رساله حقوق امام سجاد علیه السلام از جمله روایات عمیق در باب حقوق مختلف فردی و اجتماعی هست که نیازهای متقابل انسان را درزمینهٔ مسائل حقوقی و عبادی شامل می شود که این نوشتار، ابعاد مختلف این رساله را مورد واکاوی و تبیین قرار داده است.

اهتمام به حقوق و تکالیف متقابل در اندیشه اسلامی جایگاه ویژه ای دارد و از بدو ظهور اسلام، علاوه بر آموزش و انتقال مفاهیم عبادی به عامه مردم، ایشان را نسبت به حقوق و تکالیف متقابل اجتماعی ترغیب می نمودند و در حال حاضر نیز بخش زیادی از سنت اسلامی را باید در احکام و قواعد فقهی، حقوقی و قضائی مشاهده کرد و اصولاً مسئله حقوق متقابل فردی و اجتماعی و تکالیف فردی و اجتماعی جایگاه ویژه ای در اندیشه اسلامی دارد. در همین راستا، ائمه علیهم السلام نیز به آموزش و انتقال مفاهیم و سنت فقهی و حقوقی اهتمام ویژه ای داشته اند و از هر فرصتی برای ارتقای حقوق متقابل اجتماعی استفاده می نمودند. دراین بین، یکی از اولین اَسناد و احادیثی که در باب حقوق فردی و اجتماعی صادرشده است، رساله حقوق امام سجاد علیه السلام می باشد و اگر به جهت تبویب، جامعیت و مولفه هایی که در این حدیث ذکر شده، با دقت به واکاوی این رساله بپردازیم، باید اولین سند حقوقی جامع و مدون در اندیشه اسلامی تلقی شود؛ که در ادامه به معرفی اجمالی این رساله پرداخته می شود.

ماهیت رساله الحقوق
ماهیت این رساله، مانند دیگر آموزه های اسلامی، به صورت یک روایت و حدیث بوده است که این روایت از شخص امام سجاد علیه السلام صادرشده است. مورخان حدیثی و رجالی، با توجه به نسخه شناسی، بررسی راویان حدیث و همچنین دلالت شناسی متن این روایت، اعتبار زیادی برای آن قائل هستند[1] و این حدیث را جناب ابوحمزه ثمالی از حضرت امام سجاد علیه السلام نقل نموده اند و ازاین جهت، اعتبار، وثاقت و اعتماد به ایشان مورد تائید رجالیان شیعه می باشد[2]، علاوه بر این، ذکر متن این روایت در کتب مختلف روایی و حدیثی، بر اعتبار بیش ازپیش این روایت می افزاید مانند کتاب خصال شیخ صدوق[3]. درمجموع، این رساله، حدود 50 حق را بیان فرموده است (تردید به جهت اختلاف در نسخه های این روایت می باشد) و با مراجعه به متن این روایت، جامعیت این رساله تصدیق می شود و این که در تلاش بوده است که تمام ابعاد مادی و معنوی زندگی فردی و اجتماعی انسان را پوشش داده و یک الگوی جامع برای حیات متعالی انسانی را ارائه نماید.

حقوق معنوی
یکی از زیبایی های این رساله این است که در تلاش بوده است که اعمال و افعال عبادی انسان را یکی از حقوق معرفی نماید و بر این نکته نیز تأکید دارد و به همین جهت برای هر یک از ابعاد عبادی، حقی تعریف می نماید و تأکید بر این دارد که انسان با انجام افعال و اَعمال عبادی، در حال ایفاء حقوق می باشد. در بخش حقوق عبادی، ایشان به ذکر حق نماز، حق حج، حق روزه، حق صدقه، حق قربانی، حق اذان گو و حق پیش نماز می پردازند. به عنوان مثال در مورد حق روزه می فرمایند: «حق روزه این می باشد که بدانی که روزه پرده ای می باشد که خداوند بر زبان، گوش و چشم و شکم و عورت تو قراردادِ تا تو را از آتش حفظ کند و اگر روزه را کنار گذاشتی، پرده خداوند را پاره کرده ای». همچنین در مورد حق صدقه بیان می کند که «حق صدقه این می باشد که بدانی که صدقه ذخیره تو نزد پروردگار تو می باشد و سپرده ای می باشد که نیاز به گواه گرفتن ندارد. اگر این را بدانی، اطمینان تو به آنچه در نهان به امانت می سپاری بیشتر می شود تا آنچه در آشکارا می دهی و می دانی که صدقه در این دنیا بلاها و بیماری ها را از تو باز می داد و در جهان آخرت نیز تو را از آتش می رهانند».

