرگ است. به عبارت دیگر برای آن است که چگونه پس از آنکه تمام جسم او پوسید و متلاشی شد، دوباره زنده می شود، همان گونه که طبیعت زمین پس از پژمردگی و خزان ومرگ، دوباره حیات پیدا می کند.

طبقات آسمان

نمایشگاه دیگری از طبیعت ساکت، آرام و بی زبان که در قرآن از آن سخن گفته می شود، نمایشگاه آسمان، ماه و ستارگان و کهکشان ها هستند.

برای انسان فرصت هایی به دست می آید که با تأمل به آسمان نگاه کند و از نگاه خود لذت ببرد. این فرصت در شب در بیابان ها که نور شهرها کمتر وجود دارد و تلألؤ می کند و تابلویی طبیعی و منظم از جهان آفرینش را به نمایش می گذارد، بهتر فراهم می شود.

قرآن با تعبیرات گوناگون این زیبایی ها را توصیف می کند و مهم تر آنکه ما را به زاویه های پنهان شگفتی جهان آفرینش رهنمون می سازد:

سوره ملک ۳

(( الذی خلق سبع سماوات طباقا ما تری فی خلق الرحمن من تفاوت فارجع البصر هل تری من فطور ))

(( خدایی که هفت آسمان را طبقه طبقه آفرید. در آفرینش آن بخشایشگر، هیچ گونه اختلاف و تفاوت نمی بینی. باز بنگر آیا خلل و نقصانی می بینی در آیه ای دیگر به جزئیات دیگری از آسمان و شگفتی هایش اشاره می کند ))

سوره نوح ۱۵ و ۱۶

(( ألم تروا کیف خلق الله سبع سماوات طباقا وجعل القمر فیهن نورا وجعل الشمس سراجا ))

(( مگر ندیده اید که چگونه خدا هفت آسمان را توبرتو آفریده است و ماه را در میان آنها روشنایی بخش گردانیده و خورشید را چون چراغی قرار داده است ))

ویژگی های زمینی

قرآن بیشترین نکات را درباره زمین به عنوان بستر زندگی انسان مطرح کرده است.

بیش از ۴۵۰ آیه درباره زمین سخن می گوید، اما مهم ترین نکاتی که به بحث ما مربوط می شود، درباره امتیازات و امکانات زمین است.

اینکه خداوند زمین را قابل روییدن آفریده تا بتوان از آن محصولی استخراج کرد بر اثر بارش باران و فرورفتن آن در زمین که تبدیل به چشمه های جوشان می شود زمین را کشیده و پهن آفریده است زمین را گهواره قرار داده و راه ها را در زمین ترسیم کرده است زمینه رستنیهای گوناگون را فراهم ساخته و اینکه ظاهر زمین خشکیده دیده می شود ـ اما چون آب بر آن فرود برود به جنبش درمی آید و نمو می کند و آمادگی هر نوع رستنی در آن فراهم است و دهها تعبیر دیگری که در توصیف زمین آمده و بیانگر ویژگی های زمین نسبت به سایر کرات می باشد.

اینها نمونه هایی از توصیف طبیعت و زمین در قرآن به شمار می روند.

رنگها

از جمله موارد توصیف طبیعت در قرآن، توصیف رنگهاست. تنوعی که حس کنجکاوی انسانها را بر می انگیزد و به انسان گوشزد می کند که درباره علت پیدایش رنگها تأمل کند و از سوی دیگر نسبت به برخی از رنگها می گوید:

سوره بقره ۶۹

(( …صفراء فاقع لونها تسر الناظرین ))

(( …زرد یکدست و خالص که رنگش بینندگان را شاد می‌کند ))

این رنگ، برای بینندگان و تماشاگران ایجاد سرور می کند

رنگ ها در طبیعت به دو بخش تقسیم می شوند: رنگ هایی که حزن آورند و رنگ هایی که شادی آفرین هستند.

قرآن به رنگ های شادی بخش، اهمیت ویژه ای می دهد که شگفتی همگان را برمی انگیزد و انگیزه ای برای جلب توجه به وجود می آورد مانند رنگ زرد، رنگ سبز و سفید . مثلا در اوصاف بهشتیان از رنگ سبز یاد می کند که بهشتیان بر پشتی های سبزرنگ تکیه زده اند یا از رنگ سفید در توصیف نوشیدنی های اهل بهشت یاد می کند.

