«گلرنگ» گیاهی به قدمت تاریخ
ایسنا/خراسان رضوی شوری یکی از مخرب ترین تنش های عمده زیست محیطی است که تاثیر منفی بر رشد و متابولیسم گیاه می گذارد، بنابراین تنش شوری را می توان یکی از علل کاهش قابلیت استفاده اراضی برای تولید محصولات کشاورزی دانست.
با توجه به اینکه شوری و خشکی آب و خاک در کشور ما به عنوان یک مشکل جدی مطرح است و هر روز بر وسعت و اهمیت آن نیز افزوده می شود و از آنجایی که در شرایط سخت محیطی، تعداد نسبتا محدودی از گیاهان می توانند به زندگی ادامه دهند؛ بنابراین بررسی و معرفی گونه های شورزی با توجه به اقلیم کشورمان ضروری به نظر می رسد. به همین منظور ایسنا قصد دارد به معرفی تعدادی از این گونه ها منطبق با شرایط آب و هوایی کشور یا استان خراسان بپردازد.
یکی از گیاهان مقاوم به شوری و سازگار با شرایط آب و هوایی کشور که در خراسان کشت می شود «گلرنگ» است. با استفاده از پژوهش های انجام شده در خصوص این گیاه که در حوزه دارویی و صنعتی می تواند بازار مناسبی در داخل و خارج کشور داشته باشد، به معرفی آن می پردازیم.
بر اساس پژوهش ها، شوری یکی از مخرب ترین تنش های عمده زیست محیطی است که تاثیری منفی بر رشد و متابولیسم گیاه می گذارد. بنابراین تنش شوری را می توان یکی از علل کاهش قابلیت استفاده اراضی برای تولید محصولات کشاورزی دانست. همچنین محققان نشان دادند که، غلظت های بالای نمک باعث کمبود آب و در نتیجه اختلال در بسیاری از فرآیندهای فیزیولوژیک گیاه می شود.
گلرنگ از گیاهان بومی و با ارزش ایران است که از سالیان دور در کشور کشت می شود
بر اساس نتایج محققان، گلرنگ به عنوان یکی از گیاهان زراعی و دارویی با تحمل نسبی در شرایط شوری، می تواند در رویکرد کشاورزی در شرایط شور موردتوجه قرار گیرد. گلرنگ ( Carthamus tinctorius.L )گیاهی یکساله و از خانواده مرکبان (Asteraceae) است که در گذشته بیشتر برای استخراج ماده قرمزرنگ کارتارمین از گلبرگ های آن که در صنعت رنگرزی کاربرد داشته، کشت می شد. امروزه با توجه به اصلاح ارقام پر محصول دارای روغن با کیفیت و کمیت قابل توجه، این گیاه به عنوان یکی از گیاهان روغنی در جهان مطرح است. گلرنگ از دیرباز در مناطق خشک و نیمه خشک دنیا از جمله هندوستان و ایران و دیگر نقاط خاورمیانه و شرق آفریقا کشت می شده است. همچنین این گیاه از گیاهان بومی و با ارزش ایران است که از سالیان دور در کشور کشت می شود. وجود انواع تیپ های وحشی که در سراسر کشور پراکنده اند نشان از سازگاری بالای این گیاه روغنی به آب و هوای کشور دارد».
گلرنگ یک گیاه متحمل به خشکی است
بر اساس این پژوهش، ریشه گلرنگ از نوع راست و عمودی است. ریشه های جانبی نیز با گسترش جانبی می توانند طولی تا ۹۰ سانتیمتر ایجاد نمایند. عمق ریشه دوانی به ویژه در ریشه های اصلی بین ۲ تا ۳ متر می تواند باشد. میزان گسترش ریشه گلرنگ به عواملی چون رطوبت خاک، ساختمان، بافت، شوری و میزان مواد غذایی خاک بستگی دارد. ریشه عمیق گلرنگ این گیاه را قادر می سازد رطوبت و مواد غذایی را از اعماق خاک جذب نماید و این امر گلرنگ را به یک گیاه متحمل به خشکی تبدیل نموده است».
