عمرانی:

سید ابراهیم عمرانی دبیر شورای تامین منابع علمی وزارت عتف در نشست تخصصی «مدیریت داده های پژوهشی: روند جهانی و چشم انداز ایرانی» با طرح پرسش هایی میزان مدیریت داده های پژوهشی و اهمیت و اولویت آن در ایران و سیر تحول آن ها در جهان و تاثیرات بر سازوکار تحقیق را مورد بررسی قرار داد و گفت: دسترسی آزاد، روشی برای دسترسی آنلاین و رایگان است که اجازه استفاده از نتایج را به محقق می دهد. از همین رو در زمینه تحقیق و توسعه، دسترسی آزاد معمولا بر مقاله های علمی که داوری شده اند و داده های پژوهشی تمرکز دارد.

وی در ادامه با اشاره به این مطلب که دسترسی آزاد در سه حوزه جغرافیایی که بیشترین مقاله ها، مجله های علمی با ناشر تجاری و مجلات معتبر انجمن های علمی را دربر می گیرد؛ گفت: دسترسی آزاد به لحاظ جغرافیایی با در نظر گرفتن ویژگی ها در آمریکا، انگلیس و اتحادیه اروپا متمرکز است. به این ترتیب که در فوریه سال ۲۰۰۲ در بوداپست پایتخت مجارستان اولین بیانیه دسترسی آزاد تصویب شد.

عمرانی افزود: آمریکا اولین تصمیم گیرنده در بحث دسترسی آزاد بود و در مرحله اول مقاله های پزشکی با بودجه عمومی پژوهش و تحقیق شده بود، به صورت رایگان و شش ماه پس از انتشار در دسترس عموم قرار گرفت.

او می گوید: دولت انگلیس در سال ۲۰۱۲ موضوع دسترسی آزاد را پذیرفت و در سال ۲۰۱۱ موضوع دسترسی آزاد در اتحادیه اروپا مطرح شد که با مقاومت ناشران روبرو شد و درنهایت در سال ۲۰۱۸ پذیرفته شد. کمیسیون اروپایی نیز بر اساس سند «رهنمودی بر دسترسی آزاد به انتشارات علمی و داده های پژوهشی در افق ۲۰۲۰» بر دو مدل طلایی و سبز دسترسی آزاد به عنوان انتشار نتایج تحقیقات در اتحادیه اروپا از شروع سال ۲۰۱۳ تاکید می کند و اظهار امیدواری کرد که در سال ۲۰۲۰ همه داده های پژوهشی و انتشارات علمی این قاره به صورت رایگان در اختیار قرار گیرد.

دبیر شورای تامین منابع علمی وزارت عتف در توضیح علم باز و داده های باز پژوهشی گفت: علم باز، علم قرن ۲۱ است و داده های پژوهشی مهمترین بخش تعریف علم باز محسوب می شود.

این استاد دانشگاه درباره فعالیت برخی از کشور ها در حوزه دسترسی آزاد یادآور شد: کشور مصر، طی چند سال گذشته با افزایش مبلغی روی قبض های آب و برق توانسته دسترسی به مقاله های علمی را برای کل کشور دسترس پذیر کند. کشور ترکیه نیز دو کنسرسیوم قوی در این زمینه دارد و کشور هند هم در سال ۲۰۱۸ اعلام کرد که پ‍نجمین تولید کننده مقالات علمی بعد از آمریکا، چین، انگلیس و آلمان است.

سید ابراهیم عمرانی درباره فعالیت ایران در حوزه دسترسی آزاد گفت: از زمان تشکیل کمیته علم سنجی دانشگاه تهران در اواخر دهه ۸۰ توصیه شد که دسترسی آزاد رسمی شود و تنها به باز بودن دسترسی به مقاله ها در پایگاه های آرشیو مجلات اکتفا نکنند. مکاتبات بسیاری با مراکز مختلف انجام شد که یا متوقف شد و یا با وعده های عملیاتی نشده مواجه شدیم.