به گزارش خبرگزاری مهر، بیانیه تحلیلی صد اندیشه ورز و فعال جبهه فکری انقلاب درباره جنگ امروز و ایران آینده منتشر شد.

متن بیانیه بشرح ذیل است:

بسمه تعالی

میراث آیت الله خامنه ای و آغاز فصل جدید انقلاب اسلامی

درباره ی جنگ امروز و ایران آینده

لحظه ی تعیین سرنوشت آینده ی ایران

روزهایی که با شهادت آیت الله سید علی حسینی خامنه ای آغاز شده، لحظه ی تعیین سرنوشت آینده ی ایران است. در این لحظه ی خطیر و سرنوشت ساز یا فعالانه آینده ی خود را خواهیم ساخت و یا منفعلانه به آینده ای که دیگران برای ما و منطقه ی غرب آسیا می خواهند، پرتاب می شویم؛ این که کدامیک از این دو آینده سرنوشت ما خواهد بود، وابسته به آن است که «موقعیت ایران» در لحظه ی شهادت آیت الله خامنه ای و جنگ امروز را چگونه معنا کنیم و در پی آن چگونه در این موقعیت تاریخی حاضر شویم. ایران در دوران رهبری آیت الله خامنه ای وارد ماجرا و داستانی شد که دشمن گمان کرد با حذف او می تواند آن داستان ۳۷ ساله را یک بار برای همیشه پایان دهد؛ اما حقیقت آن است که ایستادگی امام شهید ما تا لحظه آخر، شهادتی مقتدرانه و افتخار آفرین رقم زد که بر خلاف محاسبات دشمن خونی تازه در رگ های انقلاب جاری نمود و این داستان را ادامه دار کرده است.

یک تصویر کلی از دوران زعامت رهبر شهید

شروع دوران زعامت آیت الله خامنه ای همزمان شده بود با ترک برداشتن دیوار برلین، فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و شروع نظم تک قطبی دنیا با محوریت آمریکا. در سال های نخستین رهبری او، امواج نظریه ی «جهانی شدن» به مثابه توضیحی از منطق بودن در «جهان آمریکایی» به طور گسترده ای در سراسر دنیا ترویج می شد. انگاره ی مسلط در آن سال ها این بود که اگر کشورها بتوانند با آمریکا منافع مشترکی تعریف کنند و خود را درون تقسیم کار جهانی موردنظر آمریکا جانمایی کنند، آمریکا آن ها را از موهبت های امنیت و توسعه بهره مند می کند. فرضیه ای که گویی همه می خواستند با آن کنار بیایند این بود: «امنیت و توسعه را صرفا می توان از آمریکا خرید». رویای آمریکایی تصویر دل انگیزی بود که کشورها در پرتو آن گمان می بردند اگر منابع خود را با آمریکا به اشتراک بگذارند، مفتخر خواهند بود از موهبت «انتقال» تکنولوژی و «مصرف» به روزترین کالاها و خدمات، همتراز با فرهنگ مصرف آمریکایی، بهره مند شوند.

خاورمیانه بیش و پیش از سایر مناطق جهان در معرض این تصویر دل فریب قرار گرفت و کشورهای این منطقه دل و دین و عقل و هوش خود را به این تصویر باختند. شوربختانه کار به جایی رسید که حتی مبارزین باسابقه و محبوب فلسطینی در پرتو فضاسازی آمریکایی حاضر شدند با غصب بخش هایی از سرزمین شان کنار بیایند و با اسراییل وارد معامله شوند. لشگرکشی آمریکا به کویت، عراق و افغانستان، به مرور حضور نرم افزاری آمریکا را در مناسبات سیاسی و اقتصادی منطقه ی غرب آسیا تقویت کرد و تاسیس پایگاه های نظامی آمریکا آن قدرت سخت افزاری بود که این حضور نرم افزاری را تحمیل و تضمین می کرد. امروز در میانه ی جنگ منطقه ای بزرگی که بر پا شده، داریم با واقعیت، عمق و گستره ی این حضور نرم افزاری و سخت افزاری بیش از پیش روبه رو می شویم؛ گمان همه این بود که پایگاه های نظامی آمریکا در دل کشورهای منطقه ی غرب آسیا تعبیه شده است؛ اما انگار واقعیت این است که دولت های منطقه در حاشیه ی پایگاه های نظامی آمریکا جانمایی شده اند.

آیت الله خامنه ای با تکیه بر آموزه هایی که از مکتب امام(ره) آموخته بود و در امتداد مسیری که سلف صالحش خمینی کبیر در نفی سلطه و استکبار جهانی گشوده بود، مخاطرات نظم آمریکایی برای منطقه را پیش از آنکه آثار شوم آن آشکار شود، استشمام کرد و در صدد برآمد نقشه ی آمریکا را ابطال و بی اعتبار کند. ابطال فرضیه های جهان آمریکایی در روزگاری که همه شوق پیوستن به آن را داشتند، کار دشواری بود که او برعهده گرفت. سختی راه آیت الله خامنه ای را آن گاه بهتر درک خواهیم کرد که توجه داشته باشیم، بخش بزرگی از نخبگان و کارگزاران سیاسی کشور، تحت تاثیر فضای به وجود آمده پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و گسترش امواج نظریه ی جهانی شدن، در اصلاح رویکرد سیاست خارجی کشور، به تلاش برای حضور ایران در نظم بین المللی تک قطبی جدید رو آوردند. رهبر شهید انقلاب، با صبوری و شرح صدر، بدون آن که جریان های سیاسی دارای گرایش فکری به همراهی با غرب را از صحنه ی سیاسی کشور حذف کنند، به این جریان ها امکان دادند تا در مقاطعی از تاریخ انقلاب، ایده ی موردنظر خود را آزمون کنند تا در ضمن این آزمون، تجربه ای بر تجارب ملت ایران افزوده شود و یک آگاهی ملی شکل بگیرد. هنر سیاسی آیت الله خامنه ای این بود که می توانست جریان های سیاسی مختلف را در طرح بزرگ تری که به آن می اندیشد، به کار بگیرد؛ مطلبی که تلویحا جایی به آن اشاره کرده بودند: «بعضی از مدیریت ها در بخشی از برهه های این سی سال زاویه هائی با مبانی انقلاب داشتند؛ اما ظرفیت انقلاب توانست اینها را در درون خود قرار بدهد؛ آنها را در کوره ی خود ذوب کند؛ هضم کند و انقلاب بر ظرفیت خود، بر تجربه ی خود بیفزاید و با قدرت بیشتر راه خود را ادامه بدهد … همه ی کسانی که با انگیزه های مختلف در درون این نظام قرار گرفته اند، خواسته یا ناخواسته، به توانائیهای این نظام کمک کردند». امروز، اگر به سرگذشت پرفراز و نشیب ۳۷سال زعامت آیت الله خامنه ای منصفانه بنگریم، او را تحسین می کنیم که امکان یک اجماع سیاسی و ملی در برابر آمریکا و نظم آمریکایی را تمهید و تدارک کرد.

صورت بندی رهبر شهید از مفهوم «دشمن»

مسئله ی کانونی در فرهنگ سیاسی آیت الله خامنه ای عمومی سازی مفهوم «دشمن» بود. «ما دشمن داریم» یک صورت بندی از موقعیت ایران است که امروز به وضوح و روشنی همه آن را درک می کنند، اما برای تثبیت آن در فاهمه ی عمومی ملت ایران و کارگزاران جمهوری اسلامی راه دشوار و ناهمواری پیموده شده است. در مواجهه با مفهوم پردازی آیت الله خامنه ای از «دشمن»، دو خوانش و قرائت فکری - سیاسی را می توان برشمرد:

خوانش اول، از اساس، دشمن و وجود دشمنی را توهم می پنداشت و آن را انکار می کرد؛ و یا اگر نمی توانست وجود دشمن و دشمنی را انکار بکند، آن را به عنوان واقعیت نظم بین المللی تلقی می کرد که باید با آن کنار می آمدیم. به عبارت دیگر، چیزی که آیت الله خامنه ای تحت عنوان دشمن و دشمنی به آن می پرداخت، از دریچه ی نگاه این خوانش، عرف بین المللی و هنجار جهانی بود که جمهوری اسلامی هم می بایست «واقع گرایانه» این هنجار را می پذیرفت. به طور طبیعی، این صورت بندی، راهبرد جمهوری اسلامی را در مواجهه با دشمنی ها غیرعقلانی، پرریسک و پرهزینه می دانست و بلکه فراتر، قطع ارتباط سیاسی با آمریکا و عدم پذیرش نظم بین المللی آمریکامحور را امری «ناممکن» می دانست. نقطه ی تأکید اصلی در این خوانش، اختلال و اعوجاج در فرآیند اداره ی کشور و عدم امکان توسعه و سازندگی در صورت دشمن انگاشتن آمریکا بود؛ در واقع، این دیدگاه، استکبارستیزی جمهوری اسلامی را مانع و سدی در برابر توسعه ی ایران می دید. آیت الله خامنه ای این زاویه ی نگاه را به خوبی درک می کرد و آن را غیرواقع بینانه می دانست: «دو نظام تحلیلی وجود دارد: یک نظام تحلیلی این است که کار در مقابل هنجارهای همه گیر جهانی بی فایده است؛ فایده ای ندارد. یک هنجارهای بین المللی وجود دارد، دولتها بر اساس این هنجارها شکل گرفته اند، قدرت گرفته اند؛ آمریکای مقتدر و ثروتمند بر اساس این هنجارها [شکل گرفته]، اروپا همین جور، دیگران همین جور؛ در مقابل این هنجارها بی خود نایستید؛ از بین می‌روید. این یک تحلیل. [فقط] امروز هم این را نمی‌گویند؛ چهل سال است همین حرفها را مرتب دارند می‌گویند. آن وقت آن کسانی که این تحلیل را می‌کنند، دیگران را متوهم تصور می‌کنند! می‌گویند اینها دچار توهمند ــ مثلا بنده ی حقیر؛ در رأسشان خود من ــ [می‌گویند] اینها دچار توهمند خیال می‌کنند دارد کار پیش [می‌رود]. این یک تحلیل. یک تحلیل هم نه، تحلیل واقع بینانه است. این تحلیل، واقعیات را می‌بیند؛ نه فقط واقعیات خوب را، [بلکه] واقعیات بد را هم می‌بیند. ما هرگز نقاط منفی را انکار نکرده ایم. من بارها گفته ام ما عقبیم؛ در این شکی نیست، اما آن طرف قضیه این است که ما از انتهای قافله، یک حرکت پرشتابی را شروع کرده ایم حالا به نزدیکی های جلو رسیده ایم؛ این یک واقعیت است. هنوز به آن جلو نرسیده ایم اما خیلی پیش رفته ایم، باز هم پیش خواهیم رفت. ما در مسائل گوناگون کشور پیشرفت کرده ایم؛ در دانش پیشرفت کرده ایم، در مدیریت ها پیشرفت کرده ایم؛ ضعف ها هست؛ بعضی از مسئولین ما، بعضی از دولت های ما کوتاهی هایی داشته اند؛ اینها وجود دارد اما حرکت، حرکت انقلاب است، پیشرفت انقلاب است. شما نگاه کنید ببینید جمهوری اسلامی چهل سال پیش کجا بود، امروز کجا است؛ بیست سال پیش کجا بود، امروز کجا است. با گذشت چهار دهه می توان فهمید که کدام یک از این دو تحلیل، واقع بینانه است؛ تحلیل غرب گراها و غربی ها واقع بینانه است، و ما متوهمیم؛ یا نه، تحلیل انقلاب واقع بینانه است، آنها متوهمند. واقع قضیه این است ».