حق خداوند
از دیگر مولفه های حائز اهمیت در حقوقی که در این رساله ذکر می شود، حقوق خداوند است. با این توضیح که خداوند نیز حقوقی دارد که بر گردن انسان می باشد که به این حقوق التزام داشته باشد. با توجه به این که در اسناد و قوانین حقوقی، آنچه ملاک و مبنای تعلق حقوق می باشد، انسان بودن است و انسان است که محور تمام حقوق قرار می گیرد و گویی همه ی کائنات صرفاً برای آرامش و آسایش او تکوین یافته است و این چیزی جز اومانیستی بودن نگرش انسان به حقوق نیست، در حالی که این رساله، این تصور غلط را به چالش کشانده است و حقوق خداوند را ازجمله حقوقی بیان کرده است که بر عهده انسان می باشد و در این مورد می فرماید: «حق بزرگ خداوند بر تو این است که او را پرستش کنی و چیزی را شریک او قرار ندهی. چون از روی اخلاص این عمل را انجام دادی، خداوند بر خود لازم می داند که دنیا و آخرت تو را بسازد». نکته قال توجه این حق این است که هرچند خداوند مالک زمین و زمان می باشد و عبادت خداوند یک تکلیف بر انسان می باشد، ولی ذیل همین حق، بیان می کنند که اگر انسان التزام به حقوق الهی داشته باشد، سعادت دنیا و آخرت انسان، حقی می باشد برای او که خداوند به وی اعطا کند.

جامعیت حقوق
از دیگر نکات قابل توجه در این رساله، جامعیت حقوقی می باشد که مورد تأکید قرارگرفته است و ابعاد و مولفه های زیادی که انسان در زندگی و فردی و اجتماعی با آن مواجه می شود را موضوع حقوق قرار داده اند و همان طور که بیان شد حدود 50 حق را این رساله بیان کرده است[4] که به صورت دسته بندی شده شامل این محورها می باشد: حق خداوند، حق سلطان، حقوق اعضای بند، حقوق عبادی، حق تعلیم، حق عبد و مولی، حقوق خانواده، حقوق اجتماعی، حق مال، حق هم دینان، حق اهل ذمه و نکته جالب توجه این رساله این می باشد که حق هم دینان که مسلمانان باشد را در کنار حق اهل ذمه که غیرمسلمانان باشد بیان فرموده است و از دیگر ابعاد مهم انسانی بودن و متعالی بودن حقوق بشر اسلامی می توان به امثال این نکات اشاره کرد و با شرح و ترجمه چنین احادیث و رساله هایی، دل های فضیلت دوستان را می توان زنده ساخت و سیمای ملکوتی ائمه علیهم اسلام و همچنین حضرت امام سجاد علیه السلام را در برابر افراد مجسم ساخت[5].

پی نوشت
[1] حسینی جلالی، جهاد امام سجاد، ۱۳۸۲ ش، ص ۲۹۳.
[2] نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ ق، ص ۱۱۵.
[3] صدوق، محمد بن علی، الخصال، ج ۱، ص ۵۶۴.
[4] ابن شعبه حرانی، تحف العقول، ۱۳۶۳ ش/۱۴۰۴ ق، ص ۲۷۲.
[5] ترجمه و شرح رساله الحقوق امام سجاد علیه السلام؛ محمد سپهری؛ انتشارات دار العلم؛ سال 1372

چرا امام علی (ع) نسبت به همه انبیاء غیر از خاتم انبیاء (ص) برتری دارد؟

۲۹ اسفند ۰۳

چرا امام علی (ع) بر سایر صحابه پیامبر (ص) برتری دارد؟

۲۹ اسفند ۰۳

آیا شمشیر (ذوالفقار ) امیر المومنین علیه السلام دو سر داشته است؟

۲۹ اسفند ۰۳

چرا به امام علی (علیه السلام) حیدرکرار می گفتند؟

۲۹ اسفند ۰۳

چرا تولد حضرت علی (ع) در کعبه بوده است؟

۲۹ اسفند ۰۳

اخلاق اجتماعی امام جواد (ع)

۱۶ شهریور ۰۳

روش شناسی مناظره های امام جواد (ع)

۱۶ شهریور ۰۳

بررسی نقش علمی و کلامی امام جواد (ع) در تبیین و اثبات امامت

۱۶ شهریور ۰۳

احادیث تفسیری امام جواد (ع) همراه با ملاحظات روش شناسانه

۱۶ شهریور ۰۳

درآمدی بر تقسیم و تحلیل روایات سیاسی – اجتماعی امام جواد (ع)