از تنوع رنگ های میوه ها به عنوان یک نعمت یاد می کند:

سوره فاطر ۲۷

(( ألم تر أن الله أنزل من السماء ماء فأخرجنا به ثمرات مختلفا ألوانها ومن الجبال جدد بیض وحمر مختلف ألوانها وغرابیب سود ))

(( آیا ندانستی که خداوند از آسمان آبی فرو فرستاد . ما بدان آب میوه هایی با رنگ های گوناگون خارج ساختیم و نیز از کوه ها راه ها و رگه های سفید، سرخ و به رنگ های مختلف و گاه به رنگ کاملا سیاه پدیدار نمودیم ))

واقعا این پرسش مطرح است که اگر تمام این میوه ها با طعم ومزه های مختلف به یک رنگ بودند، جاذبه ای برای خوردن وجود نداشت و از آن لذتی ایجاد نمی شد. خداوند این تنوع رنگ ها را در طبیعت یکی از نعمت های الهی می داند. این شیوه از توصیف در طبیعت نسبت به ابرها، بادها، کوه ها، دشت و بیابان ها و سبزی ها نیز صادق است.

به عنوان نمونه می توان به آیات زیر مراجعه کرد: سوره نبا/۱۴، اعراف/۵۷، نازعات/۳۲ و فاطر/۲۷.

جالب اینجاست که یکی از محورهای طبیعت، زمانها و مکانهاست. همان طور که برخی از مکانها دارای زیبایی و جاذبه است، برخی مکانها در فرهنگ قرآن ارزشمند و مقدس و معنویت آفرین است مانند مسجدالاقصی، مسجدالحرام، کوه طور و محراب زکریا. همین طور از بعد معنوی برخی زمان ها در طبیعت ارج و منزلتی خاص دارند و روح افزا هستند.

این زمانها، مانند مکان های لذت بخش، شادابی معنوی به ارمغان می آورند و خداوند، رحمت و عنایت مخصوص در آن اوقات به انسان ها دارد و به عنوان نمونه در قرآن از وقت سحر، صبحگاهان به عنوان زمانی بس ارجمند یاد می کند و می فرماید : در آن هنگام به عبادت و راز و نیاز مشغول باشید. کسی که در این زمان با خدا ارتباط پیدا کند از فرصت های دیگر بهتر و ارجمندتر است. زیرا امید است که پرودگار چنین شخصی را که در این ساعت بیدارمی شود به عبادت و راز و نیاز با خدا مشغول می شود به مقامی ستوده برساند.

سوره اسراء ۷۹

(( ومن اللیل فتهجد به نافلة لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا ))

(( و پاسی از شب را زنده بدار تا برای تو [به منزله] نافلهای باشد امید که پروردگارت تو را به مقامی ستوده برساند ))

صبح و نسیم صبحگاهی یکی از بهترین اوقات طبیعت است که برای ورزش و استشمام هوای آزاد استفاده می شود، اما قرآن این زمان را هم برای لذت معنوی و هم برای لذت مادی از بهترین فرصت ها معرف می کند. خوشا به حال آن انسان هایی که به جای خواب در این زمان بیدارند و لذت بهره گیری از صبح را به غفلت خواب جایگزین نمی کنند.

اهداف ذکر طبیعت

مهم ترین نکته، جهت گیری ذکر طبیعت در قرآن است. انسان ها به ویژه مخاطبان قرآن، کم و بیش طبیعت را می شناختند، اما آنچه لازم بود که آنها بدانند، جهت و سراپرده طبیعت است. مثلا قرآن بارها به این جهت از طبیعت یاد می کند تا اثبات مانع کند و از پیچیدگی ها وشگفتی های طبیعت به عنوان مظاهر خلق خدا یاد کند.

البته گاهی در ابعاد دقیق تر زیبایی های طبیعت بازگفته می شود، مانند دلالت بر توحید یا تنزیه خداوند ازداشتن فرزند ( انعام /۱۰۰-۱۰۱ ) یا داشتن نظم و پیوند. یا ذکر آنها توجه دادن به عظمت، قدرت، تدبیر و رحمت و حکمت گستره علم الهی است.( زمر/۷، فرقان/۶۰-۶۲، حج/۶۱، انعام /۶۳-۶۴، نور/۴۵) .