خوانش دوم که در مقابل خوانش اول قرار داشت، به دشمنی و ستیز با دستگاه استکبار و در راس آن آمریکا به عنوان زنده کننده ی امر سیاسی در حرکت نهضتی انقلاب اسلامی تاکید می کرد، اما به مقوله ی اداره ی کشور و سازندگی و پیشرفت ایران به عنوان یک امر پسینی در ضمن آن می نگریست. به عبارتی دیگر، در این دیدگاه، دشمنی با استکبار در قیاس با مقوله ی اداره ی کشور و اهتمام بر امر توسعه و سازندگی ایران، اصالت داشته است. از موقفی که خوانش دوم به مقوله ی استکبارستیزی می نگرد، تاکیدی که در خوانش اول بر امر توسعه و اداره وجود دارد، به سیاست زدایی و استحاله ی روح انقلابی جمهوری اسلامی می انجامد. از این رو، در گفتار کلی و سیاق پرداختن به استکبارستیزی در خوانش دوم، پرداختن به امر اداره، امر سازندگی و در این مرحله از انقلاب توجه به موقف «دولت سازی» پررنگ نیست.

امروز اگر با دقتی مضاعف و نگاهی عمیق تر سرگذشت دوران زعامت رهبر شهیدمان را بنگریم، راه طی شده ی او با هیچ کدام از این دو خوانش، به تمامه قابل تبیین نیست؛ توضیح اندیشه، عملکرد و میراث رهبر شهید انقلاب مستلزم صورت بندی دیگری، ورای دو خوانش فوق است. «استکبارستیزی» به مثابه یک طرح فکری - سیاسی در اندیشه ی آیت الله خامنه ای حاوی ظرافت ها و پیچیدگی هایی بود که اگر اضلاع و زوایای آن به درستی دیده نشود، منطق و عقلانیت مندرج در آن فهم نخواهد شد. استکبارستیزی همچنان که از عنوانش پیداست، مستلزم ستیز با استکبار است، اما این ستیز در نگاه آیت الله خامنه ای در پی نوعی از «بودن، ساختن، آبادانی، پیشرفت و زندگی» پیش می آید. جمهوری اسلامی می خواهد برپا باشد، و ایران را بسازد اما آبادانی و پیشرفت و زندگی مردم ایران را با طرحی مستقل و درون زا تضمین کند. نظم آمریکایی این نحوه از بودن ایران را در برابر موجودیت خود می بیند، آن را برنمی تابد، با آن دشمنی می کند و در برابر آن موانعی ایجاد می کند. جمهوری اسلامی فرآیند ساختن و پیشرفت ایران را باید در ضمن ستیز و مقاومت در برابر این دشمنی پیش ببرد.

«مقاومت برای پیشرفت»، ایده ی مرکزی رهبر شهید برای مبارزه با استکبار

مفهومی که آیت الله خامنه ای برای توضیح این وضعیت - یعنی وضعیت نپذیرفتن سلطه و استکبار و خنثی کردن و عبور از موانع آن و همزمان ساختن و آبادانی و پیشرفت و زندگی - به فرهنگ سیاسی ایرانیان افزودند، «مقاومت» بود. مقاومت، نظریه ی جنگ نیست، نظریه ی ایستادن، نپذیرفتن سلطه و پیش رفتن است. جنگ افروزی و بحران سازی نظریه ی جهان آمریکایی است که با تولید جنگ و بحران در بیرون از مرزهای خود، امنیت درونی خود را تضمین می کند. مقاومت ابتدائا در پی جنگ نیست، در پی ساختن و پیشرفت درون زا و مستقل است، اما در برابر موانعی که دشمن ایجاد می کند، می ایستد، آن را از سر راه برمی دارد و پیش می رود. البته طبیعی است مستکبران عالم، ملت های مقاوم را تحمل نمی کنند و لا جرم در مسیر این مقاومت و عدم پذیرش استکبار در مقاطعی کار به جنگ هم می کشد که در آن لحظه جبهه مقاومت به سمت میدان جنگ پرواز می کند. اما باید توجه داشت طرح سیاسی مبتنی بر جنگ با طرح سیاسی مبتنی بر مقاومتی که در مسیرش جنگ هایی هم رخ می دهد، اساسا دو طرح سیاسی با تفاوت های عمیق و مهم است. فهم مبتکرانه ی قائد شهید در صورت بندی مفهوم قرآنی «جهاد کبیر» که به جای «تمنای جنگ با دشمن»، بر «عدم تبعیت از دشمن» تاکید دارد، در همین راستاست؛ مفهوم «عدم تبعیت» به طور ضمنی، به تعقیب یک مسیر ایجابی اشاره دارد که در پیگیری آن نباید از دشمن و نسخه ی دشمن اطاعت کرد. موقف دیگری که ظرافت دیدگاه آیت الله خامنه ای درباره ی استکبارستیزی را بهتر می توان نشان داد، بیانات ایشان در مراسم سالگرد ارتحال امام خمینی در سال ۱۳۹۸ بود. او یک سال قبل، در سال ۱۳۹۷، در مراسم سالیانه ای که به مناسبت ۱۳ آبان ـ سالروز استکبارستیزی ـ برگزار شده بود، توصیه کرده بود که «نظریه ی مقاومت در مقابل دشمن قوی پنجه را تبلیغ کنید، ترویج کنید … نظریه ی مقاومت، یک نظریه ی اصیل و درست است؛ هم در مقام نظر، هم در مقام عمل » و خود او چند ماه پس از این دعوتش، در بیاناتی که در سالروز ارتحال امام راحل در سال ۱۳۹۸ داشتند، به تبیین نظریه ی مقاومت در جمهوری اسلامی اسلامی پرداخت. شروع سخن رهبر شهید انقلاب، در طرح مسئله ی مقاومت این گونه بود که «معنای مقاومت چیست؟ معنای مقاومت این است که انسان یک راهی را انتخاب کند که آن را راه حق می‌داند، راه درست می‌داند، و در این راه شروع به حرکت کند و موانع نتواند او را از حرکت در این راه منصرف کند و او را متوقف کند؛ این معنای مقاومت است ». در این تقریر از مقاومت، همچنان که ایشان در ادامه ی بیانات اشاره کردند، درگیری با استکبار اولا و بالذات از سوی جمهوری اسلامی آغاز نمی شود، جمهوری اسلامی یک راهی را در مسیر ساختن و آبادانی و پیشرفت پی می گیرد، این استکبار است که دشمنی می کند؛ دعوت نظریه ی مقاومت این است که در برابر این دشمنی، باید عقب ننشست، ایستاد و راه را با استقامت ادامه داد. در میانه ی این سخنرانی، پس از بیان این مطلب که «هزینه ی سازش، هزینه ی تسلیم، هزینه ی عدم مقاومت، از هزینه ی مقاومت بمراتب بیشتر است» جمعیت حاضر در مرقد امام راحل، شعار دادند «نه سازش، نه تسلیم، نبرد با آمریکا». رهبر شهید انقلاب در مواجهه با این شعار فرمودند «ما حالا بحث «نبرد» را نمی کنیم، بحث «مقاومت» را می کنیم؛ بحث «نبرد» جداگانه است؛ من دارم ایستادگی و مقاومت و عقب نشینی نکردن را می گویم؛ درست توجه کنید ». این سیاق سخن رهبر حکیم انقلاب، به خوبی نشان می دهد که اساس مقاومت، یک حرکت ایجابی و کوتاه نیامدن در مسیر این حرکت ایجابی است، نه نبرد و جنگ. البته نبرد و ستیز و جنگ هم در این حرکت ایجابی می تواند به عنوان یکی از ابزارهای مقاومت، در لحظه مشخصی ضرورت یابد، اما آن چه اصالت دارد، ماندگاری در یک مسیر ایجابی است که عبارت است از «ساختن ایران پیشرفته و مستقل» که با دعوت و یاری خود می تواند به تحقق «جهان اسلام پیشرفته ی مستقل» نیز منجر شود. نکته ی حائز اهمیت در دیدگاه رهبر شهید انقلاب این است که اساسا موضوع دشمنی دشمن، معطوف به شکل نگرفتن یک الگوی الهام بخش از پیشرفت و زندگی در ایران است و بر این اساس، بودن و سرپابودن جمهوری اسلامی و تلاش برای آبادانی و پیشرفت و اداره ی ایران، دشمنی برمی انگیزد: «امروز استکبار جهانی و در رأس آن رژیم ایالات متحده امریکا و به دنبال آن همه آدمهای بد عالم، همه تبعیض خواه ها، ستمگرها، مستبدها و همه انسان هایی که با حق و عدالت مخالفند، به یک نتیجه رسیده اند که شما باید به آن توجه کنید. آنها به این نتیجه رسیده اند که «انقلاب اسلامی، امروز با نفس داشتن و سرپا بودن نظام جمهوری اسلامی، تبلیغ می‌شود.» تا وقتی که این نظام قائم است؛ تا وقتی که جمهوری اسلامی محکم و استوار ایستاده است و تا وقتی که کشور جمهوری اسلامی ایران روزبه روز آبادتر و قویتر می‌شود، آنها احساس خطر می کنند. چیزی که آنها دنبال می کنند این است که اگر بتوانند، نظام جمهوری اسلامی را از بین ببرند و مضمحل کنند. البته از این مأیوسند و می دانند که دیگر این کار، عملی نیست. اما در درجه دوم، همه همت آنها این است که نگذارند نظام جمهوری اسلامی و ایرانی که با این نظام اداره می شود، در دنیا به عنوان یک نظام و کشور مستقل و آباد مطرح شود. آنها می خواهند در استقلال ایران خدشه وارد کنند و از طرق مختلف به آن دست اندازی و در آن دخالت نمایند. آنها می خواهند به دروغ وانمود کنند که «اگر ما با شما نباشیم، نمی توانید کاری انجام دهید»؛ بلکه به این وسیله بتوانند استقلال و عدم وابستگی این ملت را به نحوی خدشه دار کنند، و اگر نتوانستند این کار را بکنند، سعی کنند که نگذارند این ملت، کشور خود را بسازد؛ ایران را آباد کند و زندگی را در این کشور، مایه رشک ملت های دیگر کند. بیدار باشید! ».

با این توضیح، خوانش آیت الله خامنه ای از حیثی متعرض خوانش اول و از حیثی متعرض خوانش دومی است که پیشتر به آن اشاره شد. می توان ایده ی مرکزی آیت الله خامنه ای را در مواجهه با جهان آمریکایی و نظم بین المللی برآمده از آن، «مقاومت برای پیشرفت» دانست. مقاومت برای پیشرفت، دو دیدگاه را به چالش می کشد:

ـ دیدگاهی که سودای «پیشرفت و زندگی، اما بدون اراده ی مقاومت» را دارد و گمان می کند می تواند از مسیری غیر از مقاومت، پیشرفت ایران را تضمین کند. این دیدگاه اهمیت مسئله ی «استقلال ملی» در ساختن و آبادنی کشور را در نمی یابد و از این همین رو، توسعه ای را مطرح می کند که به علت درون زا نبودن، ناپایدار و بی بنیاد و بی پناه است.

ـ دیدگاهی که دغدغه مند «مقاومت، اما بدون اراده ی پیشرفت و زندگی» است و به خاطر غیاب یا حداقل اصیل نبودن اراده ی ایجابی سازندگی و پیشرفت و زندگی، تصویری بی آینده از استکبارستیزی ارایه می نماید. فقدان چشم اندازی از آینده ی پیشرفت و زندگی، برانگیختن «اراده ی ملی» و تولید اجماع ملی برای مبارزه با استکبار را ناممکن می سازد و خرد سیاسی استکبارستیزی را به درستی تبیین نمی کند.

