به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا، امام رضا علیه السلام از بین خلفای عباسی، در دوران زمامداری هارون الرشید، امین و مأمون حضور داشت. در عصر زمامداری هارون، غالبا رفتار امام به مبارزه با نحله ها و جریانات منحرف و عمدتا در قالب مناظرات گذشت. پس از مرگ هارون و آغاز حکومت امین، منابع از فعالیت های امام رضا خصوصا در بعد سیاسی، گزارشی را نقل نکرده اند و حکومت نیز در این دوران به جهت نزاع های داخلی، مواجهه ای با وی نداشته اند. با روی کار آمدن مأمون و گسترش قیام های شیعی، مأمون به دنبال راهی برای پیروزی بر این شورش ها، تصمیم گرفت امام رضا را در حکومت دخیل کند و به همین منظور مقام ولایتعهدی خویش را به عهدهٔ او گذاشت؛ امام نیز با خواست خدا و با لحاظ تدابیری الهی این سمت را پذیرفت.

این تدبیر شیطانی مأمون از آنجا نشأت می گرفت که عباسیان از یک سو در تلاش بودند تا با جعل حدیث و به واسطه اتصال نسلشان به عباس عموی پیامبر، خود را وارثان و خلفای بر حق رسول الله صلی الله علیه و آله جلوه دهند و از دیگر سو به تخریب چهره عترت بپردازند؛ تشکیل جلسات مناظره علما با امام رضا علیه السلام در همین راستا قرار داشت. اما با تدابیر الهی امام رضا، این سناریوی شیطانی مأمون، هربار به شکست منجر و روز به روز علاقه مردم به ساحت مقدس عترت افزون تر می شد. در چنین شرایطی، مأمون برای جلب توجه مردم و قداست بخشی به حکومت خویش، چاره ای جز تحمیل ولایتعهدی به امام رضا نداشت. لذا در حرکتی منفعلانه، تن به این مسئله داد، دریغ از آنکه او هنوز در پازل مأموریت تمدنی امام رضا برای گسترش تفکر شیعی از عربستان تا خاک ایران قرار داشت. مأمون و مشاورانش برای آرام کردن علویان در خراسان و سایر بلاد اسلامی امام رضا را به عنوان پیشوای علویان بسوی مرو فرستاد.

در هر صورت امام رضا علیه السلام در سال ۲۰۰ هجری قمری از مدینه به سوی مرو حرکت کرد. برخی رویدادهایی که در این زمان اتفاق افتاد شامل موارد ذیل است:

۱ امام برای تفهیم ماهیت این دعوت، هیچ یک از اعضای خاندان خویش را همراه خود نبرد تا از این طریق به مسلمانان بفهماند این سفر، نوعی تبعید است نه سفری مقرون به رضایت.

۲ شیخ صدوق رحمةالله از محول سجستانی آورده است «وقتی که فرستاده ی مأمون برای بردن امام رضا از خراسان به مدینه آمد، من آنجا بودم. امام به منظور خدا حافظی و برای وداع، به مسجدالنبی کنار قبر رسول خدا صلی الله علیه و آله رفت و مکرر با قبر جد خویش وداع می کرد و بیرون می آمد و نزد قبر باز می گشت و با صدای بلند گریه می کرد. من به امام نزدیک شده، سلام کردم. امام جواب سلام مرا داد. حضرت را در رفتن به سفر خراسان تهنیت و مبارک باد گفتم. امام فرمود: به دیدن من بیا، زیرا از جوار جدم خارج می شوم و در غربت از دنیا می روم و در کنار قبر هارون مدفون می شوم؛ ذرنی فإنی أخرج من جوار جدی ص و أموت فی غربة و أدفن فی جنب هارون. (عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج۲، ص۲۱۷)

انتهای پیام/