به گزارش خبرنگار مهر، فردا سالروز شهادت امام هادی علیه السلام است.مرحوم علامه آیت الله حاج سید محمد حسین حسینی طهرانی در کتاب مناقب اهل بیت به مناسبت شهادت امام هادی علیه السلام، در بیانی به شرح حدیثی از آن امام همام پرداخته که چنین آمده است:

قال إمامنا الهادی علی بن محمد علیهما السلام: «الإیمان ما وقرته القلوب و صدقته الأعمال؛ و الإسلام ما جری به اللسان و حلت به المناکحة. (مروج الذهب، ج ۴، ص ۸۵.)

این فرمایش حضرت را مسعودی نقل می کند از محمد بن أبی الفرج، از أبودعامه که می گوید:

«خدمت حضرت امام علی النقی علیه السلام رسیدم و از آن حضرت سؤال کردم که برای من حدیثی بیان کنید.

آن حضرت فرمودند: روایت کرد برای من پدرم حضرت محمد بن علی، از پدرش حضرت علی بن موسی، از پدرش حضرت موسی بن جعفر، از پدرش حضرت جعفر بن محمد، از پدرش حضرت محمد بن علی، از پدرش حضرت علی بن الحسین، از پدرش حضرت حسین بن علی، از پدرش حضرت علی بن أبی طالب، از حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم که فرمود: «یا علی بنویس! گفتم: چه بنویسم؟ حضرت فرمودند: بنویس: الإیمان ما وقرته القلوب و صدقته الأعمال؛ و الإسلام ما جری به اللسان و حلت به المناکحة.»

من نوشتم این روایتی را که حضرت با آن سلسلۀ سند متصل از پدرانشان، از حضرت رسول اکرم روایت کرده اند و عرض کردم: یا بن رسول الله! نمی دانم که کدام یک در نزد من معجب تر است، آیا این سند عالی از این بزرگواران و این سند متصل؟! یا خود متن این روایت از حضرت رسول که این قدر با ارزش است؟!»

معنی این روایت این است که ایمان، آن چیزی است که قلب، او را به استحکام می گیرد و در خود نگاه می دارد و جا می دهد و سکنیٰ می دهد، و اعمال انسان هم تصدیق آن ایمان را می کنند؛ ولی اسلام آن چیزی است که بر زبان جاری می شود و به واسطۀ آن، نکاح حلال می شود. این فرمایش حضرت بر اساس اختلافی که بین معنی ایمان و اسلام است نقل شده است، و ریشه اش متخذ از قرآن کریم است که می فرماید:

«قالت الأعراب امنا قل لم تؤمنوا ولکن قولوا أسلمنا ولما یدخل الإیمان فی قلوبکم (سوره حجرات آیه ۱۴.)

«اعراب می گویند: ای پیغمبر ما ایمان آوردیم! ای پیغمبر به آنها بگو: شما هرگز ایمان نیاورده اید! لیکن بگویید که: ما تسلیم شده ایم، ما اسلام آورده ایم، و حال اینکه هنوز ایمان در دل های شما وارد نشده است.»

این اسلام در این آیۀ شریفه و در این روایتی که حضرت بیان می فرمایند، عبارت از تسلیم ظاهری و انقیاد و اطاعت است. در مقام ظاهر هر کس بر زبان شهادتین جاری کند، این مسلمان است و از نقطۀ نظر احکام و قوانین ظاهریۀ اسلام بهره مند است؛ یعنی احکام اسلام بر او مترتب می شود؛ بدنش پاک است؛ دختر مسلمان را می تواند به ازدواج بگیرد؛ در مساجد مسلمان ها می تواند وارد بشود؛ در قبرستان مسلمان ها دفنش می کنند؛ از غنائم جنگ می برد؛ از أفیاء (فیء) و بیت المال آنچه را که سهم او می شود مانند یکی از مسلمانان بهره می برد؛ و هم چنین سایر احکام ظاهریۀ اسلام بر او مترتب می شود. حالا خواه این اسلام به قلب او هم اثر کرده باشد، دل او را هم مؤمن کرده باشد یا نکرده باشد؛ این از لوازم ظاهری حکم به اسلام است.

اما اگر قلب، این اسلام را بپذیرد و تصدیق کند و اعتقاد برای دل باشد؛ و علامتش هم این است که اعمالی را که انسان انجام می دهد گواهی این معنا را می کنند، طبق آن عقیده ای که انسان در دل دارد، جوارح و دست و پا و چشم و زبان و سایر اعضاء بر آن اساس حرکت می کند و تصدیق آن ایمان قلبی را می کند، این می شود ایمان. پس احکام ظاهری بر اسلام مترتب است؛ و ایمان، عملی است که در قلب صورت می گیرد و نتایج اخروی و مثوبات اخروی بر ایمان مترتب است.

حضرت می فرماید: «الإیمان ما وقرته القلوب»؛ وقره: أی استحکمه و جعل له سکنیٰ و شدده و أحکمه و أتقنه. وقره یعنی: محکم آن را گرفت، جا داد، مراعات جوانبش را کرد.

وقتی دل ایمان را بگیرد و در خود بپذیرد و اعضاء و جوارح هم تصدیق کند، کسی که مؤمن باشد زبانش بر طبق ایمان حرکت می کند، گوشش بر طبق ایمان حرکت می کند، دستش، پایش بر همان اساس و ایمان حرکت می کند؛ این می شود ایمان. اما اسلام آن چیزی است که فقط بر زبان جاری می شود و به واسطۀ او، نکاح و سایر احکام ظاهری اسلام مترتب است.

البته در قرآن مجید آیاتی هم داریم که اسلام به معنی ایمان باشد؛ آن بر اصطلاح دیگر است. این یک اصطلاح بود که طبق این آیۀ قرآن خداوند علی أعلیٰ اسلام را که در اینجا به معنی تسلیم ظاهری است، در مقابل ایمان قرار داده است. اما آنجایی که اسلام عین معنی ایمان دارد، آنجا اسلامی است که در قلب اثر کرده باشد، مرتبۀ انقیاد و تسلیم و اطاعت، از ظاهر به باطن سرایت کرده باشد؛ آن وقت معنی اسلام مساوق با معنی ایمان است ….

«الإیمان ما وقرته القلوب و صدقته الأعمال.» در هر زمانی ایمان قلبی به درد می خورد؛ دل انسان ایمان را بگیرد و بپذیرد و واقعا به آن عقیده مؤمن باشد و اعمالی هم که انسان انجام می دهد منافات با آن ایمان نداشته باشد. نه اینکه بگوید: من ایمان را در قلب خودم وارد کردم، اما دست و پا و چشم و گوش و اینها یک حکایت دیگری بکند؛ این درست نیست! در آیه قرآن داریم که: آن کسانی در روز قیامت روسفیدند که کسب ایمان کنند و با ایمانشان عمل صالح انجام بدهند. آن عمل صالح، تصدیق ایمان می کند. و الا تمام افرادی که در زمان متوکل بودند از همان بزرگان، روساء، وزراء، مخالفین، اینها همه مسلمان بودند. حضرت با این جمله به أبودعامه می خواهد بفهماند: این اسلام به درد نمی خورد! «و الإسلام ما جریٰ به اللسان و حلت به المناکحة؛» اینها برای تمتعات ظاهری و استفاده از محیط اسلام و …. اسلام می آورند؛ ولی آنچه به درد انسان می خورد، آن اسلامی است که در دل بنشیند.