نظریه ی مقاومت در دیدگاه قائد شهید، از یک سو معطوف به پیشرفت و ساختن ایران است و اگر جنگی هم با دشمن دارد، در ضمن این ساختن و پیشرفت معنادار است؛ از سوی دیگر، در این نظریه، تمنای پیشرفت و ساخته شدن ایران بدون مواجهه با دشمن و موانعی که دشمن ایجاد می کند و بدون مقاومت در برابر نظم آمریکایی، آرزویی فانتزی و خیالی محسوب می شود که سست و ناپایدار و متزلزل است. توأمانی مقاومت و پیشرفت و زندگی در دیدگاه قائد شهید، این امکان و ظرفیت را فراهم کرده است که «امر سیاسی» را در ساحات و عرصه های مختلف احیا کند. این دیدگاه، به علت بسط و تعمیم موضوع دشمنی به پیشرفت و زندگی و اداره ی کشور، به توسیع عرصه های جهاد و مقاومت انجامیده است. رهبر شهید انقلاب بارها بر این مطلب تاکید کردند که عنصر کانونی در مفهوم دینی «جهاد و مقاومت»، تلاش و کوششی است که در برابر اراده ی دشمن باشد. بر این اساس، در دوران انقلاب اسلامی مفاهیمی همچون «جهاد سازندگی»، «جهاد اقتصادی»، «اقتصاد مقاومتی»، «جهاد علمی»، «جهاد دانشگاهی»، «جهاد فرهنگی»، «جهاد تبیین»، «جهاد خدمت رسانی» و … امکان خلق معنای مبارزه در عرصه های مختلف را تمهید کرده اند و زمینه ی «اجتماعی سازی مبارزه با استکبار» را فراهم نموده اند؛ چیزی که رهبری در بیانیه ی گام دوم، به عنوان یکی از فتوحات انقلاب اسلامی به آن اشاره کرده اند: «[انقلاب اسلامی] بینش سیاسی آحاد مردم و نگاه آنان به مسائل بین المللی را به گونه ی شگفت آوری ارتقاء داد. تحلیل سیاسی و فهم مسائل بین المللی در موضوعاتی همچون جنایات غرب بخصوص آمریکا، مسئله ی فلسطین و ظلم تاریخی به ملت آن، مسئله ی جنگ افروزی ها و رذالتها و دخالتهای قدرتهای قلدر در امور ملتها و امثال آن را از انحصار طبقه ی محدود و عزلت گزیده ای به نام روشنفکر، بیرون آورد؛ این گونه، روشنفکری میان عموم مردم در همه ی کشور و همه ی ساحتهای زندگی جاری شد و مسائلی از این دست حتی برای نوجوانان و نونهالان، روشن و قابل فهم گشت ».

جنگ رمضان؛ آستانه ی فروپاشی نظم آمریکایی و تکوین نظم جدید

پرسشی که امروز می تواند در برابر ما قرار بگیرد این است که چرا و چگونه «مقاومت برای پیشرفت» به یک «جنگ» تمام عیار منطقه ای انجامید. در پروژه ی مقاومت، فرارسیدن لحظه ی وقوع جنگ، فرارسیدن «وضعیت آستانه» را ترسیم می کند. جهان آمریکایی در برابر راهی که آیت الله خامنه ای برای پیشرفت و ساختن ایران بنا کرد، همه ی موانع را آزمود و اینک، اگر پرریسک ترین گزینه ی ممکن، یعنی جنگ مستقیم نظامی در دستور کار آنها قرار دارد، باید به چشم آخرین مانع به آن نگریست. وقوع جنگ، نشانه ای بر بیچارگی و عجز آمریکا و نظام سلطه در برخورد با الگوی مقاومت جمهوری اسلامی است. دستگاه استکبار اگر می توانست از طرق کم هزینه تری ایران را تسلیم کند، به گزینه ی پرهزینه ی جنگ تن نمی داد. از ابتدای دوران زعامت آیت الله خامنه ای همه ی گزینه هایی که هر یک از آن ها برای از پا درآوردن یک نظام سیاسی کافی بود، در ایران آزموده شد. تهاجم فرهنگی و فکری در دهه ی هفتاد شمسی، انقلاب رنگی در دهه ی هشتاد شمسی، نبرد حقوقی و دیپلماتیک در ماجرای برجام در دهه ی نود شمسی، تحریم اقتصادی (قطع منابع درآمدی نفتی و ارتباطات مالی با دنیا) از ابتدای دهه ی نود شمسی تا امروز، جنگ نیابتی با فعال سازی داعش و جریان های تکفیری در سوریه و عراق در دهه ی نود شمسی، جنگ شناختی در بستر شبکه های اجتماعی از نیمه ی دهه ی نود شمسی تا امروز، جنگ اجتماعی با تمرکز مسائل تنش زای اجتماعی مانند موضوع زنان در سال ۱۴۰۱ و جنگ شهری و کودتای سیاسی در دی ماه ۱۴۰۴، مهم ترین رخدادهای سیاسی بودند که با اراده ی دشمن بر کشور تحمیل شد و جمهوری اسلامی توانست از تمامی این رخدادها به سلامت عبور کند.

رهبر شهید انقلاب با راهبری جریان مقاومت ملی ایرانیان در بستر یک مسیر معقول و سنجیده ، توانست صحنه ی منازعه با آمریکا را به گونه ای رقم بزند که در نهایت، آغازکننده ی جنگ نظامی، خود آمریکا باشد. شهادت آیت الله خامنه ای توسط دولت آمریکا، آن لحظه ی مهم و سرنوشت سازی بود که همه ی حجاب های محافظه کاری و احتیاط سیاسی که خصیصه ای ریشه دار در فرهنگ ایرانی است را درید و اراده ی ملی ایرانیان را به صورت یکپارچه برای ورود به یک جنگ منطقه ای فراهم کرد. جامعه ای که سالیان درازی در بستر جنگ شناختی دشمنان در معرض شکاف های سیاسی و اجتماعی بوده است و کمتر از دو ماه پیش از آغاز جنگ، یک جنگ شهری با هزاران خانواده ی داغدار را تجربه کرده بود، پس از شهادت آیت الله خامنه ای به یک «اجماع ملی» برای ورود به یک جنگ بزرگ منطقه ای با آمریکا رسیده است. آیت الله خامنه ای با شهادت، مسیر مقاومت برای پیشرفت را به «نقطه ی بی بازگشت و برگشت ناپذیر» رسانده است. تلاش نرم افزاری دشمن طی یک دهه ی اخیر همواره این بوده است که مردم ایران نسبت به مسیر کلی حرکت جمهوری اسلامی دچار تردید و ابهام بشوند. شهادت آیت الله خامنه ای، با تردیدزدایی و ابهام زدایی از جامعه ی ایران، کل ایران را به این جمعبندی رسانده است که فقط و فقط یک راه برای امنیت و پیشرفت و تضمین زندگی مردم ایران وجود دارد و آن هم جنگ تمام عیار منطقه ای با آمریکا و رژیم صهیونیستی است. آمریکا با شهادت رهبر انقلاب، مسئله ی مبارزه با نظام سلطه را به یک «مسئله ی ناموسی ملی» تبدیل کرد و جامعه ی ایران را در موقعیتی قرار داد که فقط می خواهد این مسیر بی بازگشت را به انتها برساند. تجمعات خیابانی شبانه ی مردم ایران، فراتر از عزا و حماسه، اراده ی جمعی برای یک «تصمیم ملی» در قبال منطقه ی غرب آسیا و نظم بین المللی را نشان می دهد. به همین دلیل، وقوع جنگ رمضان را می توان «آستانه ی فروپاشی نظم آمریکایی» دانست.

ایده ی «مقاومت برای پیشرفت» در لحظه ی شهادت آیت الله خامنه ای و جنگ منطقه ای که در پی آن به وجود آمده، این امکان و فرصت را یافته است که بساط نظم آمریکایی را از منطقه ی غرب آسیا برچیند و «نظم و معادله های منطقه ای جدید» را مستقر کند. یکی از مهمترین نشانه های این مدعا آن است که مردم ایران از لحظه ی شهادت آیت الله خامنه ای و آغاز جنگ رمضان، بین زندگی خود و پیشرفت ایران با سیاست منطقه ای و بین المللی جمهوری اسلامی دوگانگی احساس نمی کنند. همه ی سخن امام خامنه ای در دعوت به مقاومت در برابر نظام سلطه، این بود که پیشرفت ایران را نمی توان در انفکاک از مسئله ی فلسطین و سرنوشت کل منطقه ی غرب آسیا و نظم بین المللی دنبال کرد. در شرایطی که یک رژیم بین المللی و یک رژیم منطقه ای، نوعی حصر اقتصادی و سیاسی و حقوقی را بر جمهوری اسلامی تحمیل کرده است و میدان عمل ملت ایران را دچار تنگنا می کند، پیشرفت ایران تنها و تنها از طریق شکستن نظم و معادله ی امنیتی ایجادکننده ی این حصر امکان پذیر می شود. در پرتو جنگ رمضان، مردم ایران دارند می فهمند که آمریکا صرفا «دشمن حاکمیت سیاسی» ایران نیست، بلکه «دشمن جغرافیای سیاسی ایران» است. امنیت و پیشرفت ایران، فقط در صورتی امکان پذیر است که محیط و فضای همسایگی، منطقه ای و فرامنطقه ای متناسب با آن فراهم شود. ساختن و پیشرفت ایران را نمی توان بدون خلق محیط و فضای متناسب آن در منطقه ی غرب آسیا دنبال کرد. در طرح آیت الله خامنه ای انفکاک سرنوشت ایران از سرنوشت ملت های منطقه ی غرب آسیا امری ناممکن است و بر همین اساس، «هم سرنوشتی» ملت ایران و سایر ملت های مسلمان منطقه، به عنوان یک فرضیه ی اساسی در پروژه ی مقاومت دنبال شده است. جنگ رمضان ان شا الله تعیین می کند که سرنوشت جمعی ملت های منطقه ی غرب آسیا چه خواهد بود و اهمیت شهادت رهبر عزیز این است که بستر یک «تصمیم ملی و منطقه ای بزرگ» را فراهم کرده است.

جمهوری اسلامی، بزرگترین میراث رهبر شهید انقلاب

آن چه امروز در میانه ی جنگ با آمریکا و نظم آمریکایی نباید از آن غفلت کنیم، این است که ما در متن «میراث آیت الله خامنه ای» قرار گرفته ایم. ریل گذاری آیت الله خامنه ای در موضوعات و بخش های مختلف کشور به گونه ای صورت پذیرفته که مستقل از شخص او و در غیاب او پابرجاست و می توانیم در بستر آن، راه را پیدا کنیم. این هنر بزرگ امام شهید ما بود که با رفتار و منش سیاسی مثال زدنی خود، بنیان ها را در بستر خرد جمعی، تفاهم سیاسی و اجماع ملی در خاک ایران ریشه دار کرد؛ خصوصیتی که امکان می دهد راه او در غیاب او هم امکان تداوم داشته باشد. مهمترین میراث برجای مانده از رهبر شهید انقلاب «نظم سیاسی - مدنی جمهوری اسلامی» است. مؤسس جمهوری اسلامی امام خمینی بود، اما معماری، مهندسی و تکمیل ساخت درونی آن در دوران زعامت آیت الله خامنه ای رخ داد. کار بزرگ رهبر شهید ما این بود که روح آرمان خواهی و ابتنای حرکت بر اصول انقلابی را در متن یک نظم سیاسی - اداری جاری کرد؛ چیزی که در بیانیه ی گام دوم از آن تحت عنوان «نظام انقلابی» نام برده بود. این میراث بزرگ که با شهادت او امضا شد، امتداد و استمرار مسیر انقلابی ملت ایران به سوی آینده را بیمه و تضمین می کند.

نکته ی حائز اهمیت درباره ی ساخت سیاسی جمهوری اسلامی این است که «امکان خلق اراده ی عمومی ایرانیان» در بستر آن امکان پذیر شده است. اگر امروز سخنی از «مقاومت ملی» ایرانیان در برابر نظم آمریکایی در میان است، باید توجه داشت که این «امر ملی» در ذیل ساخت سیاسی جمهوری اسلامی امکان حیات یافته است. تجربه ی جنگ جهانی اول و دوم و نحوه ی رفتار ایرانیان در مواجهه با اشغال کشور در دوران پهلوی، به خوبی گویای این امر است که در شرایط فقدان نظم سیاسی متناسب، امر ملی و مقاومت ملی ایرانیان شکل نخواهد گرفت. معماری جمهوری اسلامی به گونه ای است که هویت ملی و شرافت ایرانی احساس حیات می کند و می تواند در بستر آن خود را به صورت یک «اراده ی ملی» بروز دهد. اراده ی ملی که در برابر بزرگترین ارتش نظامی جهان خم به ابرو نیاورده است و دارد شخصیت و کرامت نفس خود را به رخ می کشد، آن دستاوردی است که در بستر بزرگترین میراث آیت الله خامنه ای ـ جمهوری اسلامی ـ تکوین یافته است.

