به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، دین اسلام همواره بر اهمیت جهاد و مقابله با دشمنان جامعه و امت اسلامی تأکید کرده و مجاهدان را بر کناره گیران از جهاد برتری بخشیده است چنان که قرآن کریم می فرماید: «فضل الله المجاهدین علی القاعدین أجرا عظیما؛ [۱] خداوند مجاهدان را بر خانه نشینان به پاداشی بزرگ، برتری بخشیده است.» البته این جهاد، تنها شامل جنگ نظامی نمی شود بلکه لازم است در مقابل هرگونه تسلط دشمن بر مسلمین ایستادگی شود؛ چنان که خدای متعال می فرماید: «و لن یجعل الله للکافرین علی المؤمنین سبیلا؛ [۲] و خداوند هرگز بر [زیان] مؤمنان، برای کافران راه [تسلطی] قرار نداده است.»

در عصر حاضر و با متنوع شدن ابزارها و روش های جنگی، جهاد اقتصادی بیش از گذشته اهمیت یافته و جنگ اقتصادی دشمن، علیه مردم و نظام ایران اسلامی از جمله پردامنه ترین این جنگ هاست. تحریم های اقتصادی دشمنان، تیزی تیغ ناکارآمدی و ضعف های درونی اقتصادی را بر پیکره معیشت مردم، دردناک تر کرده است. از این رو، لازم است با در پیش گرفتن راهبردهای صحیح و منطقی به بازکردن گره های اقتصادی و معیشتی کنونی بپردازیم. در این راستا و با توجه به معارف اسلامی، گوشه ای از مؤلفه های گشایش اقتصادی را مرور می کنیم.

اصل تولید و کار و تلاش در اسلام

کار و تلاش، جوهره آدمی و بهترین راه برای تأمین نیازهای مادی خود و جامعه و ساختن دنیایی آباد است. در هر گره و معضل اقتصادی، تأکید بر کار و تلاش از جمله راهکارهای ثابت و دائمی به شمار می رود که هیچ گاه نباید از آن غفلت کرد؛ البته جایگاه کار و تلاش در دین اسلام محدود به مسائل مادی نمی شود بلکه کار و تلاش، عنصری معنویت ساز و بلکه عاملی در جهت رشد روحی و معنوی انسان به شمار می رود تا جایی که از رسول خدا (ص) نقل شده که فرمودند: «العبادة عشرة أجزاء تسعة أجزاء فی طلب الحلال؛ [۳] عبادت ۱۰ جزء است که ۹ جزء آن در کار و تلاش برای به دست آوردن روزی حلال است.»

در این میان، جهت دهی کار و تلاش بر موضوع تولید، از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ مثلا کشاورزی به عنوان یکی از مصادیق همیشگی تولید، مورد توجه و تأکید دین اسلام است، چنان که امام کاظم علیه السلام در این باره می فرماید: «هو من عمل النبیین و المرسلین و الأوصیاء و الصالحین؛ [۴] کشاورزی شغل پیامبران خدا، جانشین آنان و مردان شایسته است.»

خلاصه اینکه، از منظر دین اسلام، کسالت و تنبلی در هر صورت، چه در امور دنیوی و اقتصادی و چه در امور معنوی و اخروی، مذموم و ناپسند است؛ امام باقر علیه السلام می فرماید: «إنی لأبغض الرجل أو أبغض للرجل أن یکون کسلانا [کسلان] عن أمر دنیاه و من کسل عن أمر دنیاه فهو عن أمر آخرته أکسل؛ [۵] من مردی را که در کار دنیایش تنبل باشد مبغوض می دارم و کسی که در کار دنیا تنبل باشد، در کار آخرتش تنبل تر است.»

اصل مداومت آگاهانه

بدترین ویروس در هنگام بروز معضلات اقتصادی همانند هر مشکل دیگری، ناامیدی است؛ و یکی از آثار این ناامیدی آن است که موجب شکسته شدن تداوم در کارهای صحیح و لازم می شود. بنابراین، فشارهای اقتصادی نباید ما را از تداوم در اجرای تصمیم های درست بازدارد؛ بلکه در سایه تداوم و پایداری در راه صحیح است که می توان به گشایش اقتصادی دست یافت.

به عبارت دیگر، برخلاف عقبگرد و ارتجاع که موجب فرو رفتن هر چه بیشتر در مشکلات می شود، اصرار و جدیت مضاعف در اجرای تصمیمات صحیح و بجا، موجب شکسته شدن بن بست ها و باز شدن گره های اقتصادی می شود. توصیه امام علی علیه السلام در این باره این است: «المداومة المداومة فإن الله لم یجعل لعمل المؤمنین غایة إلا الموت؛ [۶] در کار پیگیر باشید، زیرا خداوند برای کار مؤمنان پایانی جز مرگ قرار نداده است.»