و جالب تر از همه اینها که نشان دهنده تعادل و واقع گرایی قرآن می باشد، تشویق به بهره برداری از طبیعت و استفاده از لذات حسی است ( انعام/۱۴۲-۱۴۴). به نظر من این شیوه بیان از ویژگی در قرآن است که به شکل معتدلی ما را در استفاده از طبیعت تشویق می کند.

نکته دیگر ذکر شگفتی های طبیعت در قرآن به این جهت است که از غرور و عجب و خودخواهی باز دارد و نور ایمان در دلها ایجاد شود.

یا از رفتار گذشته ها عبرت بگیرد.

گاهی قرآن با ذکر نمونه ای از طبیعت در جهت تربیت نفس و جلوگیری از غفلت او سخن می گوید: مثلا در آنجا که از طوفان دریا و تلاطم کشتی ها سخن می گوید و این حالت طبیعت را بیان می کند از آن جهت که انسان درحالت گشایش و وفور نعمت خدا را فراموش می کند و به هنگام سختی و فشار به یاد پروردگار می افتد؛

خدا این حالت را در ضمن حادثه ای طبیعی ذکر می کند:

او کسی است که شما را در خشکی و دریا می گرداند، تا وقتی که درکشتی و در حالت آرامش هستید که با بادی خوش در حرکت است، افرادی در این حالت آرامش هستید که با بادی خوش درحرکت است، افرادی در این حالت شاد هستند. ( و از یاد خدا غافل )، اما بناگاه بادی سخت بر آنها وزد و موج از هر طرف بر ایشان تازد یقین کنند که در محاصره افتاده اند، در آن حال خدا را پاکدلانه می خوانند که اگر ما را از این ورطه برهانی، قطعا از سپاسگزارانیم ( یونس/۲۲).

این ها نمونه هایی از اهداف ذکر طبیعت است، البته اهداف بسیاری در ذکر طبیعت می باشد که به همین نمونه ها بسنده شد، چنانکه مباحث دیگری در ذکر طبیعت مطرح است، مانند اسلوب قرآن در توصیف طبیعت، مقایسه میان شیوه قران و شیوه کتاب های مقدس، اعجاز علمی قرآن در بیان مسائل طبیعی و موضوعات دیگری که هریک بحث مستقلی را می طلبد ….

حال شگفتی های قرآن در مورد طبیعت را که تا همین قرون پیش در قرآن به عنوان راز نهفته بود و کسی از آنها خبری نداشت ولی حال با پیشرفت علم به آن دست یافته اند را برایتان بازگو می‌کنیم.

همانطور که در اول مقاله گفتیم خداوند همواره به بشر گفته شده است که در زمین گردش کنند و بر آنچه در آن خلق شده است بنگرند و بیندیشند. دراین مطلب به بررسی بخش هایی از اعجاز قران در طبیعت شامل ترجمه آیات قران در باره هر پدیده طبیعی به همراه توضیحات علم و یافته های علمی بشر در آن رابطه پرداخته شده است.

باران

سوره نور ۴۳

(( ألم تر أن الله یزجی سحابا ثم یؤلف بینه ثم یجعله رکاما فتری الودق یخرج من خلاله وینزل من السماء من جبال فیها من برد فیصیب به من یشاء ویصرفه عن من یشاء یکاد سنا برقه یذهب بالأبصار ))

(( آیا ندیدی که خداوند ابرهایی را به آرامی می راند، سپس میان آن ها پیوند می دهد، و بعد آن را متراکم می سازد؟! در این حال، دانه های باران را می بینی که از لابه لای آن خارج می شود; و از آسمان -از کوه هایی که در آن است (ابرهایی که همچون کوه ها انباشته شده اند) - دانه های تگرگ نازل می کند، و هر کس را بخواهد بوسیله آن زیان می رساند، و از هر کس بخواهد این زیان را برطرف می کند; نزدیک است درخشندگی برق آن (ابر ها) چشم ها را ببرد! ))

دانشمندان با مطالعه بر روی ابر ها به این نتیجه رسیدند که چگونگی بارش باران از ابر ها دارای سیستم و مرا حل خاصی می باشد.

