به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، اهل بیت علیهم السلام از جانب خداوند واسطه هایی بین او و خلایق هستند؛ به این معنا که انسان ها به واسطه این انوار مقدس از نعمات الهی بهره مند می شوند و خدا را عبودیت می کنند و یا به این معناست که خداوند رفتارها، برنامه ها و یا مشیت خود را از طریق مجرای این بزرگواران در عالم و آدم جاری و ساری می کند. حتی قرآن به عنوان برترین معجزه رسولان الهی از مجرای رسول اکرم صلی الله علیه و آله و اهل بیت وحی علیهم السلام نازل شد؛ از این جهت اگر خاندان وحی نباشند، خداوند و برنامه های او برای خلایق شناخته نمی شود و عبودیت او بی معنا می شود؛ از این جهت امام صادق علیه السلام در روایتی فرمود «نحن ولاة أمر الله و خزنة علم الله و عیبة وحی الله و أهل دین الله و علینا نزل کتاب الله و بنا عبد الله و لولانا ما عرف الله …» یعنی ما امر الله را ولایت می کنیم و خزانه دار علم خدا و صندوق وحی اوییم و نسبت به دین خدا اهلیت داریم؛ بر ما کتاب خدا نازل شد و به واسطه ما خداوند عبودیت شد که اگر ما نبودیم، خداوند شناخته نمی شد.»

از جمله صفت هایی که مختص پیامبر اکرم و اهل بیت وحی علیهم السلام محسوب می شود، ویژگی «حبل الله» بودن ایشان است که در این عبارت نیز مسئله واسطه گری نمایان است. آیه۱۰۳ آل عمران از این ویژگی اینطور سخن می گوید «و اعتصموا بحبل الله جمیعا و لا تفرقوا»؛ این آیه معمولا در بحث وحدت و تقریب مذاهب مطرح می شود، در حالی که شاید بتوان گفت پایین ترین نازله معنایی باشد و یا بهتر است بگوییم باید به دنبال مصادیق حبل الله بود که در ادامه توضیحاتی ارائه می شود.

سوره آل عمران از سوره های مدنی است؛ یعنی در مدینه نازل شده است و آیات ۱۰۲ و ۱۰۳ آل عمران درباره اختلافات اوس و خزرج است که توسط پیامبر صلی الله علیه و آله خاموش شده بود و البته گاها توسط یهودیان و یا دوستان نادان و تعصب های جاهلانه، شعله ور می شد. روزی ثعلبة بن غنم و اسعد بن زراره افتخارات قبیله خود را به رخ هم می کشیدند که آهسته آهسته کار به جای باریک کشید و قبیله دو طرف از جریان آگاه شده، دست به اسلحه بردند. خبر به پیامبر صلی الله علیه و آله رسید و حضرت فورا به محل حادثه آمد و با بیان و تدبیر خاص خود به آن وضع خطرناک پایان داد. این آیات به این بهانه نازل شد.

در اینجا سؤال پیش می آید که منظور خداوند از حبل الله چیست که فرمود به آن اعتصام داشته باشید و اختلاف نکنید تا پراکنده نشوید؟ پاسخ این است که خود وجود مقدس رسول اکرم صلی الله علیه و آله مصداق بارز حبل الله هستند، همچنان که این دو قبیله وقتی به پیامبر اسلام رجوع کردند، اختلافاتشان حل و فصل شد و لذا مصداق حبل الله در این آیه شدند. این نوع تفسیر و نگرش معمولا در جامعه نخبگانی هم مطرح نمی شود و علت آن نامعلوم است؛ یعنی ما خود را با مجهولی به نام «حبل الله» مواجه می کنیم و می گوییم به آن اعتصام کنید، در حالی که می توان گفت حبل الله همان وجود مقدس رسول اکرم صلی الله علیه و آله و اعتصام به آن یعنی تبعیت از سیره ایشان در تمام زمینه ها و وحدت هم یکی از مصادیق اخلاق نبوی است که سبب می شود مؤمنان و مسلمانان با هم متحد بمانند؛ پیامبری که مدت ها قبل از ماجرای سقیفه به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود به خاطر حفظ وحدت مسلمین و حفظ کرامت آنان سکوت کن، اگر امروز هم بود همین سیره را در جهت تقویت صفوف مسلمانان اتخاذ می کرد.

