به گزارش خبرگزاری مهر، جمعیت هلال احمر و کمیته ملی حقوق بشردوستانه جمهوری اسلامی ایران در بیانیه مشترک شماره ۵ خود از آغاز جنگ تحمیلی رمضان، حمله به ناوشکن دنا که بدون هشدار قبلی انجام و منجر به شهادت ۸۴ نفر از کارکنان و دانشجویان، ۲۰ مفقودی و ۳۲ زخمی شد، را طبق اصول کلی و روح حاکم بر اسناد حقوق بشردوستانه؛ غیرقانونی، غیراخلاقی و ناجوانمردانه برشمرد و آن را به شدت محکوم کردند.

متن کامل این بیانیه به شرح زیر است:

««حمله به قلب آموزش، صلح و دوستی در دریا»

بیانیه شماره ۵ جمعیت هلال احمر و کمیته ملی حقوق بشردوستانه جمهوری اسلامی ایران درباره حمله آمریکا به ناوشکن دنا پس از بازگشت از گردهمایی صلح و دوستی نیروهای دریایی کشورها در هند

پس از آغاز جنگ تحمیلی از سوی آمریکا و رژیم اسرائیل در صبحگاه نهم اسفندماه ۱۴۰۴ که خود مصداق بارز و آشکار نادیدهانگاری سازکارهای اندیشیدهشده در منشور ملل متحد به مثابهی میثاق مشترک جامعه بینالمللی و نقض اصول و قواعد بنیادین حاکم بر آن همچون حلوفصل مسالمتآمیز، صلحآمیز اختلافها، به عنوان قاعده آمره حقوق بینالمللاست و با نقض فاحش اصول و قواعد حقوق بینالمل بشردوستانه همچون اصل تفکیک میان نظامیان، اموال نظامی و غیرنظامیان، اموال غیرنظامی، تناسب و درپیشگرفتن تدابیر و اقدامهای احتیاطی و پیشگیرانه، از جمله جنایت ارتکابیافته در مدرسهی میناب که منجر به شهادت ۱۶۸ نفر از دانشآموزان و آموزگاران تداوم یافت، بار دیگر و در روز پنجم جنگ، ناوشکن دنا متعلق به نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران از سوی زیردریایی آمریکا مورد هدف قرار گرفت.

بنابر گزارش های دریافتی، ناوشکن دنا به همراه دو فروند ناو لاوان و بوشهر متعلق به نیروی دریایی ارتش، از دیماه امسال و پیش از آغاز جنگ جاری برای شرکت در یک دورهی کارورزی دانشجویی عازم دریانوردی شد که این دوره مقارن با مأموریت صلح و دوستی بینالمللی میلان ۲۰۲۶ شد که هر دو سال یک بار به میزبانی یک کشور دریایی و این بار به دعوت و میزبانی کشور هند با شرکت نیروهای دریایی ۷۲ کشور از سراسر جهان برگزار شد. این گردهمایی که پیش از آغاز جنگ برگزار شد، دارای هدفی علمی و آموزشی و دربرگیرنده محورهایی همچون عملیات جستوجو و نجات دریایی، مقابله با تروریسم دریایی، تأمین امنیت دریایی، مقابله با دزدی دریایی اعلام شده است. در این گردهمایی علمی، آموزشی و پژوهشی، نشستهای چندگانهی علمی و پژوهشی در ساحل به منظور انجام هماهنگیها، گفتوگو و هماندیشی میان نیروهای دریایی کشورها برگزار شد.

پس از پایان گردهمایی، زمان بازگشت ناوگروه یادشده به سوی وطن همزمان شد با آغاز جنگ ایالات متحده آمریکا و رژیم اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران، و ناوشکن دنا از سوی آمریکا هدف حملهای مسلحانه قرار گرفت و ۸۴ نفر از کارکنان و دانشجویان ناو شهید شدند، ۲۰ نفر مفقود و ۳۲ نفر نیز که زخمی شدند اکنون در سریلانکا در حال طی مراحل درمانیاند.