گلرنگ دارای ترکیبات آنتی اکسیدان، ضددرد، ضدالتهاب و ضددیابت است
در مقالات آمده است که عصاره اتانولی گلرنگ یا زعفران کاذب در غلظت های مختلف می تواند از رشد باکتری های سودوموناس و اشرشیا کلی جلوگیری کند. همچنین گلرنگ در طب سنتی به عنوان ملین، ضددرد، ضدتب و پادزهر در مسمومیت ها استفاده می شود. این گیاه در درمان خونریزی پس از زایمان و پوکی استخوان مفید است. همچنین اخیرا نشان داده شده است که دارای ترکیبات آنتی اکسیدان، ضددرد، ضدالتهاب و ضددیابت است».
محققان رنگ های طبیعی زردرنگ در آستر بدرقه نسخه های خطی مصری و دستورالعمل های موجود در متون تاریخ را بررسی کرده اند. آنها دریافتند که بیشترین منابع رنگ زرد استفاده شده در طول قرون میانه اسلامی، اسپرک، زردچوبه، گلرنگ و زعفران بوده است و خاصیت ضدمیکروبی مواد مذکور را علیه سه نوع باکتری رایج درموزه ای مصری به اثبات رسانده اند.
روغن خوراکی گلرنگ به دلیل داشتن درصد بالای اسیدهای چرب غیراشباع، از کیفیت زیادی برخوردار است
در مقالات عنوان شده است: درصد روغن دانه گلرنگ از ۲۰ تا ۴۵ درصد متغیر است .همچنین روغن خوراکی گلرنگ به دلیل داشتن درصد بالای اسیدهای چرب غیراشباع، از کیفیت بسیار خوبی برخوردار است.
روغن دانه گلرنگ در مقایسه با بسیاری از روغن های گیاهی، برتری دارد
محققان دریافته اند که روغن گلرنگ بی بو و بی رنگ بوده و به صورت طبیعی مانند روغن آفتابگردان هست. این روغن در صنایع آشپزی برای پخت وپز، به عنوان روغن سالاد و تولید مارگارین کاربرد دارد. روغن گلرنگ از نظر آشپزی با روغن زیتون هم رده هست. این روغن در برخی از ویژگی ها در مقایسه با بسیاری از روغن های گیاهی، برتری دارد. قابلیت ریشه های گلرنگ در جذب آب از اعماق خا ک، نیاز آبی کمتر، قدرت جوانه زنی بالاتر بذر، بهبود کمیت و کیفیت روغن دانه با اصلاح نباتات و به ویژه وجود اسیدهای چرب لینولئیک (Linoleic) و الئیک (Oleic) این دانه روغنی را به رقیب توانمندی برای گیاهان زراعی مورد کشت در اراضی کم بازده (Marginal) تبدیل نموده است.
پتانسیل گیاه گلرنگ را در تولید علوفه و کنجاله برای صنعت دامپروری باید مد نظر داشد
محققان دریافته اند علاوه بر تولید روغن، پتانسیل گیاه گلرنگ را در تولید علوفه و مخصوصا کنجاله برای صنعت دامپروری نیز باید مد نظر داشت. همچنین علوفه تازه گلرنگ از نظر ارزش غذایی با یک علوفه مرتعی خوب برابری می کند و از نظر وزن خشک تفاوت چندانی با یونجه (medicago sativa L.) ندارد .کنجاله باقی مانده از روغن کشی به عنوان منبع پروتئین در تغذیه دام ها به کار می رود. کنجاله گلرنگ در حدود ۲۴ درصد پروتئین دارد و حاوی مقادیر زیادی فیبر است. باتوجه به غنای کنجاله گلرنگ از اسیدآمینه متیونین، از آن در صنعت طیور می توان استفاده کرد. اخیرا از پروتئین های دانه گلرنگ برای تولید مواد دارویی مانند انسولین انسانی استفاده می شود».
محققان معتقدند با وجود نقش مهم گیاه گلرنگ در سیستم های زراعی جهان، میزان عملکرد جهانی گلرنگ با تولید سالانه در حدود ۵۰۰ هزار تن در هکتار است. با وجود اینکه گلرنگ از گیاهان دنیای قدیم با قدمت کشت ۴۰۰۰ سال است، اما به گزارش (FAO ۲۰۱۶) و بر طبق آمارهای موجود سطح زیر کشت گلرنگ در دنیا، برابر با یک میلیون و یکصد و چهل هزار هکتار است.