اکنون در میانه ی یک جنگ تمام عیار منطقه ای با آمریکا و رژیم صهیونی، باز هم با تکیه بر میراث آیت الله خامنه ای می توانیم چشم انداز این جنگ و ادامه ی راه رهبر شهیدمان را پس از جنگ ترسیم کنیم. پیش از پرداختن به هر چشم اندازی درباره ی آینده، باید موقف و پایگاه خود را مشخص کنیم. نگارندگان این نوشته، خودآگاهانه «جمهوری اسلامی» را به عنوان موقف و ایستار خود در برخورد با مسائل انتخاب کرده اند. برای این که منظر و زاویه ی نگاه مورد نظر نویسندگان این نوشته به درستی روشن شود، لازم است دو دیدگاه بدیل در نسبت با جمهوری اسلامی را برشماریم و نقطه ی تمایز خود با این دو دیدگاه را ترسیم کنیم:

دیدگاه اول، امکان های جمهوری اسلامی با قانون اساسی موجود را تمام شده می یابد و بر این باور است که این نظم سیاسی - مدنی تجربه ای شکست خورده در برخورد با نظام بین الملل بوده که پیامد آن پریشانی در تمامی عرصه های حکمرانی است. پیشنهاد روشنی که بر اساس این دیدگاه شکل می گیرد، اصلاح قانون اساسی با استفاده از امکان های درونی جمهوری اسلامی، تغییر رفتار سیاسی جمهوری اسلامی و تعامل با نظم بین المللی آمریکامحور و جانمایی درون آن است. این دیدگاه مدعی است که از یک موضع «ملی» برخوردار است و «توسعه ، اما بدون تنش بین المللی» را به عنوان افق آینده ی ایران ترسیم می کند؛ چیزی که جمهوری اسلامی را در نسبت با آن بیگانه می داند. از دریچه ی این زاویه ی نگاه، گذار آرام از جمهوری اسلامی به یک جمهوری لیبرال دموکرات که اداره ی امور عمومی خود را به تکنوکراسی واگذار نماید، توسعه ی ایران را در پی دارد. انتظار و توقعی که از این دیدگاه برمی آید این است که رهبر سوم انقلاب اسلامی، رهبر گذار به چنین تغییری باشد.

دیدگاه دوم بر «ثنویت انقلاب اسلامی با جمهوری اسلامی» تأکید دارد و بر این باور است که جمهوری اسلامی طی دهه های اخیر، وجه عرفی شده ی انقلاب اسلامی بود. در این دیدگاه، پذیرش اقتضائات دولت - ملت بودن در نظام حقوق بین الملل از یک سو، و پذیرش اقتضائات اداره ی امور عمومی کشور از سوی دیگر، موجب شده است جمهوری اسلامی به موجود محتاطی تبدیل شود که مدام می خواهد روح انقلابی ملت ایران را مهار بکند. از دریچه ی این زاویه نگاه، با شهادت آیت الله خامنه ای، فراتر از «عبور از خط قرمز»، در آستانه ی «تسویه حساب با ته مانده ی روح انقلابی» مردم ایران قرار گرفته ایم. در واقع، شهادت آیت الله خامنه ای، آخرین فرصت برای رجوع دوباره و احیای روح انقلابی مردم ایران است. از منظری که این دیدگاه به تحولات می نگرد، باید با تکیه بر ظرفیت روح انقلابی مردم ایران که در شهادت آیت الله خامنه ای ظهور یافته و با به صحنه آمدن «هسته ی سخت انقلابی»، در برابر اجماع منطقه ای برای حذف ایران انقلابی از معادلات سیاسی و اجماع سیاسی داخلی برای حذف نیروهای انقلابی از چرخه ی سیاسی جمهوری اسلامی صف بندی کرد. انتظار و توقعی که از این دیدگاه برمی آید این است که رهبر سوم انقلاب اسلامی، راهبری میدان دادن و سازماندهی هسته ی سخت انقلابی را در برابر ساختار رسمی سیاست جمهوری اسلامی باید برعهده بگیرد.

هر دو دیدگاه مذکور، علیرغم تفاوت اساسی در جهت گیری ارزشی و سیاسی، واجد نوعی بدبینی به موجودیت کنونی جمهوری اسلامی هستند و هر دو در این نقطه که ریل گذاری کنونی جمهوری اسلامی قابل امتداد نیست، اشتراک نظر دارند. دیدگاهی که موضع فکری و هویت سیاسی نویسندگان این نوشته را معرفی می کند، همان نکته ای است که پیشتر به آن اشاره شد: «جمهوری اسلامی، با همین موجودیت واقعی و تعین کنونی اش، بزرگترین میراث برجای مانده از رهبر شهید انقلاب اسلامی است». جوانان انقلابی که اصرار بر چنین ادعایی را هویت تمایزبخش خود می دانند، بر «انقلابی بودن» این ساخت سیاسی تاکید دارند و بر این باورند که تنها امکان انقلابی بودن در میدان واقعی سیاست، در بستر این ساخت سیاسی ممکن است؛ بلکه فراتر، تنها امکان برای زیستن واقعی ایران در جهان امروز، جمهوری اسلامی است و بیرون از ساخت سیاسی جمهوری اسلامی، هر چه هست، وهم و خیال و فانتزی سیاسی است؛ چه تمنای آرمان های انقلابی باشد و چه تمنای آرمان های لیبرال دموکراسی و سودای توسعه گرایی.

«هویت انقلابی» که این نوشته تلاش دارد صورت بندی اجمالی از آن ارایه نماید و در تکوین آن خود را وام دار شخصیت سیاسی آیت الله خامنه ای می داند، اساسا بیرون از نظم سیاسی کنونی جمهوری اسلامی امکان پذیر نیست. این ادعا را می توان به محافظه کاری متهم کرد، اما باورمندان به این ادعا، با خودآگاهی نسبت به راهی که آیت الله خامنه ای پیموده است، اتفاقا آن را موضعی رادیکال برای پیگیری آرمان ها و افق های انقلابی می دانند. این خوانش از هویت انقلابی، هر گونه ای از انقلابی بودن را که در بیرون از مناسبات سیاسی جمهوری اسلامی بخواهد دنبال شود، «انتخاب حاشیه نشینی و بی نسبتی با سیاست» می داند؛ هرچند با هیاهو بر سر احیای امر سیاسی عجین باشد. نیروی انقلابی، چنانچه بخواهد «انقلابی بودن» را در متن سیاست و در میدان واقعیت پی بگیرد، جمهوری اسلامی را به مثابه تنها امکان پیشبرد آرمان های انقلابی خواهد یافت. مختصات میز تصمیم گیری سیاسی در جمهوری اسلامی به گونه ای است که از یک سو تمنای آرمانخواهی و جهت مندی انقلابی را دارد و از سوی دیگر، همه ی ملاحظات و قیود واقعی که آرمان در بستر آن باید راهش را پیدا کند، احضار می کند. بر این اساس، هویت انقلابی سرزنده ای که بخواهد در سیاست حضور موثر داشته باشد، خود را نظاره گر و تماشاچی بیرونی این میز نمی داند که بخواهد زیر این میز بزند، بلکه خود را جزئی از این میز تصمیم گیری می داند که مسئولانه پای همه ی قیود و ملاحظات واقعی تحقق آرمان می ایستد تا تصمیم انقلابی متولد شود.

هویت انقلابی مورد اشاره در این نوشته، هر طرحی از «امر ملی» و «ایران» را که بیرون و بی نسبت با ساخت سیاسی کنونی جمهوری اسلامی از آن سخن گفته می شود، فانتزی و خیالی می داند. بر همین اساس، نظریه پردازی یا پیگیری هر طرحی از «توسعه ی ملی» را که بی نسبت با ساخت سیاسی جمهوری اسلامی بخواهد مسیری را دنبال کند، واجد امکان های واقعی نمی داند. اصرار بر جمهوری اسلامی به عنوان تنها امکان بودن ایران، نه از سر تعصب ایدئولوژیک، که بر پایه ی یک فهم تاریخی از ایران است. رابطه ی «ایران به مثابه یک واقعیت تاریخی» با جمهوری اسلامی، رابطه ای دوسویه است؛ جمهوری اسلامی زاییده ی هویت ملی ایرانی است و ایران بیرون از مناسبات جمهوری اسلامی امکان بودن ندارد. دیدگاهی که این نوشته بر آن تاکید دارد، تلقی های ذات انگارانه و تاریخی از هویت ملی ایرانی را که فارغ از ساخت سیاسی، همیشه بوده، هست و خواهد بود، مردود می داند. پیوستگی تاریخی هویت ملی ایرانی، نبایست موجب آن شود که تأثیر گفتمان های سیاسی را در تکوین هویت ملی به کلی نادیده بگیریم. اگر هویت ملی همیشه بوده، چگونه می توان تفاوت رفتار مردم ایران در قبال هجمه ی بیگانگان در جنگ جهانی اول و جنگ جهانی دوم را با رفتاری که در جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان از خود بروز داده اند، توضیح داد. هویت ملی ایرانی امری تاریخی است، اما در هر ساخت سیاسی نمی تواند ظرفیت های خود را بروز دهد. جمهوری اسلامی، آن ساخت سیاسی است که امر ملی ایرانیان در بستر آن دارد به ظرفیت ها و امکان های خود واقف می شود و این لحظه ی مهمی در تاریخ معاصر ایران است. موضع قاطع نویسندگان این نوشته آن است که ایران دوستی و تمنای توسعه ی ملی در بی نسبتی با نظم سیاسی جمهوری اسلامی، سخن از ایرانی است که در جهان امروز، نه وجود دارد و نه می تواند وجود داشته باشد. ایران، تنها و تنها با جمهوری اسلامی می ماند و می تواند بماند و تنها با جمهوری اسلامی معنادار است. ایران بدون جمهوری اسلامی، می تواند نوستالژی خاطره انگیزی از گذشته یا خیالی موهوم از آینده باشد، اما این ایران در واقعیت جهان امروز امکان وقوع ندارد.

با توضیح دیدگاه تمایزبخشی که نویسندگان این نوشته اساس حرکت خود را بر آن مبتنی می دانند ـ یعنی تاکید بر ساخت سیاسی جمهوری اسلامی به عنوان میراث خامنه ای حکیم شهید، و اصرار بر این که «هویت انقلابی» و «هویت ملی» صرفا در بستر این ساخت سیاسی امکان بودن و حضور موثر دارد ـ اکنون می توان چشم انداز و انتظار دیدگاه مختار از دوره ی سوم رهبری انقلاب اسلامی را مطرح کرد. انتظار و توقعی که از این دیدگاه برمی آید این است که در دوره ی سوم رهبری انقلاب اسلامی، بر اساس ریل گذاری انجام شده توسط آیت الله خامنه ای در متن ساخت سیاسی جمهوری اسلامی، دوران جدیدی از «مقاومت برای پیشرفت» با شتاب بالاتری پیگیری شود. شهادت آیت الله خامنه ای در لحظه ی آغاز این دوران جدید، با وجود همه ی خسران هایی که فقدان او در پی دارد، نه تنها موجب فروبستگی یا انسداد امکان های جمهوری اسلامی موجود نیست، بلکه گشایش های بزرگ و امکان های گسترده ای را برای حرکت پرشتاب و تحول خواهانه در بستر جمهوری اسلامی فراهم کرد. پیشران ها و شتاب دهنده های دوران جدید به مراتب بیشتر از دوران قبلی و موانع آن به مراتب کمتر از دوران قبلی است. اگر در دوران زعامت خامنه ای شهید، افق های ترسیم شده توسط او به تمامه امکان ظهور نیافت، لکن او با شهادتش دستیابی به آن افق ها را روان تر، آسان تر و در دسترس قرار داد. خط کلی حرکت در این دوران جدید، همان است که در بیانیه ی گام دوم ترسیم شده بود؛ پیشرانی و میدان داری جوانان در تحول اداره ی امور عمومی و حل مسائل اساسی کشور. شرط اساسی وقوع این امر، همان چیزی است که به کرات در این نوشته اشاره شد: نیل جوانان انقلابی به ترازی از هویت انقلابی و هویت ملی که بهره مند از خرد سیاسی متناسب با ساخت سیاسی جمهوری اسلامی باشد، تا حضور موثرتر و واقعی تری در سیاست رسمی جمهوری اسلامی داشته باشند.

