گنجینه معارف

موضوع : دانشنامه / اقتصاد و معیشت / کار و تولید / حمایت از تولید ملی / نمونه های موفق در تولید و کارآفرینی

اهمیت «اقتصاد» در آیات و روایات

با بررسی آیات و روایات پی می بریم که اسلام نسبت به اقتصاد اهمیت خاصی قائل است. این موضوع در ضمن چند عنوان قابل بررسی است: ۱- قرآن مال را ودیعه الهی معرفی می کند که از جانب خداوند در اختیار بشر قرار گرفته است. ۲- اسلام به کار و کوشش توصیه می کند؛ زیرا هیچ جهاد نظامی بدون پشتوانه اقتصادی کامل نیست. از این رو معصومین(ع) کارگران را بسیار تحسین کرده اند. ۳- پیامبر و ائمه(ع) پیشگامان کار و کوشش بوده و تلاش می کردند از دست رنج خود استفاده کرده و زندگی نمایند. ۴- اسلام با تنبلی و بیکاری مبارزه می کند.

منبع : پایگاه آیین رحمت نوع مطلب : بازنشر تعداد بازدید : ۱۶۱۸ تاریخ درج : ۱۳۹۱/۰۲/۲۵

با بررسی آیات و روایات پی می بریم که اسلام نسبت به «اقتصاد» اهمیت خاصی قائل است. اینک این مطلب را در ضمن چند عنوان مورد بررسی قرار خواهیم داد.

۱- مال، ودیعه الهی

برخی از آیات قرآن، مال را یک ودیعه الهی معرفی می کند که از جانب خداوند در اختیار بشر قرار گرفته است. خداوند متعال می فرماید: « … وأنفقوا مما جعلکم مستخلفین فیه»[1]؛ ( … و از آنچه خداوند شما را نماینده خویش در آن ساخته انفاق کنید). و نیز در آیه ای دیگر می فرماید: «وآتوهم من مال الله الذی آتاکم»[2]؛ (و چیزی از مال خدا را که به شما داده است به آنان بدهید).

در آیه نخست، مال ودیعه خدا و در آیه دوم، خداوند مالک مال معرفی شده است. و به خاطر چنین موقعیتی که مال و ثروت دارد قرآن از آن به لفظ «خیر» تعبیر کرده است و می فرماید: «کتب علیکم إذا حضر أحدکم الموت إن ترک خیرا الوصیه للوالدین والأقربین»[3]؛ (بر شما مقرر شده: هنگامی که مرگ یکی از شما فرارسد، اگر چیز ارزشمندی [مالی] از خود به جای گذارده، برای پدر و مادر و خویشاوندان، بطور شایسته وصیت کند).

و به همین جهت است که در احادیث اسلامی، مال دنیا مایه پرهیزکاری و وسیله کسب آخرت و دوری از ستم بر دیگران معرفی شده است. از پیامبر(صلی الله علیه وآله) نقل شده که فرمود: «نعم العون علی تقوی الله الغنی»[4]؛ (بی نیازی وسیله خوبی برای تقوا است). همچنین از امام صادق(علیه السلام) نقل شده که فرمود: «نعم العون الدنیا علی الآخرة»[5]؛ (دنیا کمک خوبی برای آخرت است). و نیز نقل شده که فرمود: «نعم العون علی تقوی الله الغنی غنی یحجزک عن الظلم خیر من فقر یحملک علی الإثم »[6]؛ (بی نیازی که تو را از ستم بازدارد بهتر از فقری است که تو را بر گناه وادار سازد).

۲- دعوت به کار

در اسلام به کار و کوشش دعوت اکیدی شده است. از امام هشتم(علیه السلام) نقل است که فرمود: «الذی یطلب من فضل الله عز و جل ما یکف به عیاله أعظم أجرا من المجاهد فی سبیل الله عز و جل »[7]؛ (کسی که برای تأمین زندگی خانواده خویش تلاش می کند از مجاهد در راه خدا ارزشمندتر است).

