ایسنا/یزد محقق و پژوهشگر فرهنگ عامه یزد از «میرزا سیدمحمد رضوی» معروف به نواب وکیل از نمایندگان صاحل نفوذ مردم یزد در دوره ی سوم مجلس شورای ملی یاد میکند و می گوید: سفرنامه تاریخی کشف الحقایق این فعال سیاسی یزد به غیر از خاطرات خود، حاوی رویدادهای تاریخی، سیاسی و اجتماعی یزد و ایران است.

«حسین مسرت» در گفت وگو با خبرنگار ایسنا از «میرزا سید محمد رضوی» معروف به نواب وکیل به عنوان یکی مشاهیر صاحب نفوذ و معتبر یزد یاد می کند و راجع به زندگینامه وی اظهار می کند: میرزا سید محمد رضوی فرزند میرزا سید حسن رضوی و بی بی فاطمه بود که در صفر ۱۲۷۹ هجری قمری در یزد به دنیا آمد، جد وی عبدالحی اهل خراسان بود که به هنگام پادشاهی فتحعلی شاه قاجار به یزد آمد و با یکی از دختران «محمدتقی خان بافقی» حاکم نامدار یزد ازدواج کرد و ساکن یزد شد و از این رو خاندان بزرگی با نام رضوی در یزد شکل گرفت.

وی اضافه می کند: با مرگ نواب رضوی بزرگ، اداره ی بخش مهمی از اموال وی به میرزا سید حسن سپرده می شود و وی صاحب املاک زیادی در استان یزد از جمله پشتکوه، ارنان، جهان آباد، بخ، رشکوئیه، کمال آباد، کفیر و حسین آباد به صورت خالصه می شود و از این رو خانواده ی نواب هم به سبب موقعیت اقتصادی و هم موقعیت خانوادگی از احترام و جایگاهی رفیع در یزد برخوردار می شود.

به گفته ی مسرت، میرزا سید محمد در ۱۲ سالگی به تعلیم دروس مقدماتی مانند صرف زاهد، هدایۀ میبدی، صمدیه، الفیه و شرح سیوطی پرداخته و در ۱۶ سالگی به مدرسۀ علمیه می رود. نخستین استاد وی میرزا سید حسین وامق، فرزند شاعر نامی عصر قاجار یزد، فدایی یزدی است که به وامق زاده هم معروف است که نزد او به آموزش فقه و اصول، علوم عربی و ادبی مشغول می شود.

این پژوهشگر یزدی در ادامه بیان می کند: وی پس از دو سال آموزش برای سرکشی به املاک خالصۀ پدر راهی پشتکوه می شود و در این مدت، کلیه امور نیابتی پدر را در امور خالصه به عهده می گیرد و پس از مدتی بواسطه ی مسلط شدن در امور دیوانی، ملکی و غیره، نزد فردی به نام «غلامرضا مروستی»، علم حساب و حساب سیاق را فرا می گیرد. او همچنین مهارت هایی در تیراندازی، علوم جفر و خط سروی را نیز کسب می کند.

وی خاطرنشان می کند: میرزا محمد در سال ۱۲۹۸ هجری قمری با دختر نواب میرزا علیرضا ازدواج می کند و بدین ترتیب پیوند خانواده ی نواب های رضوی با خانواده ی نواب های یزدی مستحکم می شود که حاصل این ازدواج چندین فرزند دختر و پسر است که پنج نفر از آن ها در حیات پدر فوت کرده و او را داغدار می کنند.

مسرت عنوان می کند: میرزا سید محمد، چند سالی را در پشتکوه می ماند و چنان که از محتوای کتاب کشف حقایق که دربرگیرنده ی خاطرات اوست برمی آید، در حدود سال ۱۳۰۵ قمری پس از ورود به شهر یزد وارد مسائل حوزه ی سیاسی می شود و همراه پدر در تحولات یزد نقش پررنگی ایفا می کند؛ چنان که همراه او به تهران برای عزل حاکمان یزد، اقبال الملک و جلال الدوله سفر می کند و برای دیگر امور سیاسی، مکاتباتی انجام می دهد و با حاکمان یزد نیز مراوداتی دارد و از این رو در اوضاع سیاسی اجتماعی یزد در ردیف افراد دارای نفوذ و اعتبار قرار می گیرد و به همین دلیل نیز در انتخابات دوره ی سوم مجلس شورای ملی به همراه میرزا احمدخان قزوینی و میرزاعباس صراف بمی به وکالت از طرف مردم یزد انتخاب می شود.

وی ادامه می دهد: رضوی در ذی حجۀ سال ۱۳۳۳ قمری وارد تهران می شود و چند روز پس از آن اعتبارنامه اش با اکثریت آرا تصویب می شود و پس از آن به پیشنهاد «مؤتمن الملک» رئیس مجلس شورای ملی و با توجه به مهارت نواب در علوم دفتری و علم حساب و حساب سیاق و با موافقت اکثریت نمایندگان به ریاست شعبه پنجم مجلس که کار آن رسیدگی به شکایات مربوط به حساب و مالیات و ارجاع آن به وزارت مالیه است، گمارده می شود اما با گسترش جنگ جهانگیر نخست و تنگ شدن حلقه ی محاصره ی روس ها و احتمال سقوط پایتخت ایران، مجلس تعطیل می شود و هم پیمانان آلمانی و عثمانی در مجلس راهی قم می شوند و پس از چند روز نواب هم به مهاجرین در قم می پیوندد و مجلس در تبعید را تشکیل می دهند و نواب به سمت منشی انتخاب می شود. مهاجرین در ادامه به کرمانشاه، خانقین، کاظمین و نجف می روند.

این نویسنده فرهنگی استان یزد می گوید: نواب پس از چند مدت دشوار و سختی در حدود سال ۱۳۳۷ قمری وی به یزد برمی گردد و پس از آن دیگر مسافرتی به بیرون از یزد ندارد. او در سال های پایانی عمرش یک چشمش نابینا و چشم دیگرش کم سو می شود و پس از فوت همسرش و کشته شدن پسرش جواد، یک مدت خاطره نویسی را به کناری می نهد و بخش پایانی را یکی از پسرانش بر پایه ی گفته های پدر می نویسد.

وی با بیان این که نواب سرانجام در سال ۱۳۱۷ هجری شمسی در ۷۸ سلگی در می گذرد، یادآور می شود: وی سفرنامه های تاریخی به نام «کشف حقایق یا سفر چهار ساعته» نوشته است که به غیر از خاطرات خود، حاوی رویدادهای تاریخی، سیاسی و اجتماعی یزد و ایران است و نسخه ی منحصر بفرد این کتاب خطی در گنجینه ی کتاب های خطی کتابخانۀ وزیری یزد نگهداری می شود.

مسرت در پایان با بیان این که کتابچه ای کوچک، دست نویس نواب وکیل، حاوی یادداشت های او نیز در گنجینۀ اسناد میرزا محمد کاظمینی در یزد وجود دارد، می گوید: البته چنان که نواب در کشف حقایق می نویسد مشاهدات خود را در سفرنامه ای جداگانه نوشته که از این کتاب اطلاعی در دست نیست.

انتهای پیام