۱۶ شهریور ۰۳

امام عسکری(ع) چه انتظاراتی از شیعیان دارند

۷ مرداد ۰۳

نگاهی اجمالی به دوران امامت امام عسکری(ع)

۷ مرداد ۰۳

گوشه ای از کرامات امام عسکری(ع)

۷ مرداد ۰۳

سیره سیاسی امام عسکری(ع)

۷ مرداد ۰۳

مروری بر زندگانی امام حسن عسکری(ع)

۷ مرداد ۰۳

فضائل اخلاقی امام حسن عسکری(ع)

۲۲ تیر ۰۳

نحوه برخورد امام عسکری(ع) با جریان های انحرافی

۲۲ تیر ۰۳

مروری بر مسائل فکری و سیاسی دوران امام عسکری(ع)

۲۲ تیر ۰۳

نحوه شهادت امام عسکری(ع) و وصیت ایشان

۲۲ تیر ۰۳

چگونگی شهادت امام حسن عسکری(ع)

۲۲ تیر ۰۳

تازه ترین مطالب

ویژه روز عاشورا

۱۲ تیر ۰۴

ویژه روز تاسوعا

۱۲ تیر ۰۴

ویژه شهادت امام سجاد علیه السلام

۱۲ تیر ۰۴

از عاشورا تا شام غریبان

۱۲ تیر ۰۴

سلام ای هلال محرم

۴ تیر ۰۴

منزل به منزل با کاروان حسین بن علی علیه السلام

۴ تیر ۰۴

پاسخ امام زمان علیه السلام به چند شبهه عاشورایی

۴ تیر ۰۴

من سرزمین کربلا

۴ تیر ۰۴

بیعت با عاشورا

۴ تیر ۰۴

ویژه روز مباهله

۱ تیر ۰۴

بررسی تاریخ درست میلاد امام موسی کاظم علیه السلام

۲۰ خرداد ۰۴

ویژه عید غدیر خم

۱۹ خرداد ۰۴

کامل ترین پیام غدیر ترجمه روان از خطابه جهانی پیامبر اکرم در غدیر خم

۱۹ خرداد ۰۴

ویژه میلاد امام هادی علیه السلام

۱۹ خرداد ۰۴

ویژه عید قربان

۹ خرداد ۰۴

ویژه روز عرفه

۹ خرداد ۰۴

ویژه رحلت امام خمینی رحمه الله علیه

۹ خرداد ۰۴

ویژه قیام خونین پانزدهم خرداد

۹ خرداد ۰۴

ویژه شهادت امام محمد باقر علیه السلام

۹ خرداد ۰۴

ویژه ماه ذی الحجه

۶ خرداد ۰۴

مطالب محبوب

خاطره ای از توسل به حضرت زهرا(س)

۲۳ خرداد ۹۴

نمادهای شیطان پرستی در بازی کلش آف کلنز

۱۱ مرداد ۹۴

تجارت پُرسود ازدواج موقت !

۲۶ شهریور ۰۳

زیارت نامه امام صادق علیه السلام

۲۸ مرداد ۹۵

برای اینکه دل پدر و مادر را به دست آوریم و همیشه از ما راضی باشند چکار باید بکنیم؟

۲۳ تیر ۹۵

مراسم شهادت امام صادق (ع) سال 93

۱۰ فروردین ۹۴

جذب کمک های مردمی موکب امام علی علیه السلام

۱۱ شهریور ۹۶

50 نکته برای ازدواج موفق

۱۶ فروردین ۹۴

اجتماع عظیم صادقیون در آستان مقدس امامزاده سید جلال الدین اشرف سال 1396

۲۹ تیر ۹۶

احادیث معصومین درباره ترک نماز و سهل انگاری در نماز

۲۹ آذر ۹۵

چه نظراتی در مورد دجال وجود دارد؟

۲۸ مرداد ۹۴

سوالات طبی و پاسخ های امام صادق(ع)

۲۸ اسفند ۹۳

«نفس» خطرناک ترین دشمن انسان

۲۶ اسفند ۹۳

تشرف علی آقا قاضی به محضر امام زمان(عج)

۱۵ دی ۹۵

مقام و درجه کدام یک از 14 معصوم بالاتر است چون بعضی امام علی ـ علیه السلام ـ و بعضی ها امام زمان (عج) را از همه بالاتر می دانند چرا؟

۱۲ دی ۹۴

طرح همگانی خواندن دعای فرج در لحظه تحویل سال

۲۷ اسفند ۰۳

چهل حدیث نگاه به نامحرم

۱۳ خرداد ۹۴

آیا جرقه ظهور در یمن زده شده است ؟!