شاید علت آن این باشد که هیچ جهاد نظامی بدون پشتوانه اقتصادی کامل نیست و کارگر با عمل خود آن پشتوانه را تأمین می کند.

۳- تقدیر از کارگر

تقدیر و سپاس از کارگر، خود مایه اصالت بخشیدن به کار و کوشش است. پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) هنگام مراجعه از جنگ تبوک با «سعد انصاری» روبه رو شد که به استقبال وی آمده بود، او با دست خشن و پینه بسته خود با پیامبر(صلی الله علیه وآله) مصافحه کرد. حضرت فرمود: چرا دستت چنین شده است؟ وی در پاسخ عرض کرد: با بیل و طناب کار می کنم و هزینه همسر و فرزندم را فراهم می سازم. در این موقع پیامبر(صلی الله علیه وآله) دست او را بوسید و فرمود: «این دستی است که آتش به آن اصابت نمی کند».[8]

۴- امامان، پیشگامان کار و کوشش

تقدیرها و تشویق های پیامبر و امامان معصوم(علیهم السلام) در حد توصیه و سفارش نبود، بلکه خود نیز عملا در این مورد پیشگام بودند. امام کاظم (علیه السلام) در زمین خود مشغول کار بود که از شدت کار و یا گرمی هوا حضرت عرق می ریختند. یکی از دوستان امام عرض کرد: چرا این کار را به دیگری واگذار نمی کنی؟ حضرت فرمود: «رسول الله(صلی الله علیه واله) و أمیر المؤمنین و آبائی(علیهم السلام) کلهم کانوا قد عملوا بأیدیهم و هو من عمل النبیین و المرسلین و الأوصیاء و الصالحین »[9]؛ (همانا پیامبر و امیرمؤمنان و همه پیشوایان با دست خویش کار می کردند و این کار پیامبران و رسولان و اوصیا و صالحان الهی می باشد).

۵- مبارزه با تنبلی

اسلام، خواهان دخالت تمام افراد در مسئولیت و وظایفی است که نظام عادلانه اسلام آن را معین کرده است تا از این طریق تمام افراد در تولید به طور مستقیم یا غیرمستقیم دخالت داشته باشند. از این جهت، اسلام به شدیدترین وجه با تنبلی و بیکاری مبارزه کرده است. از امام موسی بن جعفر(علیه السلام) نقل است که فرمود: «إن الله تعالی لیبغض العبد النوام إن الله تعالی لیبغض العبد الفارغ »[10]؛ (همانا خداوند بنده پرخواب و بیکار را دشمن می دارد). و از پیامبر(صلی الله علیه وآله) نقل شده که فرمود: «ملعون من ألقی کله علی الناس »[11]؛ (آن کس که بار زندگی خود را بر دوش دیگران بیندازد از رحمت خدا به دور است).

۶- عنایت به تولید

پیشوایان اسلام می کوشیدند تا از دست رنج خود استفاده کرده و زندگی نمایند، با این که زندگی از بیت المال برای آنان جایز بود. از امام صادق(علیه السلام) نقل شده که فرمود: «من در برخی از اراضی مزروعی خود کار می کنم و عرق می ریزم با این که کسانی هستند که برای من کار کنند. این کار را می کنم تا عملا بگویم: خدایا من به دنبال روزی حلال هستم».[12]

هنگامی که امام صادق(علیه السلام) بیل به دست گرفته بود و عرق می ریخت از او در این باره سؤال شد؟ حضرت فرمود: «إنی أحب أن یتأذی الرجل بحر الشمس فی طلب المعیشة»[13]؛ (من دوست دارم که مرد در طلب روزی زیر آفتاب سوزان اذیت شود).