آرمان منطقه ای جمهوری اسلامی و ملاحظاتی برای تصمیم گیری انقلابی و واقع بینانه در جنگ رمضان

جنگ رمضان، آن نخستین موقفی از دوران جدید است که جوانان انقلابی باورمند به بیانیه ی گام دوم، امکان آن را دارند که تصویر جدیدی از خود خلق کنند. به عبارتی دیگر، جنگ رمضان می تواند نموداری باشد از خرد و عقلانیت سیاسی جوانان انقلابی برای اعلام بیعت با سومین رهبر انقلاب اسلامی. بر این اساس، نحوه ی مواجهه ی جوانان انقلابی با پدیده ی جنگ، می تواند سرآغازی باشد بر منش سیاسی و شیوه ی سیاست ورزی که در دوران جدید ایران در پیش خواهند گرفت. آن پرسش کانونی در قبال جنگ رمضان که سرنوشت امروز و آینده ی کشور با آن گره خورده است، پرسش از «پایان بندی جنگ و چشم انداز پساجنگ» است. ما به جنگ با ابرقدرت نظامی جهان ـ آمریکا ـ و بی رحم ترین ماشین جنگی منطقه ی غرب آسیا ـ رژیم صهیونی ـ رفته ایم که تفوق بالفعل تکنولوژیک آنها بر رقبا - از جمله ما - غیرقابل انکار است. جرأت و شجاعتی که جمهوری اسلامی در این نبرد بزرگ از خود نشان داده است، بی بدیل است؛ هیچ دولت - ملتی در جهان امروز خود را در چنین موقعیت خطیری قرار نداده است. طرفین این نبرد سرنوشت ساز از زورآزمایی اولیه گذر کرده اند و اکنون که هزینه ها و خسارت های جنگ را متحمل شده اند، دارند به این می اندیشند که جنگ را با چه چشم اندازی به پایان ببرند.

درباره ی چشم انداز جمهوری اسلامی برای پایان بندی جنگ، دو رویکرد را در دو سر طیف می توان تصور کرد که از قضا، با دو دیدگاه مردود پیش خوانده نسبت به پدیده پیشرفت ایران و ظرفیت سیاسی نظام جمهوری اسلامی برای آن، دارای تناسب و تناظر است:

ـ رویکرد نخست، «توقف جنگ، به هر قیمت» است که با انگیزه ی پایان دادن به هزینه های جنگ، پیش از آن که هزینه های بیشتر و ترسناک تری بر ما تحمیل شود، مطرح می شود. فرضیه ی حاکم بر این رویکرد این است که طرف مقابل هم به خاطر هزینه هایی که متحمل شده، حاضر است به جنگ پایان بدهد. این فرضیه، حداقل در زمانی که این نوشته در حال تدوین است، غلط است و واقعیت های می‌دانی چنین چیزی را نشان نمی دهد. اما، حتی با فرض صحت این فرضیه، باز هم چنین تصمیمی یک خطای راهبردی بر علیه منافع ملی ایران است. این رویکرد اگرچه با نیت «کاهش هزینه های جنگ» مطرح می شود، اما در حقیقت به «دائمی شدن هزینه های جنگ» می انجامد؛ زیرا بدون اینکه معادله های منطقه ای تغییر یابد و یا دست تجاوز دشمن کوتاه شود، به صورتی موقتی ترک مخاصمه را مطرح می کند، اما تمام امکان ها و مقدورات دشمن برای تهاجم ها و تجاوزهای آتی پابرجا خواهد ماند و در آینده ای نزدیک، مجددا مورد تعرض قرار خواهیم گرفت. تکرار چنین چرخه ای، کشور را روز به روز فرسوده تر خواهد کرد.

ـ رویکرد دوم، «نبرد بی پایان» است که هیچ توقفی جز نابودی و اضمحلال کامل دشمن را نمی پذیرد و بر طبل یک جنگ بی انتها می کوبد. خاستگاه این رویکرد، فهمی از «انتقام رهبر شهید انقلاب» است که تنها با نابودی دشمن «در جنگ امروز» می تواند تحقق یابد. چالش اساسی این رویکرد یکسان انگاری انتقام نهایی خون رهبر شهید با نتیجه ی پایانی جنگ رمضان است که در ادامه به آن می پردازیم. چالش دیگر عدم توجه کافی به مقدورات واقعی کشور برای ورود به یک نبرد بی پایان، و ایجاد اجماع ملی و منطقه ای پایدار در مسیر این جنگ است. خطری که این رویکرد را تهدید می کند، نوعی «مبارزه ی کور» است.

در این صحنه و با آرایشی از دیدگاه ها و مواضع که ترسیم شد، نویسندگان این نوشته، دوباره بر همان سخن اصلی خود، یعنی تأکید بر بزرگترین میراث آیت الله خامنه ای ـ جمهوری اسلامی ـ اصرار می ورزد. آن چیزی که زمینه ی تولید رویکردها و گفتارهای نارسا در قبال جنگ را ایجاد می کند، عدم فهم «منطق سیاست منطقه ای جمهوری اسلامی» است. فرضیه ی حاکم بر همه ی رویکردها و گفتارهای مذکور، این است که جمهوری اسلامی موجود را فاقد طرح سیاسی در مواجهه با تحولات منطقه ای می پندارند و تصور می کنند که جمهوری اسلامی در یک موقعیت غیرمنتظره قرار گرفته است. اما حقیقت آن است که جمهوری اسلامی در دوران زعامت آیت الله خامنه ای به یک طرح معقول و منطقی و محاسبه شده برای مواجهه با تحولات منطقه ای دست یافت. بر این اساس، جنگ رمضان، نه یک حادثه ی غیرمنتظره و پیش بینی نشده، بلکه یکی از حلقه های زنجیره ی طرح منطقه ای جمهوری اسلامی به حساب می آید. واکنش سریع و فراگیر و دقیق جمهوری اسلامی در این جنگ منطقه ای، کاملا این تصویر را برای هر مشاهده گر باانصافی ترسیم می کند که انگار نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، طی دهه های اخیر خود را برای چنین لحظه ای مهیا می کرده اند. اگر با این چشم به جنگ رمضان بنگریم، پایان بندی جنگ را نیز صرفا باید در راستای چشم انداز منطقه ای جمهوری اسلامی مورد تحقیق قرار بدهیم. به عبارتی دیگر، رهبر شهید انقلاب، یک مسیر طولانی را با شرح صدر و صبوری در مواجهه با تحولات منطقه ی غرب آسیا تا امروز پیش آورده اند که افق و چشم اندازی برای آن ترسیم شده بود و قواعد و اصول کلی بر آن حاکم بوده است. مرور آن چشم انداز منطقه ای و اصولی که جمهوری اسلامی به آن پایبند است، می تواند پایان این جنگ را ترسیم نماید.

افق جمهوری اسلامی در منطقه ی غرب آسیا «تشکیل امت واحده ی اسلامی» است که مستلزم همگرایی ملت ها و در پی آن دولت های منطقه است. این هدف، دو مانع بزرگ دارد؛ یک مانع بین المللی و یک مانع منطقه ای که صورت بندی سیاسی دیگری را برای منطقه غرب آسیا دنبال می کنند. مانع بین المللی آمریکاست که پس از لشگرکشی به منطقه و تأسیس پایگاه های نظامی، خود را به عنوان تأمین کننده و متولی امنیت در نظم منطقه، جانمایی کرده است. این حضور نظامی، حاکمیت بر مناسبات سیاسی و اقتصادی کشورهای عربی منطقه را نیز زمینه سازی کرده است. مانع منطقه ای که در پیوند با مانع بین المللی است، رژیم صهیونیستی است؛ یک باند سیاسی که در طی نزدیک به هشتاد سال، یک جغرافیای راهبردی از نظر فرهنگی - تمدنی و اقتصادی را غصب کرده و تلاش داشته خود را به عنوان یک دولت - ملت در نظم منطقه جانمایی کند. بر این اساس، ایده ی جمهوری اسلامی برای پیگیری تحولات منطقه ای را بر سه رکن می توان استوار دانست:

سه رکن ایده ی جمهوری اسلامی برای منطقه

ـ آمریکازدایی از معادلات منطقه ای

این امر مستلزم اخراج آمریکا از منطقه است و در دیدگاه رهبر شهید، از طریق «غلبه ی نرم افزاری بر هیمنه ی آمریکا» امکان پذیر می شود. آمریکا با یک هیمنه ای وارد معادلات منطقه ای شد که افزون بر قدرت سخت افزاری بر یک قدرت فراگیرشونده ی نرم افزاری تکیه داشت. قدرت نرم آمریکا در منطقه القای این باور درافکار عمومی ملت ها و منطقه بود که «ریشه ی ناامنی در منطقه درونی است» و «بدون حضور آمریکا امکان برقراری صلح و امنیت و شکل گیری اراده ی توسعه در منطقه وجود ندارد».

ـ محو رژیم صهیونیستی

این امر مستلزم اولا پرهزینه شدن بقای رژیم صهیونی برای امریکا و سایر هم بنیان گذاران و تأمین کنندگان رژیم و ثانیا، بی اعتبار شدن و سلب مشروعیت «ایده ی اسرائیل» برای ساکنین غاصب سرزمین های اشغالی است. این حادثه در بستر مبارزه ای با پیشرانی مردم فلسطین (در غزه و کرانه ی باختری و پیوستن سایر فلسطینیان آواره در لبنان و اردن و …) معنادار و امکان پذیر می شود و فرجام ایجابی آن تأسیس یک دولت فلسطینی به انتخاب آرای مردم فلسطین است.

ـ همگرایی ملت ها و دولت های منطقه

این همگرایی در ذیل ایده ی وحدت بخش «امت اسلامی» که بر فرضیه ای ـ دقیقا در مقابل فرضیه ی آمریکا ـ استوار است می تواند محقق شود. دولت های منطقه می توانند بدون وجود یک قدرت قاهره ی بیرونی، کشورهای خود و کل منطقه را با هم اداره کنند. رهبر شهید انقلاب، شمه ای از تصویر دل انگیز این افق را در خطبه ی عربی نماز جمعه ای که اندکی پس از شهادت شهید سلیمانی ایراد کرده بود، بیان کردند: «جهان اسلام باید عوامل تفرقه را بزداید. وحدت علمای دین، راه حل های اسلامی برای سبک زندگی نوین اسلامی را کشف می کند. همکاری دانشگاه های ما علم و فناوری را ارتقا بخشیده، زیربناهای تمدن جدید را خواهد ساخت. هماهنگی رسانه های ما فرهنگ عمومی را از ریشه اصلاح خواهد کرد. ارتباط نیروهای مسلح ما جنگ و تجاوز را از همه ی منطقه دور خواهد کرد. ارتباط بازارهای ما، اقتصاد کشورهایمان را از سلطه ی کمپانی های غارتگر بیرون خواهد آورد. رفت و آمدها و سفرهای مردم ما، همزبانی و همدلی وحدت و دوستی به ارمغان خواهد آورد».