۸ فروردین ۹۴

ویژه ماه شعبان المعظّم

۸ بهمن ۰۳

مواظب نگاهتان باشید!!!

۱۸ اسفند ۹۳

دسته بندی های سایت

• آشنایی با صحیفه سجادیه (56)


• آشنایی با نهج البلاغه (392)


• آیت الله بهجت (54)


• آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی (43)


• آیت الله سید علی آقا قاضی (42)


• ائمه اطهار (5,038)


• اثبات ولایت و وجود امام زمان (73)


• احادیث موضوعی (550)


• اخبار (717)


• اخلاق اسلامی (956)


• اخلاق و تربیت اسلامی (2,836)


• ادیان (474)


• ارتباط با امام زمان (عج) (14)


• ازدواج (371)


• ازدواج (117)


• ازدواج موقت (32)


• اسلام شناسی (2,661)


• اصحاب و یاران (37)


• اصول اعتقادی (777)


• اطلاعیه ها (26)


• اعتقادات و اصول دین (28)


• اعتکاف (43)


• اعیاد اسلامی (211)


• امام جعفر صادق (ع) (372)


• امام حسن (ع) (233)


• امام حسن عسکری (ع) (172)


• امام حسین (ع) (847)


• امام رضا (ع) (182)


• امام زمان (عج) (583)


• امام سجاد (ع) (227)


• امام علی (ع) (894)


• امام علی النقی (ع) (165)


• امام محمد باقر (ع) (165)


• امام محمد تقی (ع) (146)


• امام موسی کاظم (ع) (152)


• امر به معروف و نهی از منکر (63)


• امور تربیتی فرزندان (51)


• انتظار (164)


• انتظار از دیدگاه شخصیت ها (17)


• اهل بیت (104)


• بهداشت جسم (73)


• بهداشت روان (26)


• بهداشت محیط (18)


• بودائیسم (15)


• پزشکی و سلامت (1,980)


• پند خوبان (129)


• تحصیل (62)


• تحصیل (65)


• تربیت و مشاوره (481)


• تشرفات و توقیعات (181)


• تغذیه و سلامت (156)


• توصیه های تربیتی (498)


• جوان و نوجوان (148)


• حج (118)


• حجاب و عفاف (333)


• حدیث (1,737)


• حدیث شناسی (97)


• حضرت ابوالفضل (ع) (54)


• حضرت خدیجه (س) (41)


• حضرت رقیه (س) (13)


• حضرت زینب (س) (66)


• حضرت علی اکبر (ع) (23)


• حضرت فاطمه (س) (530)


• حضرت محمد (ص) (613)


• حضرت معصومه (س) (45)


• حکایت ها (2,244)


• حکایت های آموزنده (749)


• حکایت های قرآنی (107)


• حکایت های معصومین (838)


• حکومت جهانی امام زمان (عج) (24)


• خاندان عصمت (15)


• خانواده (227)


• خانواده (2,682)


• خانواده مهدوی (22)


• خواص خوراکی ها (550)


• خواص سبزی ها (228)


• خواص میوه ها (308)


• داستان (146)


• دانستنی های خانواده (357)


• دجال (29)


• دعاها و زیارت (19)


• رذایل اخلاقی (252)


• رژیم های غذایی (209)


• روز قدس (31)


• روز مباهله (41)


• روزه (93)


• روزه و سلامتی (101)


• زرتشتی (40)


• زنان (317)


• سایر روزها و ماه ها (103)


• سایر فروع دین (72)


• سایر مقالات (5)


• سوالات و شبهات (420)


• سیر و سلوک (274)


• شب های قدر (46)


• شبهات اخلاقی (217)


• شرح احادیث (51)


• شرح حدیث (550)


• شرح دیوان حافظ (11)


• شناخت امام (440)


• شهید دستغیب (38)


• شیخ مفید (42)


• شیعه شناسی (69)


• صحیفه سجادیه (4)


• طب سنتی و گیاهی (147)


• ظهور (334)


• عبادات اسلامی (627)


• عبادات و فروع دین (34)


• عقاید اسلامی (70)


• علما و بزرگان (224)


• علوم اسلامی (43)


• علوم قرآنی (343)


• عید غدیر خم (185)


• عید فطر (35)


• عید نوروز (45)


• غیبت امام (291)


• فضایل اخلاقی (183)


• فضایل و رذایل اخلاقی (168)


• فضایل و ویژگی ها (10)