۷- عنایت اسلام به صنایع

امام علی(علیه السلام) در فرمان خود به مالک اشتر درباره صنعتگران می فرماید: «فإنهم مواد المنافع و أسباب المرافق »[14]؛ (همانا آنان ریشه های سود و وسیله استراحت مردم می باشند).[15]

پی نوشت ها:

[1] قرآن کریم، سوره حدید، آیه ۷.

[2] همان، سوره نور، آیه ۳۳.

[3] همان، سوره بقره، آیه ۱۸۰.

[4] الکافی، کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، محقق / مصحح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، دار الکتب الإسلامیه، تهران، ۱۴۰۷ قمری، چاپ چهارم، ج ۵، ص ۷۱، (الاستعانة بالدنیا علی الآخرة).

[5] همان، ص ۷۲، (الاستعانة بالدنیا علی الآخرة).

[6] همان.

[7] همان، ص ۸۸، (من کد علی عیاله).

[8] أسد الغابة فی معرفة الصحابة، ابن الأثیر الجزری، عز الدین أبو الحسن علی بن محمد، دار الفکر، بیروت، ۱۴۰۹ قمری / ۱۹۸۹ میلادی، ج ۲، ص ۱۸۵.

[9] الکافی، ج ۵، ص ۷۶، (ما یجب من الاقتداء بالأئمة ع فی التعرض للرزق).

[10] من لا یحضره الفقیه، ابن بابویه، محمد بن علی، محقق / مصحح: غفاری، علی اکبر، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، قم، ۱۴۱۳ قمری، چاپ دوم، ج ۳، ص ۱۶۹، (المعایش و المکاسب و الفوائد و الصناعات).

[11] الکافی، ج ۵، ص ۷۲، (الاستعانة بالدنیا علی الآخرة).

[12] همان، ص ۷۷، (ما یجب من الاقتداء بالأئمة ع فی التعرض للرزق).

[13] همان، ص ۷۶، (ما یجب من الاقتداء بالأئمة ع فی التعرض للرزق).

[14] نهج البلاغه، (نامه ۵۳).

[15] اسلام شناسی و پاسخ به شبهات، رضوانی، علی اصغر، مسجد مقدس جمکران، قم، ۱۳۸۶ شمسی، چاپ سوم، ص ۴۰۲.

کلمات کلیدی

تولید | ارزش کار در اسلام | اهمیت «اقتصاد» در آیات و روایات |

لینک کوتاه :

موارد مرتبط با کلیدواژه

ملزومات تولید علم در اندیشه امام خمینی(ره) مقالات

ارائه راه حل معرفی می کند(۱۹) امام خمینی نیزاگرچه به شهادت تاریخ در سال ۱۳۲۴ و با نگارش کتاب کشف اسر …

کار، اشتغال و تولید در آیینه نهج البلاغه مقالات

به دیگر سخن قاعده و نظم کاری جامعه، هر گاه بر اساس کار سازنده، همراه با دقت و پشتکار انجام پذیرد، به …

بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار اعضاء هیأت دولت 05 ; 06; 1382 مقالات

تلاش می کنید، کارهای ماندگاری انجام می دهید که بالاخره سه، پنج یا ده سال دیگر در زندگی مردم منعکس خو …

بیانات رهبر معظم انقلاب در جمع مسئولان صنعتی, بازرگانی, تولیدی و اصناف 10 ; 4 ; 1380 مقالات

از یک طرف به خاطر امکاناتی که امروز وجود دارد; جنگ نداریم; آرامش و استقرار سیاسی در کشور برقرار است; …

چند نکته پیرامون اهمیت آینده شناسی و دورنگری مقالات

اما تکیه بر «تاریخ » و روند آن که تا امروز در قالب مدلهای ادامه روند یا روش فرافکنی که محور پژوهشهای …

فن آوری اطلاعات ; اینترنت و چالش های آن مقالات

فن آوری اطلاعات : اینترنت و چالش های آنفصلنامه پژوهه، شماره ۳مسلفی فر، اسد الله مقدمه <?xml:namespa …