کار بزرگ جمهوری اسلامی برای رسیدن به این اهداف، تبدیل نیروهای پراکنده ی مقاومت در سرتاسر منطقه به «جبهه ی مقاومت» بود. این پدیده ی عجیب به موازات نظم سیاسی - امنیتی - اقتصادی که آمریکا بر منطقه تحمیل کرد، از نیمه ی دهه ی نود شمسی در منطقه شکل گرفت و برای اولین بار در رخداد طوفان الاقصی، رونمایی شد. این که محور فلسطین، محور لبنان، محور یمن، محور عراق و محور ایران در یک هماهنگی و پیوستگی در برابر نقشه های آمریکایی - صهیونی ایستادند، اتفاق شگفت آور یک دهه ی اخیر منطقه بود که مدیون مجاهدت نیروی قدس و راهبری شهید سلیمانی است. ویژگی ممتاز جمهوری اسلامی که او را در موقعیت حلقه ی وصل گروه ها و جنبش های مقاومت قرار می دهد، این است که «دولت مقاومت» است. جمهوری اسلامی، توانست مقاومت کردن را در قامت یک دولت رسمی در نظام حقوق بین الملل و با تکیه بر قوانین بین المللی - با وجود همه ی کاستی هایی که در آن وجود داشته و انتقادهایی که به آن وارد می دانسته - پیش ببرد. این وضعیت پیچیده ی جمهوری اسلامی که از یک سو هویتی برعلیه نظم بین المللی دارد، اما همزمان در درون مناسبات همین نظم پروژه ی خود را پیش می برد، از پدیده های اعجاب آور دنیای امروز است. این نحوه ی بودن جمهوری اسلامی، که خود را موجودی «شورشی» تصویر نمی کند، بلکه در قامت یک بازیگر پایبند به چارچوب های سیاسی و حقوقی متفاهم بین المللی، هویت مستقل مقاومتی خود را پیش می برد، یکی از جلوه های خرد سیاسی خامنه ای شهید بود. همین وضعیت پیچیده است که دشمن را مستأصل کرده و او را وادار به زیرپاگذاشتن اصول و قواعد و عرف بین المللی و ورود به جنگ ایران کرد .

بعد از رخداد طوفان الاقصی و مقاومت اسطوره ای مردم غزه، یکی دیگر از اضلاع پروژه ی سه ضلعی جمهوری اسلامی شتاب گرفت. رژیم صهیونیستی که با سختی طی قریب هشتاد سال خود را به عنوان یک دولت ـ ملت در نظم بین المللی عادی سازی کرده بود، در افکار عمومی جهان و حتی از سوی دولت های غربی، مشروعیت و اعتبار خود را از دست داد. اگر این رژیم سیاسی سرپاست، تنها با تکیه بر یک قدرت قاهره ی بیرونی است و امروز در بدترین وضعیت داخلی و بین المللی از لحظه ی تأسیس این رژیم قرار دارد. این وضعیت، اهمیت مضاعف ضلع نخست از اضلاع سه گانه ی طرح منطقه ای جمهوری اسلامی را در شرایط کنونی نشان می دهد. حذف آمریکا از معادلات منطقه، عملا تسریع فرآیند فروپاشی رژیم صهیونیستی را نیز در پی دارد؛ اگر آمریکا دست از حمایت و پشتیبانی دست بکشد، معلوم نیست رژیم با امکان ها و ظرفیت های درونی خود چقدر بتواند دوام بیاورد. البته ضلع سوم، یعنی همگرایی دولت های عربی منطقه نیز مادامی که آمریکا در معادلات این منطقه حاضر باشد، تغییر نخواهد کرد. تا زمانی که پایگاه های نظامی و حضور نرم افزاری سیاسی و اقتصادی آمریکا در منطقه باشد، انتظار تغییر رفتار اساسی از سوی دولت های عربی منطقه، اتفاقی دور از دسترس است. وجود این زمینه ها به خوبی نشان می دهد که پیشران اصلی طرح منطقه ای جمهوری اسلامی در منطقه، حذف آمریکا از نظم سیاسی - امنیتی منطقه است.

بیان این مقدمات، ملاحظاتی را درباره ی چشم انداز جنگ رمضان پیش می کشد:

ـ شرایط برای دست یابی به تمامی اهداف موردنظر جمهوری اسلامی به یک اندازه فراهم نیست؛ برخی از اهداف در دسترس تر به نظر می رسند و تحقق برخی هنوز نیازمند زمینه هایی است که فراهم نشده است.

ـ طرح منطقه ای ایران به شدت نیازمند همراهی ملت ها و پذیرش افکار عمومی منطقه است. «غلبه بر هیمنه ی آمریکا» آن چنان که رهبر شهید انقلاب بر آن تأکید داشتند، «غلبه ی نرم افزاری» است. اگر همراهی افکار عمومی مردم منطقه تأمین و تضمین نشود، مسیر ایران با اختلال هایی روبه رو خواهد بود. می دانیم که بعد از طوفان الاقصی و عملیات وعده ی صادق ۱ و ۲، اعتبار و آبروی منطقه ای ایران در ذهنیت مردم منطقه تا حدی احیا شده بود. اینکه یک طرف این درگیری، کماکان رژیم صهیونی است و فقط با آمریکا طرف نیستیم نیز می تواند زمینه ی خوبی برای استمرار نگاه مثبت مردم منطقه به سیاست جمهوری اسلامی باشد. اما، به هر حال، افکار عمومی مردم منطقه تحت تاثیر رسانه های منطقه ای است که «ایران هراسی» و «ایران ستیزی» و «تعریف ایران به مثابه ریشه ی ناامنی منطقه ای» همواره در دستور کار آن ها بوده است.

ـ پیش روی طرح جمهوری اسلامی برای محو رژیم صهیونیستی، افزون بر اقدام نظامی جمهوری اسلامی نیازمند عاملیت و حضور مردم فلسطینی است. جمهوری اسلامی بر اساس قوانین بین المللی، حق دفاع مشروع از خود را در برابر رژیم صهیونیستی و تضعیف توان نظامی این رژیم سیاسی را دارد، اما محو این رژیم و جایگزینی دولت فلسطینی، حرکتی است که نیازمند وارد میدان شدن مردم و گروه های فلسطینی است.

ـ طرح جمهوری اسلامی باید به گونه ای پیش برود که اجماع همه ی بازیگران بین المللی در برابر آن شکل نگیرد و تا جای ممکن بتواند از ایجاد اجماع بین المللی حول آمریکا جلوگیری کند.

ـ این طرح باید به نحوی پیگیری شود که تصمیم گیری در درون رژیم سیاسی آمریکا را متشتت کند و از شکل گیری اجماع سیاسی و اجتماعی بر علیه ایران در آمریکا ممانعت کند و حتی فراتر، اگر میسر باشد، دولت آمریکا را تحت فشار سیاسی قرار دهد.

این موارد، ملاحظات و قیودی است که بیرون از ایران وجود دارد و طرح منطقه ای جمهوری اسلامی برای آن که پیش برود، باید آن را در دستگاه محاسباتی خود مورد توجه قرار بدهد. در درون ایران هم روند تحولات جنگ مهم است و باید «اجماع اجتماعی» و «اجماع سیاسی» بر سر مدیریت و راهبری جنگ حفظ شود. تردید و تشکیک اجتماعی یا سیاسی در قبال مسیر جمهوری اسلامی می تواند تصمیم گیری را با اختلال مواجه کند. به این ملاحظات می توان موارد دیگری را هم افزود، اما غرض از طرح آن ها، «واقعی کردن فضای تصمیم گیری» در قبال جنگ رمضان است. آن چه امروز دستگاه جمهوری اسلامی در کلیت آن، در اداره ی جنگ از خود نشان می دهد، حقیقتا نموداری از عقل و خرد سیاسی است. دکترین نظامی جمهوری اسلامی در جنگ رمضان افزون بر شور آرمان خواهانه و عزم شجاعانه، مبتنی بر یک طرح کاملا عاقلانه پیش می رود. نحوه ی برخورد با آمریکا و رژیم، نحوه ی رفتار با دولت های منطقه، تقابل کنترل شده و هدفمند در زدن زیرساخت ها به نحوی که تا جای ممکن هزینه ی زیرساختی بر کشور تحمیل نشود و رفتار منطقی در تصاعدی کردن به موقع و به اندازه ی خط آتش، همگی نشان می دهد که غیرت ملی و اسلامی نیروهای مسلح با تدبیر عقل سرد ممزوج شده است. گویی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی سال ها خود را برای چنین لحظه ای آماده کرده بود و به همه ی جزئیات فنی یک تقابل بزرگ منطقه ای اندیشیده بود. یک جهان، انگشت به دهان به این صحنه ی نبرد می نگرد. اعتماد به ریل گذاری جمهوری اسلامی و روایت عقلانیت و درایت «نظام» در جنگ رمضان، یک ضرورت است که می تواند بر سرمایه ی اجتماعی مقاومت ملی بیافزاید.

انتقام خون آیت الله خامنه ای و چشم انداز جنگ رمضان

اینک، با اعتماد به ریل گذاری کلی جمهوری اسلامی و با نظر به ایده ی «مقاومت برای پیشرفت» و روندی که این ایده در دوران زعامت آیت الله خامنه ای طی کرد و فهمی که از معنای شهادت ایشان و آغاز جنگ رمضان به آن اشاره شد، هشت نکته ی اساسی در نظر به انتقام خون آیت الله خامنه ای و چشم انداز جنگ رمضان را متذکر می شویم:

۱ـ انتقام در فرهنگ شیعی، فراتر از التیام های موقتی، یک جوشش مستمر اجتماعی برای حرکت به سمت افق های بلند است. انتقام خون سیدالشهدا، قیام مختار و قصاص قتله ی حضرت نبود؛ شیعه قرن هاست که با جوشش و حرارت خون خواهی امام حسین(علیه السلام) مسیر خود را دنبال کرده است و تنها مژده ی ظهور است که می تواند التیام بخش مصیبت عظیم سیدالشهدا باشد. بر همین اساس، انتقام و خونخواهی رهبر شهید انقلاب، مقوله ای نیست که با هر سطحی از پیروزی در جنگ رمضان یا احیانا قصاص ترامپ و نتانیاهو حاصل شود. البته پرونده ی قصاص ترامپ و نتانیاهو با این جنگ گشوده شد و زنده باد آن خشم انقلابی که این پرونده را تا لحظه ی وصول نتیجه، دنبال کند. با این ملاحظه، یکسان انگاری مقوله ی انتقام و خون خواهی رهبر شهید با نتیجه ی جنگ رمضان یا قصاص قتله، تلقی دقیقی نیست. پیروزی در جنگ رمضان، اولین حلقه از زنجیره ی انتقام و خون خواهی رهبر شهید انقلاب است.

۲ـ گفتار سیاسی «نه به آتش بس» به معنای نه گفتن به ایده ی «توقف جنگ، به هر قیمتی»، سخن حقی است؛ آتش بس زودهنگام، بدون تأمین بازدارندگی کامل و تحقق اهداف مشخص در ساخت معادله جدید منطقه ای و جهانی، ما را وارد چرخه ی فرسایشی خطرناکی خواهد کرد که با توجه به همراهی عمومی ملت ایران لازم است با هرگونه ندای آتش بس زودهنگام و بدون تأمین اهداف، مقابله کرد. در این میان باید مراقبت کرد که برداشت عمومی از این گفتار، به این تلقی و توقع نیانجامد که جنگ رمضان «آخرین جنگ» یا «جنگ بی انتها و ابدی» ماست. ما تجربه ی هشت سال دفاع مقدس را در سابقه ی تاریخی خود داریم و می دانیم که تا دهه ها پس از پایان جنگ هشت ساله، این سوال در افکار عمومی کشور باقی ماند که چرا جنگ، پس از فتح خرمشهر ادامه یافت. ادامه ی جنگ پس از فتح خرمشهر منطق درستی داشت؛ اما به علت تثبیت نشدن افق موردنظر امام خمینی، در سطح بخشی از تصمیم گیران سیاسی و نیز بخشی از جامعه، تردید و ابهام نسبت به آن تصمیم مرتفع نشد. باید تداوم جنگ رمضان را بر اساس دستیابی به یک چشم انداز منطقی و قابل اجماع ملی توضیح بدهیم تا به عزم و اراده ی ملی برای ادامه ی جنگ خدشه ای وارد نشود. لذا اصرار بر انکار هرگونه آتش بس، به تنهایی نمی تواند عزم و اراده ی ملی را در صحنه نگه دارد؛ باید به تعریف یک «پیروزی» فکر کنیم که جامعه آن پیروزی را برای موجودیت و پیشرفت ایران حیاتی بداند. در غیر این صورت، «نه به آتش بس» می تواند نوعی «مبارزه ی کور و بی فرجام» تلقی شود و حتی کمک کند که ایده ی غیرمعقول «توقف جنگ، به هر قیمتی» پیشنهادی منطقی به نظر برسد.