به گفته پژوهشگران، همچنین با توجه به اینکه کشت گلرنگ در ایران قدمتی تاریخی دارد و گلرنگ انعطاف پذیری زیادی نسبت به سیستم کشت و فصل رشد از خود نشان می دهد و امکان تولید آن در بسیاری از مناطق کشور فراهم است، گلرنگ جزء گیاهان کمتر استفاده شده ای تلقی می شود که هم اکنون به دلایلی مانند مسائل اقتصادی، فرهنگی و ژنتیکی سطح زیرکشت آن کاهش یافته است.
از آنجایی که میزان مصرف روغن خوراکی در کشور ما بیش از یک میلیون تن در سال بوده و از این مقدار ۹۰ تا ۹۵ درصد از طریق واردات تامین می شود که سالانه بیش از یک میلیارد دلار از کشور خارج می شود بنابراین توسعه کشت دانه های روغنی از اهمیت زیادی برخوردار است.
منابع:
کوچکی، ع و دیگران . (۱۳۹۷) .«شناسایی و ارزیابی زراعی و اکولوژیک گیاهان فراموش شده در بوم نظام های زراعی ایران: ۲- معرفی گیاهان کم بهره برداری شده و فراموش شده». مجله بوم شناسی کشاورزی. شماره ۲- صص ۳۵۳-۳۶۷ .
پاسبان اسلام، ب. (۱۳۹۵). «رهیافت های کشت گلرنگ در اراضی کم بازده و لب شور حاشیه دریاچه ارومیه» . انتشارات سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی. شماره ۱۴۸.ص ۲۶.
کریمی، ع.ر و دیگران .(۱۳۹۶). «عملکرد و اجزای عملکرد گلرنگ (.Carthamus tinctorius L) تحت تأثیر کاربرد عناصر کم مصرف و ورمی کمپوست در دو منطقه کرمان و بردسیر». نشریه بوم شناسی کشاورزی. شماره ۲- صص:۵۱۹-۵۰۵.
جمشید مقدم ، م و علیزداه، خ. (۱۳۹۶). «بررسی اثر زمان کشت بر عملکرد، میزان روغن و برخی صفات زراعی ژنوتیپ گلرنگ در مناطق دیم سرد و معتدل سرد». نشریه زراعت دیم ایران. شماره ۲- صص: ۲۴۶-۲۲۹.
عطارزاده، م و دیگران. (۱۳۹۵). «واکنش کلروفیل، محتوای نسبی آب و پروتئین برگ گلرنگ به تنش شوری و محلول پاشی کلسیم، پتاسیم و منگنز». نشریه علمی پژوهشی اکوفیزیولوژی گیاهان زراعی. شماره ۳۷- صص: ۲۶۹-۲۸۲.
لطفی، پ و دیگران. (۱۳۹۱). «بررسی تحمل به تنش خشکی در ژنوتیپهای مختلف گلرنگ زراعی(Carthamus tinctorius L)». مجله دانش زراعت. شماره۷- صص:۱۴-۱.
امیری، ا و دیگران. (۱۳۹۴). «اثر محلول پاشی اسید سالسیلیک و کیتوزان بر عملکرد گیاه گلرنگ در شرایط تنش خشکی». مجله پژوهش های گیاهی (مجله زیست شناسی ایران). شماره ۴- صص:۷۲۵-۷۱۲.
ناصری، ا و دیگران. (۱۳۹۶). «أثیر کیفیت آب آبیاری بر عملکرد و اجزای عملکرد چهار ژنوتیپ گلرنگ». نشریه پژوهش آب در کشاورزی. شماره ۳- صص: ۳۱۲-۳۰۱.
روحی، و دیگران. (۱۳۹۷). « بررسی تأثیر نور بر ثبات رنگی معصفر (فام زرد) استفاده شده در مرمت نسخ خطی». فصلنامه تحقیقات تاریخی و مطالعات آرشیوی (گنجینه اسناد)». شماره ۲- صص:۱۴۷-۱۷۴ .
خان احمدی،م و دیگران. (۱۳۹۳). «مروری بر خواص دارویی گیاهان رنگزا». فصلنامه گیاهان دارویی». شماره ۵۲- صص:۲۵-۱.
