باشگاه خبرنگاران جوان؛ حسین مهدی تبار - پس از سقوط بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، نقش روسیه در سوریه تغییرات قابل توجهی داشت. روسیه که از ابتدای جنگ داخلی سوریه در ۲۰۱۱ به عنوان یکی از حامیان اصلی اسد شناخته می شد، در سال ۲۰۱۵ با مداخله نظامی و ارائه پشتیبانی هوایی به نیروهای سوری و حامیان ایران، باعث بازگشت اسد به قدرت شد. اما از سال ۲۰۲۰، به دلیل عدم تمایل اسد به تعامل با دیگر گروه های مخالف و مشکلات اقتصادی سوریه پس از بحران کرونا، همچنین زلزله و بحران های دیگر در شمال سوریه، موقعیت رژیم اسد تضعیف شد. تمرکز روسیه بر جنگ اوکراین از سال ۲۰۲۲ و توجه حزب الله به مقابله با اسرائیل از سال گذشته، باعث کاهش قدرت نظامی اسد و بالا گرفتن اعتراضات در داخل سوریه شد.

این وضعیت در نهایت باعث شد که گروه های مخالف از جمله جبهه تحریر شام (HTS) دستاوردهای قابل توجهی کسب کنند و شهرهای بزرگی مانند حلب، حمص و حما را تحت کنترل خود درآورند. به طور خاص، در تاریخ ۷ دسامبر ۲۰۲۴، نیروهای مخالف دمشق را محاصره کردند و در ۸ دسامبر، اسد به مسکو فرار کرد که به معنای پایان ۲۴ سال سلطنت وی بود. در پی این تحولات، روسیه رویکرد خود را به طور قابل توجهی تغییر داد. مسکو با گروه های مختلف در سوریه تماس برقرار کرد و از جمله با جبهه تحریر شام وارد گفت وگو شد تا منافع خود را در این کشور حفظ کند.

مسکو همچنان تلاش کرد تا تأثیر خود را در سوریه حفظ کند. در پی فرار اسد، مسکو تلاش کرد تا با گروه های مختلف از جمله HTS، که امنیت پایگاه های نظامی و دیپلماتیک روسیه را تضمین کردند، رابطه برقرار کند. این تغییر در رویکرد به این دلیل بود که روسیه می خواست از سقوط رژیم اسد به عنوان یک شکست استراتژیک استفاده نکند و همچنان نفوذ خود را در منطقه حفظ کند.

پس از خروج اسد، روسیه به ویژه بر موضوع روابط اقتصادی و امنیتی خود با سوریه و HTS تمرکز کرد. مسکو همچنین با تغییرات قانونی در کشور خود، امکان تعامل قانونی با گروه های مخالف سوریه مانند طالبان را فراهم کرده است و احتمال دارد که در صورت برآورده شدن شرایط خاص، جبهه تحریر شام نیز از فهرست سازمان های تروریستی روسیه حذف شود.

در طول سال های اخیر، مداخله روسیه در سوریه باعث شد که این کشور به یک بازیگر کلیدی در خاورمیانه تبدیل شود. با اجاره پایگاه های هوایی و دریایی در سوریه، مسکو توانست نفوذ خود را در شرق مدیترانه و شمال آفریقا افزایش دهد. اما از زمان شروع جنگ اوکراین، توجه و حضور نظامی روسیه در سوریه کاهش یافته و این کشور بیشتر به ترکیه برای عبور تجارت خود وابسته شده است. همچنین، با توجه به تغییرات در روابط روسیه با ترکیه و اسرائیل، نفوذ مسکو در منطقه به طور نسبی کاهش یافته است.

در آینده، با توجه به تحولات اخیر و خروج اسد از قدرت، روسیه باید رویکردی منعطف تر در سوریه اتخاذ کند و با دولت موقت جدید و سایر گروه های غیردولتی ارتباط برقرار کند. در عین حال، استراتژی بلندمدت روسیه در خاورمیانه بستگی به تحولات داخلی سوریه و قدرت گیری گروه های مختلف در این کشور دارد.

منبع: اوراسیا ویو