به گزارش خبرگزاری مهر، هر روز که از ماه مبارک رمضان می گذرد باید قدم های بیشتر و سریع تری به سوی خدا برداریم. امروز روز دهم ماه مبارک رمضان است و یکی از مهم ترین پله های صعود به سوی خدا را در پیش داریم و آن «توکل» است. توکل، به معنای اعتماد [۱] در سپردن امور به خداست. در قرآن کریم، از توکل به عنوان یکی از اوصاف قطعی مؤمنان یاد شده و فرمانش این است که: «و علی الله فلیتوکل المؤمنون؛ [۲] و مؤمنان باید تنها بر خدا توکل کنند.» اعتماد به اینکه خداوند می داند، می شنود، می تواند، انجام می دهد و خلاصه اینکه نگران از انجام امور نباشیم و تنها به انجام وظیفه خود اهتمام داشته و بقیه را با اطمینان، آرامش و اعتماد، بر عهده خدا بگذاریم. توکل بر خدا شامل همه امور مادی و معنوی است. شاید بهترین تعریف توکل در این آیه شریفه باشد که می فرماید: «قل لن یصیبنا إلا ما کتب الله لنا هو مولانا و علی الله فلیتوکل المؤمنون ؛ [۳] بگو: جز آنچه خدا برای ما مقرر داشته هرگز به ما نمی رسد. او سرپرست ماست، و مؤمنان باید تنها بر خدا توکل کنند.»

دلیل اصرار قرآن کریم نسبت به توکل مؤمنان بر خدا، این است که عنصر توکل، مؤمنان را همچون صخره هایی پولادین در مقابل مشکلات و آزمون ها قرار داده و از ایمان آنها محافظت می کند. در واقع می توان از توکل به عنوان نرم افزار و تغذیه کننده صبر نام برد. صبری که نتیجه آن نیز پیروزی در امور است. پس کسانی که در همه امور بر خدا توکل می کنند مقاوم می شوند و در ضمن مقاومت، به پیروزی دست می یابند. دلیل دیگر آن است که خداوند، کسی که بر او اعتماد کرده را جز با پیروزی بر مشکلاتش و رساندن او به سعادت، همراهی نخواهد کرد یعنی اسباب موفقیتش را نیز فراهم خواهد کرد. این دو دلیل، در بیان رسای امیرالمؤمنین (علیه السلام) به خوبی قابل فهم است که می فرمایند: «من توکل علی الله ذلت له الصعاب و تسهلت علیه الأسباب؛ [۴] هر کس به خدا توکل کند، دشواری ها برای او آسان و اسباب برایش فراهم می شود.» خلاصه آنکه: «و من یتوکل علی الله فهو حسبه؛ [۵] و هر کس بر خدا اعتماد کند او برای وی بس است.» برای همین است که در دعای روز دهم ماه مبارک رمضان چنین می خواهیم: «اللهم اجعلنی فیه من المتوکلین علیک؛ [۶] ای خدا مرا در این روز از آنان که بر تو توکل کنند قرار ده.» اگر می خواهیم بهره ما در این ماه مهمانی، سعادت در دنیا و آخرت باشد باید ضمن تلاش، در همه امور به خدای متعال اعتماد و تکیه کنیم و امیدوار حقیقی به کارسازی او باشیم.

وصال محبوب

از نگاه قرآن کریم، سعادت واقعی انسان، همان خوشبختی است که در آخرت نصیب او می شود و دارای درجات و مراتب مختلفی است. باید توجه داشت که مراتب سعادت انسان نیز به میزان اطاعت او از دستورات خدا و رسول او بستگی دارد. قرآن کریم می فرماید: «و من یطع الله و رسوله و یخش الله و یتقه فأولئک هم الفائزون؛ [۷] و هر که خدا و رسولش را فرمان برد و از خداوند بترسد، و از او پروا کند چنین کسانی به حقیقت کامیاب اند.» واژه «فوز» در هندسه آیات قرآن، بازتاب درجات مختلف مؤمنان است. این مراتب، از ورود و خلود در بهشت آغاز می شود و به رضایت و رضوان الهی که حد اعلای رستگاری است منتهی می شود. [۸] کمترین سعادت در آخرت، ورود به بهشت است که انسان به آسانی نباید آن را از دست دهد؛ چنانکه امام علی (علیه السلام) می فرمایند: «إنه لیس لأنفسکم ثمن إلا الجنة فلا تبیعوها إلا بها؛ [۹] برای وجود شما قیمتی جز بهشت نیست، آن را جز به بهشت نفروشید.» در روز دهم از ماه ضیافت الهی از خدای مهربان درخواست می کنیم که: «و اجعلنی فیه من الفائزین لدیک؛ [۱۰] و مرا در این روز از آنان که نزد تو فوز و سعادت یابند قرار ده.»