انتهای پیام
با توجه به اینکه شوری و خشکی آب و خاک در کشور ما به عنوان یک مشکل جدی مطرح است و هر روز بر وسعت و اهمیت آن نیز افزوده می شود و از آنجایی که در شرایط سخت محیطی، تعداد نسبتا محدودی از گیاهان می توانند به زندگی ادامه دهند؛ بنابراین بررسی و معرفی گونه های شورزی با توجه به اقلیم کشورمان ضروری به نظر می رسد. به همین منظور ایسنا قصد دارد به معرفی تعدادی از این گونه ها منطبق با شرایط آب و هوایی کشور یا استان خراسان بپردازد.
یکی از گیاهان مقاوم به شوری و سازگار با شرایط آب و هوایی کشور که در خراسان کشت می شود «گلرنگ» است. با استفاده از پژوهش های انجام شده در خصوص این گیاه که در حوزه دارویی و صنعتی می تواند بازار مناسبی در داخل و خارج کشور داشته باشد، به معرفی آن می پردازیم.
بر اساس پژوهش ها، شوری یکی از مخرب ترین تنش های عمده زیست محیطی است که تاثیری منفی بر رشد و متابولیسم گیاه می گذارد. بنابراین تنش شوری را می توان یکی از علل کاهش قابلیت استفاده اراضی برای تولید محصولات کشاورزی دانست. همچنین محققان نشان دادند که، غلظت های بالای نمک باعث کمبود آب و در نتیجه اختلال در بسیاری از فرآیندهای فیزیولوژیک گیاه می شود.
گلرنگ از گیاهان بومی و با ارزش ایران است که از سالیان دور در کشور کشت می شود
بر اساس نتایج محققان، گلرنگ به عنوان یکی از گیاهان زراعی و دارویی با تحمل نسبی در شرایط شوری، می تواند در رویکرد کشاورزی در شرایط شور موردتوجه قرار گیرد. گلرنگ ( Carthamus tinctorius.L )گیاهی یکساله و از خانواده مرکبان (Asteraceae) است که در گذشته بیشتر برای استخراج ماده قرمزرنگ کارتارمین از گلبرگ های آن که در صنعت رنگرزی کاربرد داشته، کشت می شد. امروزه با توجه به اصلاح ارقام پر محصول دارای روغن با کیفیت و کمیت قابل توجه، این گیاه به عنوان یکی از گیاهان روغنی در جهان مطرح است. گلرنگ از دیرباز در مناطق خشک و نیمه خشک دنیا از جمله هندوستان و ایران و دیگر نقاط خاورمیانه و شرق آفریقا کشت می شده است. همچنین این گیاه از گیاهان بومی و با ارزش ایران است که از سالیان دور در کشور کشت می شود. وجود انواع تیپ های وحشی که در سراسر کشور پراکنده اند نشان از سازگاری بالای این گیاه روغنی به آب و هوای کشور دارد».
گلرنگ یک گیاه متحمل به خشکی است
بر اساس این پژوهش، ریشه گلرنگ از نوع راست و عمودی است. ریشه های جانبی نیز با گسترش جانبی می توانند طولی تا ۹۰ سانتیمتر ایجاد نمایند. عمق ریشه دوانی به ویژه در ریشه های اصلی بین ۲ تا ۳ متر می تواند باشد. میزان گسترش ریشه گلرنگ به عواملی چون رطوبت خاک، ساختمان، بافت، شوری و میزان مواد غذایی خاک بستگی دارد. ریشه عمیق گلرنگ این گیاه را قادر می سازد رطوبت و مواد غذایی را از اعماق خاک جذب نماید و این امر گلرنگ را به یک گیاه متحمل به خشکی تبدیل نموده است».
گلرنگ دارای ترکیبات آنتی اکسیدان، ضددرد، ضدالتهاب و ضددیابت است
در مقالات آمده است که عصاره اتانولی گلرنگ یا زعفران کاذب در غلظت های مختلف می تواند از رشد باکتری های سودوموناس و اشرشیا کلی جلوگیری کند. همچنین گلرنگ در طب سنتی به عنوان ملین، ضددرد، ضدتب و پادزهر در مسمومیت ها استفاده می شود. این گیاه در درمان خونریزی پس از زایمان و پوکی استخوان مفید است. همچنین اخیرا نشان داده شده است که دارای ترکیبات آنتی اکسیدان، ضددرد، ضدالتهاب و ضددیابت است».