هوا شناسان در مورد تشکیل ابر کومولونیمبوس مطالعه کرده اند تا نحوه تولید و ایجاد باران، تگرگ، برق (نور) را بیابند. یافته ها نشان می دهد که کومولونیمبوس طی مراحل زیر باران ایجاد می کند.

۱- ابتدا ابر ها با نیروی باد به حرکت در می آیند، قطعه های پراکنده و کوچک که کومولوس نام دارند با نیروی باد به یکدیگر فشرده شده و در یک منطقه تجمع می یابند و ابرهای کومولونیموس را می سازند.

۲- اتصال: ابرهای کوچک تر به یکدیگر متصل و ابرهای بزرگ تر را تشکیل می دهند.

۳- تراکم و انبوه شدن: وقتی ابرهای کوچک تر به هم می پیوندند و ابرهای بزرگ تر را می سازند در ابرهای بزرگ حرکت و رشد عمودی به سمت بالا صورت گرفته که این پدیده در مرکز ابر ها بیشتر از لبه ها و کناره های آن رخ می دهد.

ابر ها بعد از این رشد رو به بالا موجب کشیده شدن توده ابر به بالا و رسیدن به ناحیه سرد تر اتمسفر (جو) که محل تشکیل قطره های آب و تگرگ است می شود و قطره های آب و تگرگ، بزرگ تر و سنگین تر شده و حرکت رو به بالای آن ها متوقف می شود.

به صورت قطره های باران و تگرگ فرود می آیند به هم پیوستن تکه های کوچک و تشکیل ابرهای بزرگ می باشد و شروع بارندگی می باشد.

در مورد برف ها نیزهمه ابر ها ذرات آب یا کریستال یخ را با خود حمل می کنند، اما این ذرات بسیار کوچک تر از آن هستند که به زمین ببارند.

اگر ارتفاع ابر ها بیشتر شود، هوای سرد تر، باعث فشرده تر شدن بخارآب می شود، و این ممکن است برای شکل دادن باران، تگرگ یا برف مناسب باشد.

تناسب باران

سوره زخرف ۱۱

(( والذی نزل من السماء ماء بقدر فأنشرنا به بلدة میتا کذلک تخرجون ))

(( همان کسی که از آسمان آبی فرستاد بمقدار معین، و بوسیله آن سرزمین مرده را حیات بخشیدیم; همین گونه (در قیامت از قبر ها) شما را خارج می سازند! ))

بر اساس تحقیقاتی که دانشمندان بر روی تناسب قطرات باران انجام دادند به این نتیجه رسیدند که مقدار قطراتی که از زمین بخار می شودن در حدود ۱۶ میلیون تن می باشد و به همین میزانآب ازآسمان فرود می آید.

باد

سوره حجر ۲۲

(( وأرسلنا الریاح لواقح فأنزلنا من السماء ماء فأسقیناکموه وما أنتم له بخازنی ))

(( ما باد ها را برای بارور ساختن (ابر ها و گیاهان) فرستادیم; و از آسمان آبی نازل کردیم، و شما را با آن سیراب ساختیم; در حالی که شما توانایی حفظ و نگهداری آن را نداشتید! ))

باد ها با وزش خود روی اقیانوس ها باعث حرکت قطرات اب و بعد از مدتی به وجود امدن موج می شوند. سپس این موج ها سب پخش شدن ذرات اب در هوا می شوند و باد آن ها را به سمت بالا انتقال می دهد که از اولین مراحل بارش باران می باشد. یکی دیگر از وظایف باد ها انجام عمل لقاح می باشد.

آب ها و اقیانوس ها دیوار مانع میان دو دریا

سوره نمل ۶۱

(( أمن جعل الأرض قرارا وجعل خلالها أنهارا وجعل لها رواسی وجعل بین البحرین حاجزا أإله مع الله بل أکثرهم لا یعلمون ))

(( یا کسی که زمین را مستقر و آرام قرار داد، و میان آن نهرهایی روان ساخت، و برای آن کوه های ثابت و پابرجا ایجاد کرد، و میان دو دریا مانعی قرار داد (تا با هم مخلوط نشوند; با این حال) آیا معبودی با خداست؟! نه، بلکه بیشتر آنان نمی دانند (و جاهلند)! ))

موج های بزرگ و جریان های قوی در دریا مدیترانه و اقیانوس اطلس وجود دارد. مدیترانه از طریق جبل الطارق وارد اتلانتیس می شود. میان این دو در اعماق چند صد متری دیوار وجود دارد.