مسابقه ای با جایزه ویژه

چنانکه بیان شد، درجات سعادت انسان ها با توجه به میزان طاعات آنها متفاوت است و مقربان، کسانی هستند که برترین جایگاه را نزد خدای متعال خواهند داشت. به عبارت دیگر، در این دنیا مسابقه بزرگ اطاعت الهی برقرار شده است و کسانی که از دیگران جلو بزنند نزد خدا منزلت بالاتری خواهند یافت چنانکه قرآن کریم می فرماید: «و السابقون السابقون أولئک المقربون؛ [۱۱] و سبقت گیرندگان مقدمند؛ آنانند همان مقربان [خدا].» مؤمن باید همتش بلند باشد و نزدیک ترین جایگاه ها را نزد خدای خویش بطلبد برای همین از خدا در خواست می کند که: «و اجعلنی فیه من المقربین إلیک؛ [۱۲] و مرا از آنان که مقربان درگاه تو باشند قرار ده.»

همه، گدای یک بارگاه

نیکی خداوند نسبت به بندگان بدون هیچ گونه محدودیت است؛ زیرا همه انسان ها هر چه دارند، از لطف و احسان خداوند است چنانکه می فرماید: «یا أیها الناس أنتم الفقراء إلی الله و الله هو الغنی الحمید؛ [۱۳] ای مردم، شما به خدا نیازمندید، و خداست که بی نیاز ستوده است.» خدا را با همه نیکی هایش صدا می زنیم و می گوئیم: «بإحسانک؛ [۱۴] به حق احسانت.»

کلمه «خواستن» به افق توحید

هر کسی به میزان شناختی که از ارزشمندترین چیزها دارد طالب همان چیز است. هر چه انسان معرفتش بیشتر می شود و چیزهای با ارزش تری را شناسایی می کند و طالب آن ها می شود. این داستان ادامه دارد تا اینکه با خدا آشنا می شود. در اینجاست که دیگر ارزشی بالاتر از خداوند نمی یابد چرا که خداوند همانند هیچ چیزی نیست بلکه ارزش دهنده به همه است. بهترین مطالبه، خود خداست. باید او را صدا زد: «یا غایة الطالبین؛ [۱۵] ای منتهای آرزوی طالبان.»*

پی نوشتها:

[۱] حسین بن محمد راغب اصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن (دار الشامیة: بیروت، ۱۴۱۲)، ۸۸۲.

[۲]. سوره آل عمران، آیات ۱۲۲ و ۱۶۰؛ سوره مائده، آیه ۱۱؛ سوره توبه، آیه ۵۱؛ سوره ابراهیم، آیه ۱۱؛ سوره مجادله آیه ۱۰؛ سوره تغابن، آیه ۱۳.

[۳]. سوره توبه، آیه ۵۱.

[۴]. علی بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم و المواعظ (مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر: قم، ۱۳۷۶)، ح ۷۲۲۲، ص ۴۲۶.

[۵]. سوره طلاق، آیه ۳.

[۶]. مفاتیح الجنان، دعای روز دهم ماه رمضان.

[۷]. سوره نور، آیه

[۸]. احمد ربانی خواه، سمیه محبی فر و مائده غیاثی، «مفهوم شناسی واژه «فوز» در قرآن کریم»، احسن الحدیث ۲، ش ۱ (۱۳۹۵): ۸۷.

[۹]. صبحی صالح و محمد بن حسین شریف الرضی، نهج البلاغة (صبحی صالح) (موسسة دار الهجرة: قم، ۱۴۱۴)، حکمت ۶۶۵، ص ۵۵۶.

[۱۰]. مفاتیح الجنان، دعای روز دهم ماه رمضان.

[۱۱]. سوره واقعه، آیه ۱۰ و ۱۱.

[۱۲]. مفاتیح الجنان، دعای روز دهم ماه رمضان.

[۱۳]. سوره فاطر، آیه ۱۹.

[۱۴]. مفاتیح الجنان، دعای روز دهم ماه رمضان.

[۱۵]. همان.