محققان رنگ های طبیعی زردرنگ در آستر بدرقه نسخه های خطی مصری و دستورالعمل های موجود در متون تاریخ را بررسی کرده اند. آنها دریافتند که بیشترین منابع رنگ زرد استفاده شده در طول قرون میانه اسلامی، اسپرک، زردچوبه، گلرنگ و زعفران بوده است و خاصیت ضدمیکروبی مواد مذکور را علیه سه نوع باکتری رایج درموزه ای مصری به اثبات رسانده اند.
روغن خوراکی گلرنگ به دلیل داشتن درصد بالای اسیدهای چرب غیراشباع، از کیفیت زیادی برخوردار است
در مقالات عنوان شده است: درصد روغن دانه گلرنگ از ۲۰ تا ۴۵ درصد متغیر است .همچنین روغن خوراکی گلرنگ به دلیل داشتن درصد بالای اسیدهای چرب غیراشباع، از کیفیت بسیار خوبی برخوردار است.
روغن دانه گلرنگ در مقایسه با بسیاری از روغن های گیاهی، برتری دارد
محققان دریافته اند که روغن گلرنگ بی بو و بی رنگ بوده و به صورت طبیعی مانند روغن آفتابگردان هست. این روغن در صنایع آشپزی برای پخت وپز، به عنوان روغن سالاد و تولید مارگارین کاربرد دارد. روغن گلرنگ از نظر آشپزی با روغن زیتون هم رده هست. این روغن در برخی از ویژگی ها در مقایسه با بسیاری از روغن های گیاهی، برتری دارد. قابلیت ریشه های گلرنگ در جذب آب از اعماق خا ک، نیاز آبی کمتر، قدرت جوانه زنی بالاتر بذر، بهبود کمیت و کیفیت روغن دانه با اصلاح نباتات و به ویژه وجود اسیدهای چرب لینولئیک (Linoleic) و الئیک (Oleic) این دانه روغنی را به رقیب توانمندی برای گیاهان زراعی مورد کشت در اراضی کم بازده (Marginal) تبدیل نموده است.
پتانسیل گیاه گلرنگ را در تولید علوفه و کنجاله برای صنعت دامپروری باید مد نظر داشد
محققان دریافته اند علاوه بر تولید روغن، پتانسیل گیاه گلرنگ را در تولید علوفه و مخصوصا کنجاله برای صنعت دامپروری نیز باید مد نظر داشت. همچنین علوفه تازه گلرنگ از نظر ارزش غذایی با یک علوفه مرتعی خوب برابری می کند و از نظر وزن خشک تفاوت چندانی با یونجه (medicago sativa L.) ندارد .کنجاله باقی مانده از روغن کشی به عنوان منبع پروتئین در تغذیه دام ها به کار می رود. کنجاله گلرنگ در حدود ۲۴ درصد پروتئین دارد و حاوی مقادیر زیادی فیبر است. باتوجه به غنای کنجاله گلرنگ از اسیدآمینه متیونین، از آن در صنعت طیور می توان استفاده کرد. اخیرا از پروتئین های دانه گلرنگ برای تولید مواد دارویی مانند انسولین انسانی استفاده می شود».
محققان معتقدند با وجود نقش مهم گیاه گلرنگ در سیستم های زراعی جهان، میزان عملکرد جهانی گلرنگ با تولید سالانه در حدود ۵۰۰ هزار تن در هکتار است. با وجود اینکه گلرنگ از گیاهان دنیای قدیم با قدمت کشت ۴۰۰۰ سال است، اما به گزارش (FAO ۲۰۱۶) و بر طبق آمارهای موجود سطح زیر کشت گلرنگ در دنیا، برابر با یک میلیون و یکصد و چهل هزار هکتار است.