اما ماجرا به اینجا ختم نمی شود؛ اهل بیت علیهم السلام از جانب خداوند و به مرهمت پیامبر اسلام، صاحب بسیاری از فضائل نبوی هستند و در یک کلام، ایشان خلیفه رسول الله هستند تا علم و حکمت و اخلاق نبوی از مجرای وجود ایشان جریان یابد؛ یعنی اگر پیامبر تبیین کننده آیات قرآن هستند، اهل بیت نیز مبین آن هستند. اگر ایشان صاحب حکمتند، اهل بیت نیز اهل حکمتند. بنابراین پیامبر صلی الله علیه و آله اگر حبل الله هستند، اهل بیت نیز حبل الله هستند و مسلمانان و مؤمنین با تمسک به آنان از تفرقه رهایی می یابند. مسئله ای که جامعه صدر اسلام پس از فوت خاتم النبیین از آن رویگردان شد و زمینه های تفرقه و اختلاف را فراهم کرد.

اینها معارفی هستند که منابع شیعه و سنی بر آن اذعان دارند. حاکم حسکانی به سندش از حسین خالد و او از علی بن موسی الرضا علیه السلام و ایشان از پدرانش و از علی علیه السلام نقل کرده که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود «من أحب أن یرکب سفینة النجاة و یستمسک بالعروة الوثقی و یعتصم بحبل الله المتین فلیوال علیا بعدی و لیعاد عدوه و لیأتم بالأئمة الهداة من ولده»؛ یعنی هرکه دوست دارد تا سوار بر کشتی نجات شده و به ریسمان محکم تمسک جوید و به ریسمان متین خداوند چنگ زند، پس باید ولایت علی علیه السلام را پذیرفته و به هادیان از اولادش اقتدا کند. (شواهد التنزیل، ج ۱، ص۱۳۰) ابن حجر از ثعلبی در تفسیرش از امام صادق علیه السلام نقل کرده که فرمود: «ما حبل الله هستیم که خداوند فرمود: و اعتصموا بحبل الله جمیعا ولا تفرقوا»؛ ما فرزندان امامان هدایت و چراغ های در ظلمتیم، (صواعق المحرقة، ص ۹۰) قندوزی به سندش از ابن عباس نقل کرده که گفت: ما نزد پیامبر صلی الله علیه و آله بودیم که مردی اعرابی وارد شد و عرض کرد: ای رسول خدا، از شما شنیدم که فرمودید: «و اعتصموا بحبل الله»، ریسمان خدا که باید به آن چنگ بزنیم چیست؟ حضرت در این هنگام دستش را بر دست علی علیه السلام زد و فرمود: به این مرد تمسک جویید که او ریسمان محکم خدا است.» (ینابیع المودة، ص ۱۱۹، باب۳۹)

خود امیرالمؤمنین علیه السلام طی خطبه ای فرمود « … أنا حبل الله المتین و أنا عروة الله الوثقی»؛ یعنی من حبل الله متین و من ریسمان محکم و مورد اعتماد خداوند هستم. امام صادق علیه السلام نیز فرمود «نحن حبل الله- الذی قال الله:و اعتصموا بحبل الله جمیعا»؛ یعنی ما ریسمان خداوند هستیم که خداوند فرمود و اعتصموا بحبل الله جمیعا. (تفسیر فرات الکوفی، ص: ۹۱)

بنابراین لازمه اعتصام به حبل الله اهل بیت وحی، ابتدا ایمان به ایشان و بعد تبعیت از مسیر ایشان است. این همان مسیری است که وحدت آفرین است، چرا که خواست خداوند بر این امر تعلق گرفته است. حضرت زهرا سلام الله علیها فرمود «و طاعتنا نظاما للملة و إمامتنا أمانا للفرقة»؛ یعنی اطاعت از اوامر ما سبب نظام ملت و امامت ما سبب ایمنی از اختلاف و پراکندگی است. امام رضا علیه السلام نیز فرمود «إن الإمامة زمام الدین و نظام المسلمین و صلاح الدنیا و عز المؤمنین»؛ یعنی امامت، زمام دین و سبب نظام مسلمانان و نیز صلاح دنیا و عزت مؤمنان است. این نوع تصور از اهل بیت وحی علیهم السلام معمولا در جامعه شیعی ما متأسفانه مورد گفتمان نیست در حالی که معرفت به اصول دین که در رأس آن، معرفت به امامت و ولایت عترت است، جزو واجبات دین ما محسوب می شود.

انتهای پیام/