روز عرفه در منظرگاه مدیریتی ویکی شیعه

|

---|---

روز عرفه، ۹ ذی الحجه، از روزهای پرفضیلت سال که روایات بسیاری آن را به عنوان روزی ویژه برای بخشایش گناهان و استجابت دعا معرفی کرده اند. روز عرفه، یک روز پیش از عید قربان است. در منابع روایی اعمالی برای آن برشمرده اند که بافضیلت ترین آنها دعا و استغفار است. زیارت امام حسین(ع) و خواندن دعای عرفه نیز در این روز بسیار سفارش شده است. بنابر فقه شیعه، حج گزاران باید از ظهر تا غروب شرعی این روز را در عرفات وقوف کنند.

وجه نام گذاری

معرفت و عرفان ادراک یک چیز همراه با تفکر و تدبر در آثار آن است و «عرفة» نام مکان مخصوص است و به این جهت که آدم و حوا پس از هبوط در این سرزمین مجددا یکدیگر را یافته و شناختند به این نام نامیده شده است.[۱] نام عرفه، از سرزمین عرفات (جایی در مکه که باید در این تاریخ در آن وقوف کرد) گرفته شده و گفته اند عرفات را از آن رو عرفات خوانده اند که زمینی مشخص و شناخته شده در میان کوه ها است.[۲]

آثار کهن مکه شناسی، مانند اخبار مکة،[۳] برای اشاره به سرزمین عرفات از کلمه «عرفه» نیز استفاده کرده اند. سخاوی تاریخ نگار قرن دهم قمری اهل مکه معتقد است که کلمه عرفات مانند «قصبات» (جمع قصبه است) است و به هر نقطه از آن منطقه، «عرفه» گویند و نام کل منطقه، «عرفات» است.[۴]

اهمیت و فضیلت

روز عرفه، کیمیا و اکسیر است

سید علی خامنه ای:
روز عرفه را قدر بدانید؛ خود را برای ورود به درگاه خشوع در مقابل پروردگار آماده کنیم. روز بزرگی است روز عرفه. ما دچار غبارگرفتگی و زنگزدگی در دلهایمان می‌شویم؛ تضرع، خشوع، ذکر، توسل، این زنگها را و این غبارها را می‌زداید و روزهای مشخصی، فرصتهای برتری برای این زنگزدایی و رنگزدایی و غبارروبی هست که از جمله ی برترین آنها عرفه است. روز عرفه را قدر بدانید. از ظهر عرفه تا غروب عرفه ساعات مهمی است؛ لحظه لحظه ی این ساعات مثل اکسیر، مثل کیمیا حائز اهمیت است؛ اینها را با غفلت نگذرانیم.

بیانات در دیدار فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (۱۳۹۴/۰۶/۲۵ )[۵]

مراسم دعای عرفه در ایام عرفه

روز عرفه روز آغاز مناسک حج است. حج گزاران در این روز در صحرای عرفات گرد هم می آیند و ضمن دعا و استغفار، از توفیق در ادای فریضه حج شکرگزاری می کنند.براساس برخی روایات «وتر» که خداوند در آیه ۳ سوره فجر به آن سوگند یاد کرده (والشفع والوتر)همان روز عرفه است.[۶] نظر به اهمیت این روز، ادعیه و مناجاتی ویژه آن از معصومین و بزرگان دینی نقل شده است. بر اساس روایتی پیامبر(ص) خواندن دعایی را در این روز به امام علی(ع) توصیه کرد و گفت دعائی است که پیامبران پیش از او هم خوانده اند.[۷][یادداشت ۱] از جمله مشهورترین این ادعیه، دعای عرفه امام حسین(ع) است که بسیاری از شیعیان هر ساله در نقاط مختلف دنیا، به قرائت آن در این روز اهتمام جدی دارند. از دعاهای مشهور دیگر برای این روز، دعای عرفه امام سجاد(ع) نقل شده است.[۹]

روایات بسیاری روز عرفه را به عنوان روزی ویژه برای بخشایش گناهان و استجابت دعا[۱۰] معرفی کرده اند.[۱۱] همچنین امامان شیعه احترامی خاص برای این روز قائل بوده و مردم را به بزرگداشت این روز فرا می خوانده اند و سائلان را به هیچ روی، دست خالی رد نمی کرده اند.[۱۲]

احکام فقهی

در فقه شیعه واجب است حج گزار از ظهر روز عرفه (۹ ذی الحجه) تا مغرب در عرفات وقوف کند؛ یعنی فرد حج گزار باید در صحرای عرفات بماند و از آنجا خارج نشود. این وقوف از ارکان حج است، بدین معنا که چنانچه حج گزار از روی عمد و بدون دلیل به عرفات نرود و دست کم مقداری هرچند کوتاه در آنجا نماند، حجش باطل خواهد بود.[۱۳]

مذاهب اهل سنت، در وقت وقوف روز عرفه اختلاف دارند:

۱- از غروب شب دهم تا سحرگاه روز عید؛
۲- از سحرگاه روز نهم تا سحرگاه روز عید؛
۳- از ظهر شرعی روز ۹ ذی الحجه تا فجر روز دهم.[۱۴]

مستحبات روز عرفه

برای روز عرفه اعمال مستحبی در روایات برشمرده شده که برخی از آنها عبارت اند از:

غسل.[۱۵]

دعا و استغفار؛ که بنابر روایات، با فضیلت ترین عمل روز عرفه است[۱۶] و در میان دعاها بر خواندن دعای عرفه امام حسین(ع)، توصیه شده است.