به گفته پژوهشگران، همچنین با توجه به اینکه کشت گلرنگ در ایران قدمتی تاریخی دارد و گلرنگ انعطاف پذیری زیادی نسبت به سیستم کشت و فصل رشد از خود نشان می دهد و امکان تولید آن در بسیاری از مناطق کشور فراهم است، گلرنگ جزء گیاهان کمتر استفاده شده ای تلقی می شود که هم اکنون به دلایلی مانند مسائل اقتصادی، فرهنگی و ژنتیکی سطح زیرکشت آن کاهش یافته است.
از آنجایی که میزان مصرف روغن خوراکی در کشور ما بیش از یک میلیون تن در سال بوده و از این مقدار ۹۰ تا ۹۵ درصد از طریق واردات تامین می شود که سالانه بیش از یک میلیارد دلار از کشور خارج می شود بنابراین توسعه کشت دانه های روغنی از اهمیت زیادی برخوردار است.
منابع:
کوچکی، ع و دیگران . (۱۳۹۷) .«شناسایی و ارزیابی زراعی و اکولوژیک گیاهان فراموش شده در بوم نظام های زراعی ایران: ۲- معرفی گیاهان کم بهره برداری شده و فراموش شده». مجله بوم شناسی کشاورزی. شماره ۲- صص ۳۵۳-۳۶۷ .
پاسبان اسلام، ب. (۱۳۹۵). «رهیافت های کشت گلرنگ در اراضی کم بازده و لب شور حاشیه دریاچه ارومیه» . انتشارات سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی. شماره ۱۴۸.ص ۲۶.
کریمی، ع.ر و دیگران .(۱۳۹۶). «عملکرد و اجزای عملکرد گلرنگ (.Carthamus tinctorius L) تحت تأثیر کاربرد عناصر کم مصرف و ورمی کمپوست در دو منطقه کرمان و بردسیر». نشریه بوم شناسی کشاورزی. شماره ۲- صص:۵۱۹-۵۰۵.
جمشید مقدم ، م و علیزداه، خ. (۱۳۹۶). «بررسی اثر زمان کشت بر عملکرد، میزان روغن و برخی صفات زراعی ژنوتیپ گلرنگ در مناطق دیم سرد و معتدل سرد». نشریه زراعت دیم ایران. شماره ۲- صص: ۲۴۶-۲۲۹.
عطارزاده، م و دیگران. (۱۳۹۵). «واکنش کلروفیل، محتوای نسبی آب و پروتئین برگ گلرنگ به تنش شوری و محلول پاشی کلسیم، پتاسیم و منگنز». نشریه علمی پژوهشی اکوفیزیولوژی گیاهان زراعی. شماره ۳۷- صص: ۲۶۹-۲۸۲.
لطفی، پ و دیگران. (۱۳۹۱). «بررسی تحمل به تنش خشکی در ژنوتیپهای مختلف گلرنگ زراعی(Carthamus tinctorius L)». مجله دانش زراعت. شماره۷- صص:۱۴-۱.
امیری، ا و دیگران. (۱۳۹۴). «اثر محلول پاشی اسید سالسیلیک و کیتوزان بر عملکرد گیاه گلرنگ در شرایط تنش خشکی». مجله پژوهش های گیاهی (مجله زیست شناسی ایران). شماره ۴- صص:۷۲۵-۷۱۲.
ناصری، ا و دیگران. (۱۳۹۶). «أثیر کیفیت آب آبیاری بر عملکرد و اجزای عملکرد چهار ژنوتیپ گلرنگ». نشریه پژوهش آب در کشاورزی. شماره ۳- صص: ۳۱۲-۳۰۱.
روحی، و دیگران. (۱۳۹۷). « بررسی تأثیر نور بر ثبات رنگی معصفر (فام زرد) استفاده شده در مرمت نسخ خطی». فصلنامه تحقیقات تاریخی و مطالعات آرشیوی (گنجینه اسناد)». شماره ۲- صص:۱۴۷-۱۷۴ .
خان احمدی،م و دیگران. (۱۳۹۳). «مروری بر خواص دارویی گیاهان رنگزا». فصلنامه گیاهان دارویی». شماره ۵۲- صص:۲۵-۱.
انتهای پیام
AI Chatbot
💬 Hi! Want to know more about “«گلرنگ» گیاهی به قدمت تاریخ”? I’m here to guide you.