خبرگزاری مهر، گروه استان ها - سید احمد میرعمادی*: یکی از فضائل مهم اخلاقی که در آرامش بخشی زندگی انسان نقش بسیار زیادی دارد مسئله «خوف و رجاء» یا ترس و امید است یعنی انسان باید در زندگی هم از عظمت کبریایی خدا، همچنین از پیامدهای کردار و اعمال خویش ترس داشته باشد و هم با در نظر گرفتن رحمت واسعه الهی به الطاف و محبت و مهربانی خدای متعال امیدوار باشد، زندگی بین خوف و رجاء زندگی معتدل و مؤمنانه است و نقش تعیین کننده ای در رفتار انسان و در سعادت آفرینی و آرامش بخشی دارد.



خوف و رجاء یا ترس و امید دو بال تکامل مؤمن هستند، همانگونه که پرنده با دو بال پرواز می کند، مؤمن نیز با بال های خوف و رجاء به سعادت و آرامش همیشگی و لقاء الهی می رسد.



در قرآن در آیات متعدد به این دو صفت در آرامش بخشی انسان اشاره شده و این دو حالت نفسانی را در کنار هم آورده است. در سوره زمر آیه ۹ در مورد صفات شب زنده داران عابد می فرماید: «یحذر الآخرة ویرجو رحمة ربه» از عذاب آخرت می ترسند و به رحمت پروردگارش امیدوار است.



در آیه ۱۶ سوره سجده که آن هم درباره اهل تهجد شبانه است می فرماید: «یدعون ربهم خوفا وطمعا» (آنان به درگاه الهی روی می آورند و خدا را با بیم و امید می خوانند)



نتیجه خوف و رجاء در چگونگی مواجهه با حوادث و مصیبت ها و غم و شادی ها خود را نشان می دهد، تربیت شدگان مکتب قرآن و اهل بیت (ع) در برابر حوادث و مصیبت ها و آنچه از دستشان رفته تأسف نمی خورند از سوی دیگر بخاطر آنچه که به آنها داده شده سرمست و خوشحال نمی شوند قرآن در سوره حدید آیه ۲۳ می فرماید: «لکیلا تأسوا علی ما فاتکم ولا تفرحوا بما آتاکم» تا بر آنچه از دست شما رفته اندوهگین نشوید و به سبب آنچه به شما داده است، شادمانی نکنید.



علت هم روشن است، برای اینکه مؤمنان هر دو را وسیله امتحان و آزمایش الهی می دانند و تمام حوادث تلخ و شیرین را پله ترقی و بالا رفتن خود می دانند و هرگز دچار غم و شادی ناشی از غفلت و سرمستی نمی شوند.



به همین جهت در برخورد با بلاها و مصیبت ها و بخاطر آنچه از دست رفته، خود را نمی بازند و دچار یأس و ناامیدی نمی شوند و جزع و ناله نمی کنند، از سوی دیگر بخاطر داشته ها و آنچه خدا از مال و مقام، زن و فرزند، سلامتی و عافیت، علم و حکمت، عبادت و عمل و …. به آنها داده دچار غرور و شادمانی بیهوده نمی شوند، چنین نگرش توحیدی در نهان انسان مؤمن، زمینه ساز زهد حکیمانه و دل نبستن به امور ناپایدار دنیوی خواهد شد و اسباب آرامش و آسایش آنان را فراهم می سازد.



معمولا خوشحالی مؤمنان به خاطر چیزی است که در طریق آخرت به دست آوردند و تأسف و اندوه آنان بخاطر چیزی است در مسیر آخرت از دست دادند.

* استاد حوزه علمیه قم