اصل پرهیز از امیدهای تحقیرآمیز

یکی دیگر از موانع ایجاد گشایش، دل بستن به کمک بیگانگان و ترسیم امیدهای تحقیرآمیز است که نه تنها فرصت تحول و رشد را از از جامعه اسلامی سلب می کند بلکه موجب خدشه دار شدن عزت و آبروی مسلمین خواهد شد. شخصی نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمد و عرض کرد: چیزی به من آموزش بده، حضرت فرمود: «علیک بالیأس عما فی أیدی الناس فإنه الغنی الحاضر؛ [۷] بر تو باد به ناامیدی از آنچه در دست دیگران است، که این غنا و بی نیازی محسوب می شود.» این نسخه، تنها برای اقتصاد فردی مؤمنان نیست بلکه اقتصاد جامعه اسلامی را نیز شامل می شود. تنها با چشم دوختن به توان داخلی است که می توان ضمن افزایش قدرت و قوت اقتصادی جامعه، از عزت و اقتدار ملی صیانت کرد.

اصل ذخیره سازی ثواب یکی از تمایزات اقتصاد اسلامی نسبت به اقتصاد غیر دینی آن است که همزمان با تأمین رفاه و آسایش و آرامش در دنیا، سعادت و رفاه اخروی را نیز دنبال می کند؛ چنان که قرآن کریم، نسبت به فراموشی بهره های اخروی از نعمات دنیوی هشدار داده و می فرماید: «و ابتغ فیما آتاک الله الدار الآخرة و لا تنس نصیبک من الدنیا و أحسن کما أحسن الله إلیک؛ [۸] و با آنچه خدایت داده سرای آخرت را بجوی و سهم خود را از دنیا فراموش مکن، و همچنان که خدا به تو نیکی کرده نیکی کن.» همدلی و کمک های مؤمنانه، برگ برنده اقتصاد اسلامی است که می تواند گره های کور اقتصادی را بگشاید و راهی برای برون رفت از معضلات معیشتی جامعه بگشاید.

تحول، خط شکنی و نوآوری

نیروهای نخبه در هر جامعه ای به خصوص در زمان بحران ها، سرمایه های بی نهایت ارزشمندی اند که می توانند با پرداختن به مسائل صعب العلاج و پیچیده، موجب تحول، خط شکنی، نوآوری و نهایتا گذر از روزهای سخت مردم شوند. انجام کارهای سخت و بزرگ، در دیدگاه اسلام نیز از فضیلت و ارزش ویژه ای برخوردار است، چنان که از رسول خدا نقل است که فرمود: «أفضل الأعمال أحمزها؛ [۹] برترین کارها، دشوارترین آنهاست.»

به طور خلاصه، رهایی جامعه اسلامی از تنگنای اقتصادی راهی جز تکیه بر داشته های درونی و جدیت و تلاش مضاعف ندارد و البته خدای متعال اسباب گشایش را با امید موحدانه و تلاش همه جامعه خصوصا مسئولین فراهم خواهد کرد.

* حجت الاسلام محسن رفیعی استاد حوزه علمیه قم

---------------------------

پی نوشت:

[۱] سوره نساء، آیه ۹۵.

[۲] سوره نساء، آیه ۱۴۱.

[۳] مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل ج۱۳، ص ۱۲.

[۴] کلینی، محمد بن یعقوب؛ الکافی( ط- الإسلامیة)، تهران، ۱۴۰۷ ق، ج ۵، ص ۷۵، ح ۱۰.

[۵] همان، ج ۵، ص ۸۵، ح ۴.

[۶] نوری، حسین بن محمد تقی؛ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ناشر: مؤسسة آل البیت علیهم السلام، قم، ۱۴۰۸ ق، ج ۱، ص ۱۳۰.

[۷] برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن - قم، چاپ: دوم، ۱۳۷۱ ق، ج۱ ؛ ص۱۶.

[۸] سوره قصص، آیه ۷۷.

[۹] شیخ بهایی، محمد بن حسین؛ مفتاح الفلاح فی عمل الیوم و اللیلة من الواجبات و المستحبات( ط- القدیمة)، ناشر: نشر دار الأضواء، بیروت، ۱۴۰۵ ق، ص ۴۵.

انتهای پیام/