۳ـ «منطق پیروزی» در جنگ رمضان را باید بر اساس طرح کلی جمهوری اسلامی که توسط رهبر شهید انقلاب صورت بندی شده بود، تعریف کرد. هم تعجیل و شتابزدگی در دستیابی به همه ی افق های بلند و هم تعلل در دستیابی به اهداف در دسترس، هر دو می تواند به حرکت معقول و منطقی در ریل گذاری جمهوری اسلامی خدشه وارد کند. رسیدن به همه ی افق های بلند (اخراج کامل آمریکا از منطقه، محو رژیم صهیونیستی و تشکیل امت واحده ی اسلامی) را لزوما نمی توانیم به یکباره از جنگ رمضان توقع داشته باشیم و پیروزی در این جنگ را صرفا در تحقق کامل همه ی این اهداف تعریف کنیم؛ اما جنگ رمضان می تواند یکی از مراحل و مراتب اساسی در رسیدن به این افق های بزرگ باشد. باید بررسی کنیم که کدام پیروزی راهبردی تر و تعیین کننده تر است و اگر با این چشم به تحولات جنگ بنگریم، بر روی آن مؤلفه هایی باید متمرکز شویم که پیشران و شتابدهنده ی تمامی افق های موردنظر باشد. در بین اهداف موردنظر جمهوری اسلامی، «خروج آمریکا از منطقه» بیش از سایر اهداف حیاتی و دارای اولویت است. نگاهی به چگونگی هدفگذاری نظامی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی نیز اولویت داشتن ضربه زدن به آمریکا در مقایسه با ضربه زدن به رژیم را ترسیم می کند. هر میزان حضور آمریکا از این منطقه کاسته شود، به همان میزان محو رژیم و اتحاد دولت ها و ملت های اسلامی در دسترس خواهد شد. یکی از راهبردهای اساسی جمهوری اسلامی برای محو رژیم صهیونی، قطع کردن پشتیبانی آمریکا از این رژیم بوده است. اگر پشتیبانی از استمرار رژیم برای دولت و مردم آمریکا به یک تصمیم پرهزینه مبدل شود و آمریکا وادار به عقب نشینی از این سیاست شود، محو اسراییل در دسترس تر خواهد بود. همچنین اگر هزینه ی بودن آمریکا در منطقه برای دولت های منطقه افزایش یابد و از حضور منطقه ای آمریکا اعتبارزدایی شود، یکی از موانع بزرگ برای پیوند و مصالحه ی ملت های منطقه مرتفع خواهد شد. با این توضیح، پیروزی تعیین کننده در جنگ رمضان، به میزان حذف آمریکا از معادلات امنیتی، سیاسی و اقتصادی منطقه وابسته است.

۴ـ «آمریکازدایی» از معادلات امنیتی، سیاسی و اقتصادی منطقه، یک فرآیند است که طیفی از اهداف را می توان برای آن ترسیم کرد. آمریکا از یک جهت بر منابع انرژی و نرم افزار اقتصادی کشورهای عربی منطقه حاکم است، از یک جهت با استقرار پایگاه های نظامی معادله ی امنیتی و سیاسی این کشورها را تنظیم می کند و از جهتی دیگر، با ادعای تأمین امنیت تجارت دریایی، سودای سلطه بر گذرگاه های دریایی منطقه و از جمله خلیج فارس را دارد. حذف آمریکا از تمامی این عرصه ها، هدفی مطلوب است، اما این واقعیت های می‌دانی است که میزان تحقق عملی آن را مشخص می کند. در بین موارد مذکور، آنچه از بیشترین اولویت برای جمهوری اسلامی برخوردار است و تمرکز اصلی باید بر آن معطوف باشد، حذف آمریکا از خلیج فارس و معادلات تجارت دریایی منطقه است. حذف حضور نیروی دریایی آمریکا در خلیج فارس، امکان مدیریت بر تنگه ی هرمز را به ایران می دهد. ایده ی «مدیریت منطقه ای بر تنگه ی هرمز» با محوریت ایران، به عنوان یک ابزار واقعی و الزام آور اقتصادی و سیاسی می تواند به عنوان تنظیم کننده ی رفتار بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای - خصوصا آمریکا - ضمانت عملی صورت بندی جدید منطقه ای را تأمین نماید و دایره ی نفوذ و عمل سیاسی جمهوری اسلامی و مجموعه ی جبهه ی مقاومت و کشورهای همسو را در معادلات منطقه ای و حتی فرامنطقه ای ارتقا ببخشد. اما حذف حضور آمریکا از مناسبات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشورهای عربی منطقه، یک صورت مسئله ی نرم افزاری است که برای تحقق آن باید به یک نرم افزار جایگزین منطقه ای اندیشید.

۵ـ «خاورمیانه ی بدون آمریکا» نیازمند یک پلتفرم سیاسی، امنیتی، اقتصادی و فرهنگی جدید است. آمریکا طی دهه های اخیر، با تکیه بر یک زیرساخت نرم افزاری، حضور سخت نظامی خود را بر منطقه تحمیل کرده بود. «پیمان ابراهیم» یکی از جلوه های متاخر این زیرساخت نرم افزاری بود که رخداد طوفان الاقصی آن را با چالش جدی روبه رو کرد. در جنگ رمضان، هیمنه ی این حضور نرم افزاری ترک برداشت، اما باید به ایده ی نرم افزاری و پلتفرم جایگزین آن اندیشید. جمهوری اسلامی ایران در این لحظه ی سرنوشت ساز، باید پاسخی جایگزین به افکار عمومی ملت های منطقه ارائه نماید؛ پاسخی که توضیح بدهد بعد از آمریکا و بدون آمریکا، نظم سیاسی منطقه ی غرب آسیا چگونه خواهد بود. تلاش رسانه ای و تبلیغاتی آمریکا و هم پیمانان منطقه ای همواره این بوده که تصویری از منطقه ارائه نمایند که اگر آمریکا نباشد، ایران شیعی کشورهای منطقه را خواهد بلعید. این تصویر، تا حد خوبی در حوادث پس از طوفان الاقصی شکسته شد، اما پسمانده های این تلاش رسانه ای و تبلیغاتی در افکار عمومی ملت های منطقه کماکان وجود دارد. طنز تلخی که این روزها در جریان است، این است که دفاع ایران از امنیت ملی خود، توسط دستگاه رسانه ای و تبلیغاتی منطقه تحت عنوان «حمله به بلاد اسلامی» بازنمایی می شود. تذکر به این نکته، از این جهت اهمیت دارد که در کنار نمایش قدرت سخت جمهوری اسلامی، به جنبه های نرم افزاری و خلق معنا برای افکار عمومی منطقه هم، متوجه و متعهد باشیم. توضیح اقتدار جمهوری اسلامی در پرتو گفتارهایی همچون «خاورمیانه ی ایرانی» یا «امپراتوری ایرانی - شیعی» سم مهلکی برای استقرار منطق جمهوری اسلامی بر مناسبات منطقه ای است. باید منطق مناسبات منطقه ای بدون آمریکا را در پرتو نظم سیاسی «امت اسلامی» به گونه ای توضیح بدهیم که امکان مشارکت ملیت ها در این نظم فراهم باشد و مردم کشورهای عربی منطقه، احساس کنند در این نظم جدید امکان و ظرفیت بیشتری برای بروز اراده ی ملی و تأمین پیشرفتشان دارند. گفتگو در مورد این نظم جدید که باید وحدت امت گرایانه را در عین کثرت ملت ها تضمین کند، بحث های پردامنه ای را در حوزه های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی می طلبد که در دوران جدید منطقه باید به استقبال آن برویم.

۶ـ چشم انداز معقول و منطقی جنگ رمضان آن صورت بندی از اتمام جنگ است که سرآغازی برای معادله ای جدید متناسب با «دوران جدید ایران و منطقه» باشد؛ در غیراین صورت تکرار چرخه ی ناامنی و فرسودگی سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ایران خواهد بود. دوران جدید ایران و منطقه، گذار به تراز جدیدی از «مقاومت برای پیشرفت» باید باشد که در آن هویت مقاومت واجد ظرفیت های جدیدی شده باشد. مقاومت تا امروز جلوه های مختلفی از خود بازتاب داده است. یک جلوه از مقاومت، جنبش ها و گروه ها و احزاب مقاومت هستند. جلوه ی دیگر از مقاومت، «دولت مقاومت» است که جمهوری اسلامی مصداق بارز آن بوده و در مقایسه با گروه های مقاومت، دایره ی عمل و تأثیر گسترده تری دارد. در سال های پایانی دهه ی نود شمسی و در پی مبارزه با پدیده ی داعش و در ضمن جنگ عربستان با یمن، یک صورت بندی جدید از مقاومت در منطقه شکل گرفت که آن را با عنوان «جبهه ی مقاومت» می شناسیم. در این صورت بندی، دولت مقاومت و گروه های مقاومت در کشورهای مختلف، به صورت یک شبکه ی منسجم و ساحات متحد عمل می کنند. نقطه ی اوج بروز عملکرد جبهه ی مقاومت، حادثه ی طوفان الاقصی و مقاومت غزه بود که رژیم صهیونیستی را با مجموعه ی غیرمتمرکزی از نیروهای مقاومت در چند میدان درگیر کرد. یکی از چشم اندازهای پایانی جنگ رمضان می تواند «گذار از جبهه ی مقاومت به نظم مقاومت پایه» باشد. جبهه ی مقاومت تا امروز یک هویت قدرتمند «موازی» بود که در عرض نظم سیاسی - اقتصادی منطقه حیات داشته است. در پایان جنگ رمضان، باید به وضعیتی فکر کرد که جبهه ی مقاومت به «محور نظم جدید منطقه ای» تبدیل شود. جبهه ی مقاومت می تواند چابکی و مزیت هایی که هویت جبهه ای، شبکه ای و غیرمتمرکز مقاومت از آن بهره مند است، حفظ کند؛ اما در عین حال، فراتر از اینکه به موازات نظم سیاسی - اقتصادی موجود رفتار کند، باید در کانون نظم منطقه ای جدید قرار بگیرد. غیر از تثبیت و تحکیم گروه های مقاومت در ساخت سیاسی کشورهای منطقه و افزایش آزادی عمل آنها، جبهه ی مقاومت این بار باید حضور پررنگ تری در معادلات اقتصادی منطقه پیدا کند. مقاومت تا امروز هویت سیاسی نظامی اراده مند خود را در منطقه به رخ کشیده است، اما وقت آن فرارسیده که «پیوست اقتصادی مقاومت» در مناسبات منطقه ای شکل بگیرد.

۷ـ در مورد پرونده ی رژیم صهیونیستی، روند تحولات جنگ رمضان اگر بتواند حضور و نقش آفرینی آمریکا در پرونده ی رژیم را حذف کند یا دست کم کاهش بدهد، فرآیند فروپاشی رژیم نیز سرعت خواهد یافت. سانسور رژیم اجازه نمی دهد گزارشی از وضعیت اجتماعی درون سرزمین های اشغالی داشته باشیم. اما الگوی تهاجم نیروهای مسلح جمهوری اسلامی به گونه ای است که تاب آوری اجتماعی ساکنین غاصب سرزمین های اشغالی را نشانه گرفته است. این که چقدر به افق محو رژیم از جغرافیای منطقه نزدیک شده ایم، وابسته به وضعیت تاب آوری اجتماعی در درون سرزمین های اشغالی است. این روزها سخن از بسترسازی برای حمله ی زمینی برای بازپس گیری بخش هایی از سرزمین های اشغالی هم به گوش می رسد که شاید در وقت مناسب شاهد آن باشیم. اما باید در نظر داشته باشیم که نابودی رژیم، یک معادله ی چندمتغیره است که برخاستن مجدد اراده ی فلسطینی در راس آن قرار دارد. اینکه در پایان جنگ رمضان، پروژه ی محو اسرائیل تا کجا پیش برود، با ابهاماتی روبه رو است؛ اما می توان مؤلفه هایی را برای پایان بندی جنگ رمضان ترسیم کرد. دو عنصر اصلی القا و اعمال قدرت از سوی رژیم صهیونی، یکی «دکترین ترور» و دیگری «نیروی هوایی» است که هر دو مستظهر به توان هوش مصنوعی است. در چشم انداز پایان جنگ رمضان، از یک سو، ضمن تخریب و تضعیف این مظاهر اقتدار رژیم، هزینه ی استفاده از این ابزارها باید تا جای ممکن بالا برود؛ کم هزینه بودن به کارگیری این ابزارها، چرخه ی ترور و شوک آفرینی را عادی سازی و تکرار می کند. از سوی دیگر، پایان بندی جنگ باید با تثبیت و بسط ید گروه های مقاومت برای تنگ تر کردن حلقه ی حصر امنیتی و اقتصادی رژیم همراه شود.