در طرفین این مانع هریی از دریا ها دما و شوری و غلظت و شرایط زیستی خاص خود را دارد. مثلا آب دریای مدیترانه در مقایسه با اقیانوس اطلس: گرم، شور، و کم غلظت تر است.

وقتی آب دریای مدیترانه از بالای دیوار میان خود و اقیانوس اطلس، با گرما و شوری و غلظت کم و خصوصیات ویژه خود چند صد متر به اعماق می رود.

آب دریای مدیترانه در آن عمق تعادل و توازان ایجاد می کند. و از بالا برمی گردد. این دو دریا در همین مرز با هم قاطی می شوند و فرا تر از مرز خود نمی روند. که این امر به خاطر تغییر غلظت کشش سطحی از قاطی شده اند جلوگیری می کند.

کوه ها

سوره انبیا ۳۱

(( وجعلنا فی الأرض رواسی أن تمید بهم وجعلنا فیها فجاجا سبلا لعلهم یهتدون ))

(( و در زمین، کوه های ثابت و پابرجایی قرار دادیم، مبادا آن ها را بلرزاند! و در آن، دره ها و راه هایی قرار دادیم تا هدایت شوند! ))

دانشمندان به این نتیجه رسیده ان که ریشه کوه ها برروی سطح زمین نمی باشد بلکه در زیر زمین می باشد مثلا کوه اورست ارتفاع قله ان در حدود ۹ کیلومتر از زمین می باشد و ریشه ان طولی در حدود ۱۲۵کیلومتر دارد. کوه ها بر اثر حرکت و تصادم تکه های بزرگ پوسته زمین به وجود می ایند.

و قتی دو لایه با هم برخورد می کنند لایه قوی تر در زیر ان یکی قرار می گیرد و از لایه بالای کوه ئشکل می گیرد.

زلزله و خروج مواد مذاب

سوره زلزله ۱ و ۲

(( إذا زلزلت الأرض زلزالها وأخرجت الأرض أثقالها ))

(( هنگامی که زمین شدیدا به لرزه درآید، و زمین بارهای سنگینش را خارج سازد! ))

فوران های آتشفشانی معمولا براساسی شکل دهانه ای که از آن فوران صورت می گیرد، محل قرارگیری دهانه در کوه آتشفشان، شکل و نوع مخروط اتشفشان و بالاخره خصوصیات عمومی فوران (آرام یا شدید-انفجاری یا غیر انفجاری) طبقه بندی می شوند.

گدازه های اسیدی به علت درصدSio۲ بالا و درجه حرارت نسبتا پایین دارای (ویسکوزیته) بالا و سیالیت پائین بوده و در نتیجه به صورت انفجاری همراه با مواد پرتابی می باشد. اما در گدازه های باریک به علت درصدSio۲پائین و درجه حرارت نسبتا بالا، گرانروی پائین بوده و سیالیت افزایش می یابد و در نتیجه مواد پرتابی با مقدار کم و فوران آرام انجام می شود.

سیاهچاله فضایی

سوره نجم ۱

(( والنجم إذا هوی ))

(( سوگند به ستاره وقتی که از بالا به گودال فرو می افتد (یا فرو می ریزد) ))

طبق اختر فیزیک نظری جدید ممکن است سیاهچاله ها مرحله پایانی زندگی ستاره ها باشند. مادامی که یک منبع انرژی در ناحیه مرکزی ستاره فعالیت می نماید، درجات حرارت بالا باعث انبساط گاز و جدا شدن لایه های بالایی آن می شود.

در عین حال، نیروی گرانشی عظیم ستاره این لایه ها را بسوی مرکز می کشاند. پس از آنکه سوخت تامین کننده واکنش های هسته ای به مصرف رسید، درجه حرارت در ناحیه مرکزی ستاره به تدریج پایین می آید.

در این مرحله تعادل ستاره به هم می خورد و ستاره تحت تاثیر نیروی گرانشی خود منقبض می گردد، تکامل و تغییر بیشتر آن به جرمش بستگی دارد.