با توجه به توصیف بالا از این فاجعهی انسانی، به منظور نشاندادن غیرقانونیبودن حمله صورتگرفته از نظرگاه قواعد و مقررههای حاکم بر مخاصمههای مسلحانه بینالمللی در دریا، همچون کنوانسیون ۱۹۴۹ ژنو درباره بهبود وضعیت زخمیان، بیماران و کشتیشکستگان، دستورالعمل سنرمو، کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها و سایر قواعد و مقررههای معاهدهای و عرفی، چند نکته به شرح زیر می‌آید:

بیش و پیش از هر چیز بایستی این اصل کلی حاکم بر همه مخاصمههای مسلحانه طبق حقوق بینالملل بشردوستانه را یادآوری کرد که: «حق طرفهای مخاصمه در انتخاب روشهای جنگ نامحدود نیست». بر بنیان این اصل کلی، طرفهای مخاصمه نمی‌توانند هر مکان و تجهیزاتی را بدون رعایت اصول دیگری همچون ضرورت، تفکیک، تناسب و تدابیر احتیاطی و پیشگیرانه مورد حملهی مسلحانه قرار دهند.

گرچه در زمان حمله به ناوشکن دنا یک مخاصمه مسلحانه بین المللی میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در جریان بوده است، ولی توجه به این نکته ضروری است که حمله صورتگرفته به ناوشکن دنا هزاران مایل دورتر از قلمرو نبرد میان طرفهای مخاصمه و در نزدیکی آب های سرزمینی کشور سریلانکا، به عنوان یک کشور بیطرف، صورت گرفته است. بنابراین اقدام صورتگرفته خارج از دامنه ی جغرافیایی کاربست حقوق بین الملل بشردوستانه رخ داده است.

اعزام ناوگروه یادشده در بالا، پیش از آغاز جنگ و با هدف کارورزی و آموزشی برای دانشجویان دانشگاه نیروی دریایی و پس از آن برای شرکت در یک گردهمایی آموزشی و صلحآمیز به کشور هند بوده است و نوع مأموریت غیرنظامی آن بر کشور حملهکننده آشکار بوده است و این حقیقت از نظر کشورهای شرکت کننده در گردهمایی دور نخواهد ماند.

اذعان رئیس جمهور آمریکا مبنی بر این که حمله به ناو یادشده به جای «تصرف و استفاده از آن»، از نظر او و دیگران، اقدامی «سرگرمکنندهتر» بوده است، نقض آشکار «اصل حسن نیت» به شمار می‌رود که حاکم بر نظام حقوقی حاکم بر معاهدههای بینالمللی که از جمله در مادهی ۲۶ کنوانسیون وین ۱۹۶۹ حقوق معاهدات آمده است و در رابطه با پیمانهای چهارگانه ۱۹۴۹ ژنو، پیمانهای لاهه نیز کاربرد می‌یابد.

وقتی اذعان می‌شود به این که حمله به ناوشکن دنا تنها یک سرگرمی بوده است، این را نشان می‌دهد که خود مقام یادشده و فرماندهان آن حمله را ضرورتی نظامی تلقی نکردهاند؛ به این معنا که حمله به کشتی هیچگونه مزیت و نفع نظامی که منجر به برتری نظامی در مخاصمه شود را تأمین نمی‌کرده است و این خود امارهای بر نقض صریح حقوق حاکم بر مخاصمههای مسلحانه در دریا به طور کلی و حقوق بشردوستانه به شمار می‌رود. به سخنی دیگر، این بیان آشکار از سوی یک مقام رسمی نشان می‌دهد که اقدام به حمله به ناوشکنی که مأموریتی پیش از جنگ داشته و هدف آن از حضورش در آن نقطه از دریا و در نزدیکی آبهای سرزمینی کشوری دیگر، نه یک ضرورت نظامی که بتواند به پیشبرد هدف نظامی به طور قانونی و مشروع کمک کند، بلکه تنها اقدامی برای سرگرمی بوده است، ضمن آن که پیشاپیش ادعاهایی همچون «تصادفی»، «جانبی»، «اشتباه»، و یا «نقص فنی» در جنگافزار را منتفی می‌سازد. بنابراین، نه تنها اظهارنظر یادشده که خود اعترافی مهم است، بلکه ماهیت مأموریت و مکان قرارگیری ناوشکن نیز ضرورت نظامی و مزیت موردانتظار برای هدف مشروع قلمداد کردن آن را منتفی می‌سازد.

حمله به ناوی با مأموریت علمی، آموزشی و صلحآمیز از پیش اعلامشده، فرسنگها دورتر از میدان اصلی نبرد صورت گرفته است که میتوان آن را اقدامی در راستای «گسترش مفهومی تهدید» و «گسترش مفهوم هدف نظامی مشروع و قانونی» و در نتیجه، گسترش میدان جنگ ارزیابی کرد؛ اقدامی که پیش از آن (از جمله مدرسهی میناب و …) و در روزهای پس از آن نیز خود را به عنوان یک الگوی خطرناک رفتاری پرتکرار نشان داد و پیامدهای بشردوستانهی فاجعهباری را برای غیرنظامیان و اموال و اماکن غیرنظامی (از جمله مکانهای تاریخی و فرهنگی، بیمارستانها و …) رقم زد.

