به گزارش خبرنگار مهر، عظمت و بزرگی نهج البلاغه نه تنها از زبان علما و اندیشمندان مسلمان بلکه فراتر از دین و مذهب مورد توجه غیر مسلمانان هم بوده است و شخصیت های بزرگی در اعصار مختلف به صورت ویژه درباره نهج البلاغه نظراتی را بیان کرده اند. کتابی که نه فقط متعلق به شیعیان و مسلمانان بلکه حاوی دستورات و قوانین انسانی است که فارغ از مذهب برای زندگی بهتر بشریت بیان شده است.

کتاب نهج البلاغه که گردآوری بخشی از سخنان و مکاتبات امیرمؤمنان علی (ع) است، به دلیل داشتن مفاهیم و موضوعات، سیاسی منبعی برای حکمت اصول سیاسی اسلام است که توجه همگان را جلب کرده است.

میرزای شیرازی و محمد عبده از پیشگامان توجه به نهج البلاغه هستند. در انقلاب مشروطه نهج البلاغه نقش جدی داشت و این نقش برجسته نهج البلاغه را به وضوح می توان در کتاب مهم تنبیه الامه و تنزیه المله آیت الله نایینی مشاهده کرد. آیت الله مرتضی مطهری در کتاب نهضت های اسلامی در صدسال اخیر در خصوص تأثیر نهج البلاغه بر کتاب میرزای نائینی می گوید: انصاف این است که تفسیر دقیق، از توحید عملی، اجتماعی و سیاسی اسلام را هیچکس به خوبی علامه بزرگ و مجتهد سترگ، میرزا محمدحسین نائینی توأم با استدلال ها و استشهادهای متقن، از قرآن و نهج البلاغه، در کتاب ذی قیمت تنبیه الامه و تنزیه المله بیان نکرده است.

توجه دوباره به نهج البلاغه همزمان با آغاز نهضت اسلامی در اوایل دهه چهل شمسی است و با تأکید امام خمینی و تلاش های متفکران و پژوهشگران و فعالان نهضت اسلامی نظیر آیت الله طالقانی، آیت الله خامنه ای، شهید مطهری، محمدرضا حکیمی، محمدتقی شریعتی و علی شریعتی و… که در جنبش اسلامی ایران معاصر حضور جدی داشتند، از نهج البلاغه در اخذ اصول حکمت سیاسی اسلام بهره برده شد.

امیرالمؤمنین (علیه السلام) در حکمت ۳۹ نهج البلاغه می فرمایند: «لا قربة بالنوافل إذا أضرت بالفرائض»؛ در انجام مستحباتی که به واجبات ضرر برساند، هیچ قربت و نزدیکی به خدا نیست.

حجت الاسلام حمیدرضا مهدوی ارفع پژوهشگر نهج البلاغه در سلسله مباحث صبحانه با معرفت در شرح این حکمت بیان کرده است: می دانیم که در عبادات، اعم از مستحب یا واجب، انجام دهنده عبادت باید قصد قربت بکند، یعنی نیت قربت الی الله و نزدیک شدن به خدا داشته باشد.

امیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرمایند که اساسا مستحبی که انجام دادنش باعث ضرر خوردن به واجب می شود، مایه قربت و نزدیکی به خدا نیست.

خوب اگر چنین اتفاقی افتاد چه کنیم؟ یعنی ما مستحبی را انجام می دادیم اما ضرر به واجب می رساند؟

حضرت در حکمت ۲۷۹ پاسخ این سوال را اینگونه می دهند: «إذا أضرت النوافل بالفرائض»؛ اگر مستحبات به واجبات ضرر رساند «فارفضوها» آن مستحبات را ترک کنید.

بعد در حکمت ۳۱۲ نهج البلاغه امیرالمؤمنین (علیه السلام) یک قاعده کلی در حوزه روحی و روانی نسبت به مستحبات بیان می کنند. می فرمایند: «إن للقلوب إقبالا و إدبارا»؛ دل ها گاهی وقت ها نسبت به مستحبات روی خوش نشان می دهند و گاهی وقت ها بی میلی نشان می دهند، «فإذا أقبلت فاحملوها علی النوافل» فقط آن موقعی که دلتان آمادگی دارد و اقبال نشان می دهد و میل نشان می دهد، مستحبات را بر آن تحمیل کنید، اما «و إذا أدبرت» وقتی دلتان بی میلی نشان می دهد و پس می زند «فاقتصروا بها علی الفرائض»؛ درباره دل هایتان به همان واجبات اکتفا کنید.

از این سه حکمت یعنی حکمت ۳۹ ،۲۷۹ و ۳۱۲ چند نتیجه به دست می آید ۱- قلب های انسان ها معیار هستند برای اینکه کی به سمت مستحبات برود و کی به سمت مستحبات نرود .۲- درباره واجبات هیچ شرطی نداریم که قلب خوشش بیاید یا نیاید. واجبات را باید سر وقتش انجام داد ولو قلب هیچ میلی نداشته باشد .۳- مستحبات مادامی که به واجبات ضرر نمی زنند و دل ها هم به آن میل دارند انجام دادنش خیلی خوب است. ۴- اگر مستحبی به واجبی ضرر زد اساسا نمی شود با آن مستحب نیت قربة الی الله کرد، چون دارد یک واجبی را ضرر می‌زند و باعث ترک یک واجبی می شود، که ترک آن واجب حرام است و با حرام نمی شود قربة الی الله نیت کرد. در اینجور موارد مستحب را باید ترک کرد.