ستاره

سوره طارق ۷

((

(( همان ستاره درخشان و شکافنده تاریکیهاست! ))

ستارگان اجرامی هستند آسمانی که دارای منبع انرژی بوده (به سه صورت انرژی گرانش، حرارتی وهسته ای) و این انرژی را با تابش خود بصورت امواج الکترومغناطیس خرج می کنند.

ستون های منظومه شمسی

سوره رعد ۲

(( الله الذی رفع السماوات بغیر عمد ترونها ثم استوی علی العرش وسخر الشمس والقمر کل یجری لأجل مسمی یدبر الأمر یفصل الآیات لعلکم بلقاء ربکم توقنون ))

(( خدا همان کسی است که آسمان ها را، بدون ستونهایی که برای شما دیدنی باشد، برافراشت، سپس بر عرش استیلا یافت (و زمام تدبیر جهان را در کف قدرت گرفت) ; و خورشید و ماه را مسخر ساخت، که هر کدام تا زمان معینی حرکت دارند! کار ها را او تدبیر می کند; آیات را (برای شما) تشریح می نماید; شاید به لقای پروردگارتان یقین پیدا کنید! ))

سیارات منظومه شمسی نیروی جاذبه که انسان آنرا بصورت ستونهای از موج تصور می کند و به شکل ستون آنرا رسم می کند با هم نگهداشته شده اند.

تعداد سیارات منظومه شمسی

سوره یوسف ۴

(( إذ قال یوسف لأبیه یا أبت إنی رأیت أحد عشر کوکبا والشمس والقمر رأیتهم لی ساجدین ))

(( (به خاطر بیاور) هنگامی را که یوسف به پدرش گفت: «پدرم! من در خواب دیدم که یازده ستاره، و خورشید و ماه در برابرم سجده می کنند! ))

بنابر یافته ستاره شناسان تعداد سیارات ۱۱ می باشد: سیاره ماه، سیاره عطارد، سیاره زهره، سیاره زمین، سیاره مریخ، سیاره مشتری، سیاره زحل، سیاره اورانوس، سیاره نپتون، سیاره پلوتون، سیاره سدنا.

شب و روز

سوره نور ۴۴

(( یقلب الله اللیل والنهار إن فی ذلک لعبرة لأولی الأبصار ))

(( خداوند شب و روز را دگرگون می سازد; در این عبرتی است برای صاحبان بصیرت! ))

خورشید هر روز از مشرق طلوع می کند و به آرامی بالا می اید. مسیر حرکت آن دراسمان به شکل یک نیم دایره است. پس از پیمودن این مسیر، درافق فرو می رود. و شب آغاز می شود.

زندگی انسان، جانوران و گیاهان تحت تاثیر گردش شب و روز است. در زمانهای قدیم، مردم عقیده داشتند که خورشید واقعا در آسمان حرکت می کند و شب و روز به وجود می آورد.

مثلا مصریان بر این باور بودند که خدای خورشید به نام «رع» ارابه آتشین خود را هر روز در آسمان ها می راند. امروزه می دانیم که این خورشید نیست که حرکت می کند بلکه سیاره ما زمین، از غرب به شرق می چرخد. ما در اثر چرخش زمین تصور می کنیم که خورشید در آسمان حرکت می کند.

زمین

لایه های زمین

سوره طلاق ۱۲

(( الله الذی خلق سبع سماوات ومن الأرض مثلهن یتنزل الأمر بینهن لتعلموا أن الله علی کل شیء قدیر وأن الله قد أحاط بکل شیء علما ))

(( خداوند همان کسی است که هفت آسمان را آفرید، و از زمین نیز همانند آن ها را; فرمان او در میان آن ها پیوسته فرود می آید تا بدانید خداوند بر هر چیز تواناست و اینکه علم او به همه چیز احاطه دارد! ))

این لایه ها ۷ عدد می باشند که عبارتند از: تروپوسفر پایین ترین لایه اتمسفر است که خود از لایه های کوچکتری تشکیل شده است. لایه استراتوسفر بر روی لایه تروپوسفر قرار دارد و ضخامت متوسط آن حدود۲۳ کیلومتر است.

مزوسفردر بالای لایه گرم ازن قرار دارد که دما در آن متناسب با افزایش ارتفاع با آهنگ۰/۳ سانتیگراد به ازای هر ۱۰۰ متر کاهش می یابد. یونسفر از بخش فوقانی مزوسفر تا ارتفاع تقریبی۱۰۰۰ کیلومتری اتمسفر زمین قرار دارد. اگزوسفر شرایط موجود در یونسفر در این لایه نیز حاکم است.