ناوشکن دنا در قلمرو آبهای سرزمینی سریلانکا، به عنوان یک کشور بیطرف، مورد حمله قرار گرفته است که این نیز خود نقض آشکار حقوق بیطرفی در زمان جنگ و مخاصمهی مسلحانه به شمار می‌رود، و نیز چنانکه در بند پیشین گفته شد اقدامی خطرناک در راستای گسترش هدف و نیز توسعهی میدان درگیری قلمداد می‌شود.

حمله صورت گرفته به ناو دنا، بدون دریافت هیچگونه اخطار و هشدار قبلی، و بی آن که خدمه و سرنشینان آن، ابتدا تخلیه و سپس اقدام به غرق کردن ناو کنند، بنا بر اصول کلی (همچون ضرورت و تناسب و …) و روح حاکم بر اسناد حقوق بشردوستانه، غیرقانونی، غیراخلاقی و به گونهای ناجوانمردانه انجام شده است. بنابراین، در پیش نگرفتن اقدامها و تدابیر احتیاطی از قبل توسط آمریکا به منظور تضمین حفظ جان خدمه ی ناوشکن دنا که «تحت هر شرایطی» می بایست از حمایت مادهی ۱۲ کنوانسیون دوم ژنو ۱۹۴۹ برخوردار می شدند، نقض فاحش حقوق بین الملل بشردوستانه تلقی می گردد.

خودداری طرف مخاصمه از عمل به شماری از تعهدهای بینالمللی خود بر طبق کنوانسیون دوم ۱۹۴۹ ژنو دربارهی بهبود شرایط بیماران، زخمیان و کشتیشکستگان مبنی بر نجات کارکنان کشتیهای در حال غرق و صورتدادن یک حملهی دیگر پس از حملهی نخست، در حالی که شماری از کارکنان ناو پس از حمله در تلاش برای نجات خود بودند نیز در کنار موارد یادشده در بالا شایسته توجه است؛ الگویی که در روز نخست جنگ تحمیلی و پس از حملهی موشکی نخست به مدرسهی میناب تکرار شد و پس از نخستین حمله، با فاصله زیاد دوباره مورد حمله قرار گرفت.

با توجه به موارد یادشده در بالا، به طور کلی، حمله مسلحانه به ناوشکن دنا را میتوان نقض آشکار قواعد و اصول ضرورت نظامی، تناسب، حمایت از بیماران، زخمیان و کشتیشکستگان و مصونیتهای پیشبینیشده در حقوق بشردوستانهی معاهدهای و عرفی، و نقض اصول بیطرفی به خاطر توسعهی قلمرو درگیری به قلمرو دیگر کشورها و ایمنی دریانوردی قلمداد می‌شود.

کمیته ملی حقوق بشردوستانه جمهوری اسلامی ایران در راستای عمل به وظایف و اختیارات آییننامهای خود مبنی بر «پیگیری امور حمایت از کلیهی اشخاص مشمول مقررات حقوقی بشردوستانهی بینالمللی» (مادهی ۳)، حمله به ناوشکن دنا را که آشکارا نقض اصول و قواعد حاکم بر مخاصمهی مسلحانه در دریا به شمار می‌رود به شدت محکوم می‌کند. کمیتهی ملی از سازمان ملل متحد، شورای حقوق بشر، دیوان کیفری بینالمللی، کمیتهی بینالمللی صلیب سرخ، کمیتههای ملی حقوق بشردوستانه، جمعیتهای ملی هلال احمر و صلیب سرخ، سازمانهای بشردوستانهی مردمنهاد، کنشگران جامعهی مدنی، و جامعهی بینالمللی در کل، می‌خواهد تا نسبت به فاجعهی انسانی ناوشکن دنا و سایر نقضهای ارتکابیافته در جریان این جنگ تحمیلی و غیرقانونی که نتیجهی مستقیم تفسیر یک جانبهگرایانه از منشور و حقوق بینالملل، بکارگیری الگوی خطرناک یادشده در بالاست، واکنشی بایسته و شایسته را برای پایاندادن به فرهنگ بیکیفرمانی و پیگرد عاملان جنایتهای پرشماری همچون مدرسهی میناب و فاجعهی ناوشکن دنا را در دستور کار خود قرار دهند؛ چراکه تکرار چنین جنایتهایی می‌تواند تهدیدی جدی علیه اصول و ارزشهای مشترک بشری در زمان مخاصمه های مسلحانه شود.