خبرگزاری مهر -گروه دین و اندیشه: نوگرایی در دنیای اسلام در همه جوانب زندگی مسلمانان بروز کرد. از جلوه های بروز آن می توان به توجه جدی نسبت به منابع اسلامی و نگاهی نو به این منابع و اصولا نهضت بازگشت به مبانی غنی اسلامی اشاره کرد. کتاب نهج البلاغه که گردآوری بخشی از سخنان و مکاتبات امیرمؤمنان علی (ع) است، به دلیل داشتن مفاهیم و موضوعات، سیاسی منبعی برای حکمت اصول سیاسی اسلام است که توجه همگان را جلب کرده است. میرزای شیرازی و محمد عبده از پیشگامان توجه به نهج البلاغه هستند. در انقلاب مشروطه نهج البلاغه نقش جدی داشت و این نقش برجسته نهج البلاغه را به وضوح می توان در کتاب مهم تنبیه الامه و تنزیه المله آیت الله نایینی مشاهده کرد. آیت الله مرتضی مطهری در کتاب نهضت های اسلامی در صدسال اخیر در خصوص تأثیر نهج البلاغه بر کتاب میرزای نایینی می گوید: انصاف این است که تفسیر دقیق، از توحید عملی، اجتماعی و سیاسی اسلام را هیچکس به خوبی علامه بزرگ و مجتهد سترگ، میرزا محمدحسین نایینی توأم با استدلال ها و استشهادهای متقن، از قرآن و نهج البلاغه، در کتاب ذی قیمت تنبیه الامه و تنزیه المله بیان نکرده است.

توجه دوباره به نهج البلاغه همزمان با آغاز نهضت اسلامی در اوایل دهه چهل شمسی است و با تأکید امام خمینی و تلاش های متفکران و پژوهشگران و فعالان نهضت اسلامی نظیر آیت الله طالقانی، آیت الله خامنه ای، شهید مطهری، محمدرضا حکیمی، محمدتقی شریعتی و علی شریعتی و… که در جنبش اسلامی ایران معاصر حضور جدی داشتند، از نهج البلاغه در اخذ اصول حکمت سیاسی اسلام بهره برده شد.

خبرگزاری مهر در سلسله گزارش ها و گفت وگوهای «بازگشت به نهج البلاغه» به تبیین و واکاوی هم موضوعات مرتبط با این کتاب شریف و آموزه هایش خواهد پرداخت. آنچه در ادامه می خوانید قسمت بیستم از این مجموعه است:

حجت الاسلام حمیدرضا مهدوی ارفع پژوهشگر نهج البلاغه در خصوص نامه ۶۹ نهج البلاغه مربوط به نامه امیرالمومنین (ع) به حارث همدانی است که در آن حضرت توصیه های عرفانی و سلوکی به ایشان دارند و در بخشی از آن می فرمایند: و احذر کل عمل یعمل به فی السر و یستحی منه فی العلانیة. از هر کار که در نهان انجام گیرد، ولی به آشکارا سبب شرمساری شود، دوری نمای. از گرفتاری های اکثر ما این است با وجودی که به صورت تئوری خدا را حاضر و ناظر بر اعمال می بینیم و در جایش استدلال می کنیم خداوند چون مادی نیست هیچ جایی برای او پنهان نیست اما خلاف این عمل می کنیم.

حجت الاسلام حمیدرضا مهدوی ارفع پژوهشگر نهج البلاغه در خصوص نامه ۶۹ نهج البلاغه گفت: همه چیز در محضر و شهود خدا است. حضرت در حکمت ۳۲۴ نهج البلاغه فرمودند اتقوا معاصی الله فی الخلوات، فإن الشاهد هو الحاکم. از نافرمانی خدا در خلوت ها بپرهیزید، زیرا همان که گواه است، داوری کند. یعنی از گناهان خدا در خلوت خود بترسید چون خدایی که شاهد گناه شما در خلوت است در روز قیامت حکم می کند و گناهان آشکار می شود. برخی گناهان در خلوت را کوچک می شمرند که حضرت فرمودند بزرگترین گناه آن است که صاحبش آن را کوچک بشمارد، چرا که حضور خدا را کوچک می شمارد.

مهدوی ارفع تصریح کرد: حضرت امیر در خطبه ۱۹۸ وقتی می خواهند علم خدا را توصیف نمایند، می گویند یعلم عجیج الوحوش فی الفلوات و معاصی العباد فی الخلوات یعنی خدا همان خدایی است که از ناله و فریاد و نعره درندگان را در بیابان و گناهان بندگانش در خلوت خبر دارد.

در ادامه نامه به حارث می فرمایند که و لا تحدث الناس بکل ما سمعت به، فکفی بذلک کذبا. هر چه شنیدی به دیگران مگوی که همین بس که تو را دروغگو شمرند. امروزه به خاطر فضای مجازی هر آنچه از این سو و آن سو می شنویم بازگو می کنیم که حضرت می فرمایند این یک نوع دروغگویی است چرا که چیزی را می گویی که واقعیت ندارد. از نشانه های آخرالزمان یکی رواج زنا با توجیه، رواج کذب با توجیه و قسم خوردن های بدون اضطرار است.

پژوهشگر نهج البلاغه گفت: در ادامه این نامه حضرت می فرماید و لا ترد علی الناس کل ما حدثوک به، فکفی بذلک جهلا. هر چه شنیدی، انکارش مکن که همین بس که تو را نادان شمرند. و اکظم الغیظ و [احلم عند الغضب و تجاوز عند المقدرة] تجاوز عند المقدرة و احلم عند الغضب، و اصفح مع الدولة تکن لک العاقبة. خشم خود فرو خور و به هنگام قدرت، گذشت نمای و در وقت غضب بردبار باش و چون توانایی یافتی گناه دیگران را عفو کن تا عاقبت نیک از آن تو بود. انسان ۲ جا غضب می کند. جایی که پای ارزش هایی مثل دین، وطن و ناموس درمیان باشد، این غضب درست است. در مقابل دشمن باید غضب کرد چرا که نوعی ابزار دفاعی است و خداوند داده است. موشک ساختن در جمهوری اسلامی نشانه خشم مقدس است. اما گاهی انسان به خاطر امور جزئی خشم می گیرد که غلط است و حضرت می فرمایند مخصوصا که وقتی قدرت می گیری ببخش.

مهدوی ارفع در ادامه افزود: در همان حکمت های اول حضرت فرمودند: إذا قدرت علی عدوک، فاجعل العفو شکرا للقدرة علیه. هرگاه بر دشمنانت چیره شدی، پس بخشش را نشانه قدرت بر آن ها قرار بده. یا اینجا که فرمودند به هنگام خشم فروتن باش و در نامه ۳۱ نهج البلاغه به فرزندشان می گویند خشمت را فرو ببرد که من جرعه ای شیرین تر از خشمی که فروخورده بشود تجربه نکردم.