۸ـ چشم انداز پایان جنگ رمضان، غیر از ابعاد منطقه ای باید آغاز دوران جدیدی از پیشرفت ایران باشد. به امکان های جدید منطقه ای برای جبهه ی مقاومت که می تواند توأم با شکستن حصر اقتصادی کشور باشد، باید به چشم ظرفیت ها و گشایش های جدید برای حل مسائل داخلی بنگریم. ایران در دوران سومین رهبر انقلاب، می تواند با تکیه بر قدرت سیاسی و ظرفیت های اقتصادی جدیدی که جنگ رمضان پیش روی ما قرار می دهد، مسیر پیشرفت را با عزمی جدی در پیش بگیرد و عقب ماندگی های اقتصادی که از دهه ی نود بر کشور تحمیل شده را جبران نماید. هم چنان که رهبر شهید انقلاب بر آن تأکید داشت، استمرار رشد اقتصادی هشت درصدی طی چند سال که با تکیه بر «مشارکت مردم در تولید ملی» و واجد «پیوست عدالت» باشد، می تواند کام مردم ایران را با بهبود وضعیت معیشتی شیرین کند. اجتماعات مردمی در ایام جنگ رمضان، نوید می دهد که در دوران جدید ایران، می توانیم بر روی یک اجماع اجتماعی فراگیر برای حرکت عمومی در مسیر مقاومت برای پیشرفت حساب کنیم. باید برای این انرژی فوران کرده ی اجتماعی فکری کنیم و میدان را برای استمرار این حضور مردمی در حل مسائل ملی بگشاییم.

شروط حداقلی پایان این مرحله از نبرد با آمریکا و رژیم صهیونیستی

در اینجا با تذکر این مطلب که متن حاضر به دنبال طرح چارچوبی نظری مبتنی بر اندیشه مبنایی و راهبردی آیت الله سید علی خامنه ای برای مواجهه صحیح با جنگ رمضان بوده است و اساسا بنا ندارد پیشنهادهای فنی و سیاستی جزیی پیرامون جنگ و نحوه ی پایان بندی آن را ارائه دهد؛ و با لحاظ این نکته که طبیعتا شرایط می‌دانی و فراز و فرودهای عینی جنگ در تصمیم نهایی تعیین کننده خواهد بود و ضمن اعتماد کامل و پذیرش مطلق صلاحدید نهایی رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت الله سید مجتبی حسینی خامنه ای در این زمینه؛ چهار مورد از اموری که بنظر می رسد کف توقع ملت ایران و حداقل انتظار در نقطه ی پایانی جنگ می باشد را متذکر می شویم، طبیعی است با توجه به روند می‌دانی جنگ و همراهی ملت ایران اهداف حداکثری تر نیز می تواند و می بایست مورد نظر قرار گیرد:

۱- پایان حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس و شعاعی مشخص از منطقه

۲- اعمال رژیم حقوقی جدید و رگولاتوری جامع و دائم بر تنگه هرمز

۳- پایان دادن به جنگ در تمام جبهه های منطقه

۴- دریافت غرامت به هر صورت ممکن

سخن پایانی؛ طرح یک دعوت

در سطور پیشین، پیشنهادهایی در باب پایان بندی جنگ مطرح شد، اما اگر به درستی به کنه و باطن این «بایدها» بنگریم، ضامن اصلی اجرای آن، تنها یک چیز است: اراده ملی مردم ایران. رهبر شهید انقلاب اسلامی در بیانیه گام دوم تذکر داده بودند که «عنصر اراده ملی جان مایه پیشرفت همه جانبه و حقیقی است» و امروز که گام جدیدی از مقاومت برای پیشرفت، هم در ایران و هم در منطقه دارد برداشته می شود، باز هم تعیین کننده ترین عنصر، اراده ملی عموم ایرانیان است. حقانیت سخن حق رهبر شهید انقلاب که یک ماه قبل از شهادتشان پیش بینی کرده بودند «اگر چنانچه حادثه ای برای کشور پیش بیاید، خدای متعال این مردم را مبعوث خواهد کرد» این روزها نقل محافل فکری و فرهنگی کشور است؛ اما در کنار آن لازم است انذارها و هشدارهایی را که ایشان در این زمینه مطرح کرده اند، نیز مورد توجه قرار دهیم و از آن غفلت نکنیم. رهبر شهید انقلاب، از مدت ها قبل، تذکر داده بودند که مسئله ی اصلی کشور در شرایط جنگی «تهدید سخت افزاری» نیست، «تهدید نرم افزاری» است؛ «در دفاع سخت افزاری اگر نقصی ایجاد بشود، با حرکت نرم افزاری می‌شود آن نقص را جبران کرد، اما اگر چنانچه در دفاع نرم افزاری مشکل داشته باشیم، مشکل را ابزارهای سخت افزاری برطرف نمی‌کنند ».در شرایط کنونی نیز، کماکان آن تهدید نرم افزاری، که تردیدافکنی در افکار عمومی مردم ایران است، وجود دارد و باید به آن اندیشید.

به لطف خدا قریب یک ماه است که حضوری تاریخ ساز از مردم ایران را در خیابان ها شاهدیم؛ حضوری که فراتر از بروز «غم و عزا» و فراتر از نمایش «خشم و حماسه»، نموداری از عزم و اراده ملی ایرانیان است. درباره ی زمینه ی این حضور ملی، به درستی بر دفع یک خطر امنیتی مشابه آن چه در کودتای دی ماه ۱۴۰۴ تجربه کرده بودیم، تأکید شده است. به توفیق الهی با «فتح خیابان»، سایه ی جنگ شهری از سر شهرهای ایران دور شده است و البته کماکان باید این وضعیت را ادامه داد؛ اما این نیروی اجتماعی فاتح خیابان های ایران می تواند وارد لایه ی جدیدی از فتوحات اجتماعی در ایران بشود: «برانگیختن وجدان عمومی و فتح قلوب و اذهان مردم ایران». هنوز بخش هایی از مردم ایران خاموش هستند و در قبال حادثه ی جنگ، مواضع خود را ابراز نکرده اند. دشمن غداری که اتحاد ملی ایرانیان را در جنگ ۱۲روزه دیده بود، مردم ایران را رها نکرد و زهر خود را در دی ماه ۱۴۰۴ ریخت و کام ما را تلخ کرد. امروز هم همان دشمن غدار در کمین توده های خاموش ایرانیان نشسته و کماکان مترصد فرصتی است تا در این بدنه ی خاموش رخنه کند. هم چنان که نقشه ی امنیتی دشمن توسط مردم به پاخاسته خنثی شد، نقشه ی نرم افزاری دشمن را هم باید خنثی کرد. فوران عاطفه و احساسی که در خیابان ها جریان دارد را باید به نیروی موثری برای «تبیین» تبدیل کرد و به کمک آن، انرژی نهفته ی آن بدنه ی خاموش را فعال ساخت. رهبر شهید انقلاب دوست داشتند «طوفانی در اقیانوس ملت ایران» به راه بیافتد و «همه »ی مردم ایران به میدان بیایند. «جهاد خیابان» اگر به «جهاد تبیین» پیوند بخورد، هیچ مانعی نمی تواند جلوی دستیابی به افق های ملی و منطقه ای و بین المللی جمهوری اسلامی را بگیرد و همه ی چشم اندازها در دسترس خواهد بود.

به این دعوت، از دریچه ی موقف و ایستار اصلی این نوشتار، یعنی جمهوری اسلامی، نیز می توانیم بنگریم. جمهوری اسلامی از نظرگاه امام شهید ما واجد یک «ساخت حقوقی» و یک «ساخت حقیقی» است. فضای رسمی و حقوقی جمهوری اسلامی به نحوی ساخت یافته است که ضامن مراعات برآیند عقلانیت اجتماعی ایران باشد و تصمیمات را از صافی های چندگانه ای عبور می دهد که امکان دستیابی به آرمان ها را به شکل حداکثری فراهم سازد. با این حال، آنچه بستر ارتقای انقلابی تصمیمات و استفاده از ظرفیت های الهی صحنه را در برنامه ریزی و عمل مسئولان بیشتر و بهتر ممکن می سازد، تنها از مسیر بهینه سازی نظام تصمیم گیری یا ارائه پیشنهادات سیاستی یا تحول لابی های تصمیم ساز که هر یک به جای خود ضروری است، نمی گذرد؛ بلکه مهمترین عامل اثرگذار، ارتقا و تحول در ساخت حقیقی این نظام سیاسی است. ساخت حقیقی نظام جمهوری اسلامی، که گفتمان عمومی مردم ایران است، اگر تقویت شود، ساخت حقوقی و نظام تصمیم گیری کشور در پی آن حرکت خواهد کرد و آن گاه، لحظه ی تولد یک تصمیم ملی برای ایران، منطقه و نظم بین المللی خواهد بود. دعوت به جهاد تبیین، دعوت به تقویت و تکمیل ساخت حقیقی جمهوری اسلامی و تکوین تصمیم ملی ایرانیان است.

رسالت جمعی نخبگان در شرایط کنونی، جلوداری و پیشرانی جهاد مقدس تبیین است؛ جهادی که وجه مهم آن «زبان دار کردن» جوشش مردمی است که در خیابان حاضرند. این حال و هوایی که در خیابان های ایران برپا شده، برآمده از استشمامی از آینده است، اما هنوز به فهم و زبان درنیامده است. وجه سلبی این حضور خیابانی، به درستی «مرگ بر آمریکا»، «مرگ بر اسراییل»، «مرگ بر وطن فروش» و «مرگ بر سازش و تسلیم» است که در شعارها منعکس است، اما وجه ایجابی آن که ترسیمی از آینده ی ایران و منطقه و جهان است، هنوز زبان دار نشده است و در شعارها منعکس نیست. قیام مردمی در دوران وقوع انقلاب اسلامی آن زمانی معنادار شد و جان تازه ای یافت که شعار سلبی «مرگ بر شاه» در یک شعار ایجابی، «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی»، متبلور شد. متفکران و اصحاب اندیشه و فرهنگ، می توانند به آینده ای که در مافی الضمیر مردم ایران وجود دارد، بیاندیشند و آن را اظهار کنند و آن بدنه ی خاموشی که نگران آینده ی ایرانند را هم به خیابان ملحق کنند. ما در تکمیل این نوشتار، از آن آینده سخن خواهیم گفت، ان شاالله.

مجددا متذکر می شویم که امکان ها و ظرفیت ها و پیروزی هایی که نسل ما امروز می بیند و در ادامه باز هم خواهد دید، محصول ۳۷ سال رهبری آیت الله خامنه ای و در بستر بزرگترین میراث او - جمهوری اسلامی - و ریل گذاری هایی که او در متن این ساخت سیاسی انجام داد، امکان پذیر شده است. ما با داغ شهادت او می سوزیم و می سازیم، اما این داغ را به یک نیروی ملی تبدیل می کنیم و راه و ایده ی راهبردی او - مقاومت برای پیشرفت - را تحت هدایت و رهبری آیت الله سیدمجتبی خامنه ای، امیدوارتر و پرشتاب تر طی خواهیم کرد و افق های ترسیم شده توسط امام شهیدمان را به زودی خواهیم دید، ان شاالله