• فقه و احکام شرعی (340)


• قرآن (23)


• قرآن شناسی (1,861)


• کتب اسلامی (2,295)


• کرامات و معجزات (9)


• کلام جاودان (2,293)


• کلام جدید (34)


• کمک های اولیه (116)


• گلچین احادیث (372)


• گنجینه معارف (495)


• ماه رجب (20)


• ماه رمضان (176)


• ماه شعبان (20)


• ماهها و روزهای خاص (745)


• مبانی اعتقادی (20)


• مختلف (367)


• مدعیان دروغین (25)


• مراجع معظم تقلید (15)


• مردان (40)


• مسجد (87)


• مسجد مقدس جمکران (19)


• مسیحیت (229)


• معارف قرآنی (855)


• مناظرات علما و بزرگان (79)


• مناظرات علمی (139)


• مناظرات معصومین (60)


• مهارتهای زندگی (845)


• مهدویت (2,150)


• مهدویت در قرآن و روایات (47)


• مهدویت در مذاهب دیگر (36)


• موضوعات اجتماعی (122)


• نقد و پاسخ به شبهات (2,166)


• نماز (225)


• نوجوانان و جوانان (440)


• همسران و تفاهم خانواده (68)


• وقف (77)


• ولایت فقیه (37)


• ویتامین ها (89)


• ویژه امامزاده سید جلال الدین (16)


• ویژه کاروان صادقیه (30)


• ویژه نامه ها (135)


• یهودیت (194)

کاروان صادقیه

هدف از خلقت عالم معرفت و عبادت خداوند متعال است, و غرض از بعثت انبیاء از آدم تا خاتم تحقق آن است, رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) برای تعلیم و تربیت بشریّت به معرفت و عبادت ,قرآن و کسی که نزد او علم تمام قرآن است به یادگار گذاشت.
هرچند حوادث روزگار نگذاشت مفسّر معصومِ قرآن, پرده از حقایق کتاب خدا بردارد ولی در فرصت کوتاهی که برای ششمین اختر فرزوان آسمان هدایت پیش آمد,شاهراه مذهب حق را برای رهروانِ از خلقت باز کرد , و فطرت تشنه انسانیت را به آب حیات عبادت و معرفت سیرآب کرد.
امید است پیروان مذهب حق روز عزای آن حضرت, آنچه در توان دارند در مراسم سوگواری انجام دهند تا مشمول دعای مستجاب او شوند که فرمود((رحم الله من احیی امرنا)) رحمتی که سرمایه ی سعادت و وسیله ی نجات از شدائد برزخ و قیامت است.

حرکت همه ساله کاروان صادقیه رفسنجان (راهیان ولایت) جلوه ای از تکریم مقام عالی حضرت صادق الائمه علیه السلام میباشد. مفتخریم که این حرکت حماسه ابراز محبت نسبت به آن امام همام و نشان افتخار شهرمان رفسنجان ؛ شهر دارالصادقیون گردید.
الحمدالله که این مراسم به عنوان سنتی پویا در تاریخ شهرمان ماندگار شد.

پیام فدائیان امام صادق علیه السلام

ما خادمین صادقیه با شنیدن احادیث حضرت صادق الائمه علیه السلام عطر یادش را استشمام نموده و دل به عنایاتش دخیل بسته و چشم به کراماتش دوخته ؛ از جان و دل خدمت ارباب و رئیس مذهب مان عرضه میداریم، ای ارباب ما اگر چه قبرت غریب است ما نمی گذاریم قدر و منزلت شما غریب بماند. اگر قبرت ضریح و بارگاه ندارد قلب ما حرم شماست اگر در کنار قبرت وهابیت مانع عزاداری و اظهار ارادت می شود ما کاروان صادقیه ای را برایتان تشکیل داده ایم که رسما عهده دار مراسم هایتان باشیم و ناله سرای جعفری میزبان عزاداران و میهمانانتان گردد تا جان داریم بر غربتت غریب نوازی میکنیم...
وعده ما 25 شوال سالروز شهادت امام صادق علیه السلام

https://karevansadeghiye.ir/60007/%D8%AD%D9%82-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/

چرا امام علی (ع) نسبت به همه انبیاء غیر از خاتم انبیاء (ص) برتری دارد؟

۲۹ اسفند ۰۳

چرا امام علی (ع) بر سایر صحابه پیامبر (ص) برتری دارد؟

۲۹ اسفند ۰۳

آیا شمشیر (ذوالفقار ) امیر المومنین علیه السلام دو سر داشته است؟

۲۹ اسفند ۰۳