مشرق - به خواست خدای متعال، همزمان با آغاز ماه مبارک رمضان، همه روزه مجموعه ای از احادیث موضوعی اهل بیت علیهم السلام با نام «ره توشه معرفت» تقدیم مخاطبین می شود.

اهمیت و آثار توبه:



۱- محبوب ترین: عن ابی الحسن موسی بن جعفر علیهما السلام قال: «أحب العباد إلی الله المنیبون التوابون (۱)؛ محبوب ترین بندگان نزد خدا، انابه کنندگان و توبه کنندگان هستند.»



۲- آمرزش گناهان: عن ابی جعفر علیه السلام قال: «کلما عاد المؤمن بالاستغفار والتوبة عاد الله علیه بالمغفرة وإن الله غفور رحیم یقبل التوبة ویعفو عن السیئات فإیاک أن تقنط المؤمنین من رحمة الله (۲)؛ هر گاه مؤمن [از کار بد خویش] بازگردد و در مقام استغفار و توبه برآید، خدا بر او باز می گردد و او را می آمرزد؛ چرا که خداوند بخشنده و مهربان است، توبه را قبول می کند و گناهان را می آمرزد، پس مبادا که مؤمنین را از رحمت خداوند ناامید سازی.»



۳- سرد کننده آتش: عن رسول الله صلی الله علیه و آله أنه قال: «إن الذنوب لتشوب أهلها لتحرقتهم لایطفئها شیء إلا الاستغفار؛ (۳) همانا گناهان، گناهکاران را برای سوزاندنشان آلوده می سازند و چیزی جز استغفار آن را خاموش نمی کند.»



بازآ، بازآ، هر آن چه هستی بازآی

گر کافر و گبر و بت پرستی باز آی



این درگه ما درگه نومیدی نیست

صد بار اگر توبه شکستی بازآی



مراحل شش گانه توبه:



عن امیر المؤمنین علیه السلام، قال لمن قال بحضرته أستغفر الله: «ثکلتک أمک أتدری ما الاستغفار؟ هو درجة العلیین وهو اسم واقع علی ستة معان أولها الندم علی ما مضی والثانی العزم علی ترک العود علیه أبدا والثالث أن تؤدی إلی المخلوقین حقوقهم حتی تلقی الله لیس علیک تبعة والرابع أن تعمد إلی کل فریضة علیک ضیعتها فتؤدی حقها والخامس أن تعمد إلی اللحم الذی نبت علی السحت فتذیبه بالاحزان حتی یلصق الجلد بالعظم وینشأ منها لحم جدید والسادس أن تذیق الجسم ألم الطاعة کما أذقته حلاوة المعصیة فعند ذلک تقول أستغفر الله؛ (۴) حضرت علی علیه السلام در پاسخ به فردی که در حضورش گفت: «استغفر الله»، فرمود: مادرت به عزایت بنشیند. آیا می دانی که استغفار چیست؟ استغفار درجه کسانی است که در بالاترین جای بهشت مکان خواهند کرد و استغفار اسمی است که به شش معنی به کار برده می شود [و کامل می شود]؛ اول پشیمانی از گذشته، دوم تصمیم گرفتن بر عدم بازگشت به معصیت برای همیشه، سوم اینکه حقوقی که از آفریدگان خدا برگردنت هست بپردازی تا آنکه وقتی خدا را ملاقات می کنی گناهی برایت نمانده باشد، چهارم آنکه به فرائضی که آن را تباه ساخته ای بپردازی و حقش را به جای آوری، پنجم آنکه گوشتی که از غذای حرام روئیده است را با اندوه فراوان ذوب کنی تا پوست به استخوان بچسبد و] پس از آن] گوشت جدیدی بر آن بروید، ششم آنکه به بدن [خود] سختی فرمان برداری را بچشانی همان گونه که شیرینی گناه را به آن چشانده ای. هر گاه که چنین کردی آن وقت بگو استغفر الله.»



چو پنجاه سالت برون شد ز دست

غنیمت شمر پنج روزی که هست



مخسب ای گنه کرده خفته، بخیز!

به قدر گنه آب چشمی بریز



توبه پذیری خداوند:



یکی از عرفا شبی از کنار خانه ای می گذشت و صدای ناله زنی را شنید که به شوهرش می گفت: حتی اگر به من غذا هم ندهی و مرا هم بزنی و یا اگر زن دیگری اختیار کنی و از من روی بگردانی، من از این خانه، جای دیگری نمی روم. آن عارف نعره ای زد و روی زمین افتاد و از هوش رفت. وقتی به هوش آمد، از او پرسیدند: چه اتفاقی برای شما افتاد که این گونه از هوش رفتید؟ گفت: ندایی به گوشم رسید که می گفت: اگر هزار بار هم گناه کنی و توبه نمایی از گناه تو خواهیم گذشت اما اگر از در خانه ما به کس دیگری پناه ببری از تو نخواهیم گذشت. (۵)



غرق گنه ناامید مشو ز دربار ما

که عفو کردن بود در همه دم کار ما



بندة شرمنده تو، خالق بخشنده من

بیا بهشت ات دهم، مرو تو در نار ما



توبه شکستی بیا، هر آنچه هستی

امیدواری بجو ز نام غفار ما



در دل شب خیز و ریز، قطره اشکی زچشم

که دوست دارم کند، گریه گنهکار ما

…..

[۱]. بحار الانوار، ج ۶، ص ۳۶.

[۲]. همان، ص ۳۹.

[۳]. مستدرک الوسائل، ج ۵، ص ۳۱۶ و ج ۱۲، ص ۱۱۹.

[۴]. بحار الانوار، ج ۶، ص ۳۶.

[۵]. واعظ بیهقی، مصابیح القلوب، تلخیص کاظم مقدم، قم، انتشارات لوح دانش، ۱۳۷۷ ش، ص ۱۵۴.