به گزارش خبرنگار مهر، این نشست به همت قطب علمی شعر پژوهی فرهنگ عامه و همکاری معاونت فرهنگی اجتماعی دانشگاه شیراز، انجمن ترویج زبان و ادبیات فارسی (شعبه فارس)، معاونت فرهنگی دانشکده ادبیات و علوم انسانی و مرکز پژوهش های زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز با حضور جمعی از ادب دوستان و پژوهشگران ترتیب یافت، به صورت مجازی برگزار شد.

اراز محمد سارلی، مدرس دانشگاه که خود مجری طرح «بومی سروده های ترکمنی» است، سخنران و دکتر فاطمه غلامی عضو هیأت علمی دانشگاه شیراز دبیر نشست بود.

سارلی در ابتدای این برنامه، به خاستگاه ترکمن های جهان، به ویژه ترکمنان ایران پرداخت و با اشاره به پراکندگی جغرافیایی و طوایف ترکمن توضیح داد: ترکمن های ایران در استان های گلستان، خراسان شمالی و رضوی و در پایتخت ایران زندگی می کنند. عمده طوایف ترکمنان در استان گلستان که به «ترکمن صحرا» شهرت دارد، یموت هستند که زیرشاخه هایی چون جعفربای و آتابای دارد.

وی ادامه داد: علاوه بر آن قوجق ها، قان یوقمازها، ایگدرها، سلاق ها در محدوده ی گنبدکاووس زندگی می کنند. همین طور گوکلان ها در منتهی الیه شرقی استان گلستان تا نواحی غربی استان خراسان شمالی، تکه ها، در خراسان شمالی و رضوی و ترکمنان سالور در خراسان رضوی ساکن اند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: بومی سروده های ترکمنی، بازتاب شرایط اجتماعی و فرهنگی است.

وی گفت: هریک ازاین طوایف دارای بومی سروده هایی هستند که گاه با سایر طوایف مشترک و گاهی نیز مختص یک طایفه ی خاص است.

این پژوهشگر ترکمن، درباره بومی سروده های ترکمنی اظهار داشت: خلق بومی سروده های ترکمنی، یک بعد تاریخی دارد و یک بعد معاصر و نکته ی جالب آن است که این سروده ها قاب زمانی و مکانی دارند. یعنی تحت شرایط خاص زمانی گفته شده است.

وی در ادامه به تشریح این ابعاد پرداخت و گفت: برای مثال ما به مرثیه سرایی و سوگوارسرایی برمی خوریم که از دوره سلجوقی رواج داشته است. مثلا در از دست دادن یک برادر مویه هایی گفته شده مانند:

-انه لر یانار آغلار / مادران می سوزند و می گریند

- گون لری سانا آغلار / در داغ عزیز خود، روزشماری کرده، می گریند

- دونرکی دونر کیمه / جوان از دست رفته، چه بر سرش خواهد آمد؟

- اول دوروپ باشدان آغلار / بارها شروع به گریه خواهد نمود

- قبرینی قازان آغلار / آنکه قبرش را کنده، گریه خواهد نمود.

وی ادامه داد: یا در دوره معاصر، وقتی که روس ها در جریان جنگ جهانی اول و دوم به شمال ایران وارد شدند، به آزار و اذیت مردم بی گناه پرداختند؛ درنتیجه دختران ترکمن صحرا در سروده های خویش، یعنی «لاله خوانی» از این موضوع غافل نمانده، به انعکاس مظالم روس ها پرداخته اند:

- اورس گلدی دیدی لر / گفتند که روس آمده

- اویا دولدی دیدی لر / گفتند که وارد جلگه ها شده

- گوونده خوش لار قالدی / در دل، خوشی ها حبس شد

- قازانده آش لار قالدی / در دیگ، غذاها نخورده باقی ماند.

بخش دیگر سخنان سارلی معطوف به جنبه های موضوعی بومی سروده های ترکمنی بود.

او بومی سروده های ترکمنی را به ده بخش ۱- خوانش های دینی (مانند مولودی خوانی، روایات حکمی، ذکرخوانی، پرخوانی و یارمضان خوانی )؛۲- خوانش های درمانی؛ ۳- خوانش های حماسی؛ ۴- خوانش های اجتماعی؛ ۵- خوانش های تولد و کودکی (مانند انواع هودی ها)؛ ۶- خوانش های دختران (مانند لاله خوانی ها)؛ ۷- خوانش های عروسی (مانند اللشدیرمه)؛ ۸- خوانش های زنان (مانند کوشت دپدی)؛ ۹- مرثیه خوانی و ۱۰- خوانش های مطالبه تقسیم کرد.

این مدرس دانشگاه در تشریح هر بخش، ضمن قرائت اصل ترکمنی، ترجمه آن و فلسفه خلق این سروده ها را بیان کرد و از رابطه ی معنادار آن با حیات فرهنگی، اجتماعی و عشیرتی ترکمن ها سخن گفت.