ماگنتسفر منطقه شبه تله ای که در آنجا خطوط نیرو روی زمین در طرف خورشید بسته می شوند و خطوط نیرو در طرف شب بازند.

پوشش هوای محافظ زمین

سوره انبیا ۳۲

(( وجعلنا السماء سقفا محفوظا وهم عن آیاتها معرضون ))

(( و آسمان را سقف محفوظی قرار دادیم; ولی آن ها از آیات آن روی گردانند ))

گرد زمین را پوشش هوایی ضخیمی فرا گرفته، که عمق آن به ۳۵۰ کیلومترمی رسد. هوا از گازهای «نیتروژن «-به نسبت ۷۸/۰۳ درصد و «اکسیژن» به نسبت۹۹ ۲۰/ درصد و اکسید کربن به نسبت ۰/۰۴درصد و بخار آب و گازهای دیگر به نسبت ۰/۹۴ درصد ترکیب یافته است.

این پوشش هوایی با این حجم ضخیم و بااین نسبت های گازی فراهم شده در آن، هم چون سپری آسیب ناپذیر، زمین را دربر گرفته و آن را از گزند سنگ های آسمانی که به حد وفور (۵۲) به سوی زمین می آیند و ازهمه اطراف، تهدیدی هولناک برای ساکنان زمین به شمار می روند، حفظ کرده زندگی را بر ایشان امکان پذیر می سازد.

تغییر ابعاد زمین

سوره رعد ۴۱

(( أولم یروا أنا نأتی الأرض ننقصها من أطرافها والله یحکم لا معقب لحکمه وهو سریع الحساب ))

(( آیا ندیدند که ما پیوسته به سراغ زمین می آییم و از اطراف (و جوانب) آن کم می کنیم؟! (و جامعه ها، تمدن ها، و دانشمندان تدریجا از میان می روند.) و خداوند حکومت می کند; و هیچ کس را یارای جلوگیری یا رد احکام او نیست; و او سریع الحساب است! ))

زمین در واقع چنان که قرآن مطرح کرده پیوسته در حال کم و کاسته شدن است. پیوسته گاز و گرما و انرژی از جو زمین خارج می شود و به فضا می رود، و رفته رفته از حجم و اندازه آن کاسته می شود. طوریکه تخمین زده می شود، زمین در آغاز پیدایش خود حجمی تقریبا۲۰۰۰ بار بزرگ تر از حجم کنونی خود داشته است.

کروی بودن زمین

سوره اعراف ۱۳۷

(( وأورثنا القوم الذین کانوا یستضعفون مشارق الأرض ومغاربها التی بارکنا فیها وتمت کلمت ربک الحسنی علی بنی إسرائیل بما صبروا ودمرنا ما کان یصنع فرعون وقومه وما کانوا یعرشون ))

(( و مشرق ها و مغرب های پر برکت زمین را به آن قوم به ضعف کشانده شده (زیر زنجیر ظلم و ستم)، واگذار کردیم; و وعده نیک پروردگارت بر بنی اسرائیل، بخاطر صبر و استقامتی که به خرج دادند، تحقق یافت; و آنچه فرعون و فرعونیان (از کاخ های مجلل) می ساختند، و آنچه از باغ های داربست دار فراهم ساخته بودند، در هم کوبیدیم! ))

این تعبیر تنها با کروی بودن زمین می سازد، زیرا اگر فرض بگیریم که زمین مسطح است، در این صورت یک مشرق و یک مغرب بیشتر نخواهد داشت ; اما اگر زمین را کروی فرض نمائیم، هر نقطه ایی از زمین برای نقاط شرقی آن، (غرب) خواهد بود و برای نقاط غربی آن، (شرق) خواهد بود.

» ماژلان «در سال۱۵۱۹ با چند کشتی که» شارل پنجم «پادشاه اسپانیا در اختیارش قرار داده بود، از اسپانیا حرکت و در ماژلان در جنگ با بومیان جزایر مالزی کشته شد; ولی همراهان او به طرف مغرب حرکت کردند و پس از عبور از جنوب آفریقا اقیانوس اطلس رو به مغرب، و از جنوب آمریکا از تنگه ای به نام» اوست «گذشت و از اقیانوس آرام به جزایر فیلیپین رسید و خود را به اسپانیا رساندند و دوباره به همان نقطه ای که حرکت کرده بودند بازگشتند.