زیارت امام حسین(ع).[۱۷] [یادداشت ۲]

روزه.[۱۸]

صدقه.[۱۹]

بیتوته در منا به این معنا که حج گزار شب عرفه را تا طلوع فجر در مِنا بماند.[۲۰]

جستارهای وابسته

عرفات

پانویس

۱.

راغب اصفهانی، مفردات، ۱۴۰۴ق، ص۳۳۱.

- مصطفوی، التحقیق لکلمات القرآن الکریم، ج۸، ص۱۲۰.

- فاکهی، اخبار مکه،۱۴۲۴ق،۲۰۰۳م، ج۳،ص۹۹.

- سخاوی، البلدانیات، ۱۴۲۲ق، ص۲۲۵.

- https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=2021

- حویزی، نورالثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۵، ص۵۷۱؛ حسینی شاه عبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۱۴، ص۱۸۹.

- صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۴۲ و ۵۴۳.

- صدوق، من لایحضره الفقیه،۱۳۶۷ش، ترجمه علی اکبر غفاری، ج۳، صص۴۴۵-۴۴۶

- صحیفه سجادیه، دعای ۴۷، ص۲۱۰.

- صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۱.

- برای نمونه نک: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۱۴۶ و ۵۴۱.

- برای نمونه نک: صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۱.

- نک: موسوی شاهرودی، جامع الفتاوی مناسک حج، ۱۴۲۸ق، ص۱۷۳ و ۱۷۴.

- نک: حج و عمره در آینه فقه مقارن، ص ۲۳۷ و ۲۳۸؛ الفقه علی المذاهب الخمسة، مؤسسة دار الکتاب الاسلامی، ۱۴۳۲ق، ج ۱، ص۲۷۸.

- صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۷۷.

- نک: عاملی، وسائل الشیعه، الناشر مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث ـ قم، ج۱۳، ص۵۵۹ و۵۶۰.

- کلینی، الکافی،۱۴۰۷ق، ج ۴، ص ۵۸۰؛ عاملی، وسائل الشیعه، مؤسسه آل البیت علیهم السلام قم، ۱۴۰۹ ق، ج۱۴، ص۴۵۹؛ قمی، عباس؛ مفاتیح الجنان، ص ۴۵۱

- شیخ طوسی، الإستبصار، الناشر دارالکتب الإسلامیة، ج۲، ص۱۳۳.

- صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۱۳.
  *

۱- صدوق، معانی الاخبار، الناشر دار المعرفة للطباعة والنشر، ص۲۹۶.

یادداشت

۱.

لا إله إلا الله وحده لا شریک له له الملک و له الحمد یحیی و یمیت و یمیت و یحیی و هو حی لا یموت بیده الخیر و هو علی کل شیء قدیر اللهم لک الحمد أنت کما تقول و خیر ما یقول القائلون اللهم لک صلاتی و دینی و محیای و مماتی و لک تراثی و بک حولی و منک قوتی اللهم إنی أعوذ بک من الفقر و من وسواس الصدر و من شتات الأمر و من عذاب النار و من عذاب القبر اللهم إنی أسألک من خیر ما تأتی به الریاح و أعوذ بک من شر ما تأتی به الریاح و أسألک خیر اللیل و خیر النهار. ترجمه:«هیچ معبود حقی جز الله نیست که یکتا و بی همتا است، و شریکی برای او وجود ندارد. همگی ملک و کلیه حمد از آن او است. او زنده می سازد و می می‌راند، و می می‌راند و زنده می سازد و خود زنده ای است که نمی میرد. زمام خیر در دست او است، و او بر هر چیزی توانا است. خدایا حمد و ثنا مخصوص تو است، تو چنانی که خود می گوئی، و بهتر از آن چیز هستی که گویندگان می گویند. خدایا نماز من و دینم و زندگانی ام و مرگم از آن تو است، و میراث من متعلق به تو است، و توانم به تو، و نیرویم از تو است. خدایا من به تو پناه می برم از فقر، و از وسوسه دل، و از پریشانی کار، و از عذاب دوزخ، و از عذاب قبر. خدایا از خیر چیزی که بادهای قضا و قدر به همراه می آورند از تو مسألت دارم، و از شر چیزی که آن بادها به همراه می آورند به تو پناه می برم، و خیر شب و خیر روز را از تو می خواهم». [۸]
*