این کار سبب شد تا از نظر علمی نیز کروی بودن زمین ثابت شود. علاوه بر این با دوربین های نجومی مشاهده شده است که سیارهای منظومه شمسی نیز همه کروی هستند.

زمین نیز یکی از آن سیارات است که خالق آن در قرآن به کروی بودن آن با اشاره به مشارق و مغارب خبر داده است.

حرکت انتقالی زمین

سوره ملک ۱۵

(( او کسی است که زمین را برای شما رام کرد، بر شانه های آن راه بروید و از روزیهای خداوند بخورید; و بازگشت و اجتماع همه به سوی اوست! ))

(( زمین در طول سال یکبار به دور خورشید می گردد. که این حرکت، حرکت انتقالی زمین نامیده می شود و به کمک اثر دوپلر اثبات می شود ))

همبستگی آسمان و زمین

سوره انبیا ۳۰

(( أولم یر الذین کفروا أن السماوات والأرض کانتا رتقا ففتقناهما وجعلنا من الماء کل شیء حی أفلا یؤمنون ))

(( آیا کافران ندیدند که آسمان ها و زمین به هم پیوسته بودند، و ما آن ها را از یکدیگر باز کردیم; و هر چیز زنده ای را از آب قرار دادیم؟! آیا ایمان نمی آورند؟! ))

ساختمان آفرینش از (گاز) تشکیل شده و سپس به (سدیم) تقسیم گردید و یکی از نتایج این تقسیم منظومه شمسی ما می باشد. یکی از بهترین دلائلی که می رساند این کرات همبستگی داشته اند، این است که در خورشید بیش از ۶۷ عنصر وجود دارد که عین آن عناصر در زمین نیز دیده می شود.

همچنین، عناصر سنگهای آسمانی که از آسمان داخل زمین می شوند، همان عناصری است که ساختمان زمین را در بر گرفته است.

خورشید

سوره شمس ۱

(( والشمس وضحاها ))

(( به خورشید و گسترش نور آن سوگند ))

خورشید ستاره ای است از ستارگان رشته اصلی که ۵ میلیارد سال از عمرش می گذرد. این ستاره کروی شکل بوده و عمدتا از گازهای هیدروژن و هلوم تشکیل شده است.

وسعت این ستاره ۱/۴ میلیون کیلومتر (۸۷۰۰۰۰ مایل) است. جرم این ستاره ۷ برابر جرم یک ستاره معمولی بوده و همچنین ۷۵۰ برابر جرم تمام سیاراتی است که به دورش می چرخند.

ماه

سوره قمر ۱

(( اقتربت الساعة وانشق القمر ))

(( قیامت نزدیک شد و ماه از هم شکافت! ))

کره ماه که تنها قمر طبیعی زمین است، که پوشیده از سنگ بوده و قطرش یک چهارم قطر زمین می باشد. کره ماه پوشیده از غبار بوده، آب و حیات در آن یافت نمی شوند.

نور ماه

سوره یونس ۵

(( هو الذی جعل الشمس ضیاء والقمر نورا وقدره منازل لتعلموا عدد السنین والحساب ما خلق الله ذلک إلا بالحق یفصل الآیات لقوم یعلمون ))

(( او کسی است که خورشید را روشنایی، و ماه را نور قرار داد; و برای آن منزلگاه هایی مقدر کرد، تا عدد سال ها و حساب (کار ها) را بدانید; خداوند این را جز بحق نیافریده; او آیات (خود را) برای گروهی که اهل دانشند، شرح می دهد! ))

ستاره شناسان به این نتیجه رسیدند که تابش خورشید از خود آن است ولی تابش ماه از خود آن نیست بلکه بازتاب تابش خورشید است.

منابع و مستندات:

۱. قرآن مجید

۲. ویکی پدیا

۳. تبیان نت

۴. کتب علمی ( کتب نجومی )

تالیف و جمع آوری توسط وبلاگ قرآن پژوه

با بهره مندی از مقاله وبلاگ قرآن پژو

https://quranpajhooh.blogfa.com/post/۱۸