نظریات و رهنمودها و سخنان و احادیث بزرگان جهان معصومین سلام الله علیهم در رابطه با تکلف
تکلف از نظر احادیث
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ـ در دعا ـ گفت :
و ارحمنی من تکلف ما لا یعنینی .
به من رحم فرما، تا در کارهای بیهوده خود را به تکلف نیندازم.
مصباح الشریعة ـ در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است ـ : پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود :
نحن معاشر الأنبیاء و الامناء و الأتقیاء براء من التکلف .
ما گروه پیامبران و امانتداران و پرهیزگاران، از تکلف به دوریم.
إن المسلمین قالوا لرسول الله صلی الله علیه و آله : لو أکرهت یا رسول الله من قدرت علیه من الناس علی الإسلام لکثر عددنا و قوینا علی عدونا ! فقال رسول الله صلی الله علیه و آله : ما کنت لألقی الله عز و جل ببدعة لم یحدث إلی فیها شیئا «و ما أنا من المتکلفین» .
مسلمانان، به رسول خدا صلی الله علیه و آله عرض کردند: ای رسول خدا! اگر کسانی از مردم را که بر آنان چیره گشتی به پذیرفتن اسلام مجبور می کردی، تعداد ما زیاد می شد و در برابر دشمنمان نیرومند می شدیم. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: حاضر نیستم خداوند عز و جل را با بدعتی دیدار کنم که درباره آن چیزی به من نفرموده است: «و من از کسانی نیستم که چیزی از خود بسازم و به خدا نسبت دهم».
شر أصدقائک من تتکلف له .
بدترین دوستانت، کسی است که به خاطر او به زحمت و تکلف افتی.
شر الإخوان من تکلف له .
بدترین برادران، کسی است که برای او به تکلف وادار شوی.
أهنی العیش اطراح الکلف
گواراترین زندگی [در] دور افکندن تکلفات است.
التکلف من أخلاق المنافقین
تکلف (تصنع و ظاهر سازی)، از اخلاق منافقان است.
شر الالفة اطراح الکلفة
بدترین دوستی و الفت آن است که با تکلف و ایجاد زحمت همراه باشد.
أکبر الکلفة تعنیک فیما لا یعنیک
بزرگترین تکلف ، آن است که به چیزهای بیهوده بپردازی.
اطراح الکلف أشرف قنیة
دور افکندن تکلفات، بالاترین اندوخته است.
من کلفک ما لا تطیق فقد أفتاک فی عصیانه
هر کس تو را به چیزی که توانش را نداری مکلف سازد، حکم نافرمانی تو از خودش را صادر کرده است.
عشرة یعنتون أنفسهم و غیرهم : ذو العلم القلیل یتکلف أن یعلم الناس کثیرا . . .
ده نفرند که خود و دیگران را به رنج و زحمت می اندازند: کسی که از دانش اندکی برخوردار است، اما با زحمت سعی می کند به مردم چیز زیادی بیاموزد ··· .
لا یکن حبک کلفا ، و لا بغضک تلفا ، أحبب حبیبک هونا ما ، و أبغض بغیضک هونا ما
دوستی ات، سودایی و دشمنی ات نابود کننده نباشد، بلکه دوست خود را در حد اعتدال دوست بدار و دشمنت را نیز به اندازه دشمن بدار.
الناس منقوصون مدخولون إلا من عصم الله ، سائلهم متعنت، و مجیبهم متکلف
خرد مردم، دستخوش خلل و کاستی است مگر کسی که خدایش مصون بدارد. سؤال کننده شان لجوج و مجادله گر است و پاسخ دهنده شان متکلف و خودنما.
امام حسن علیه السلام ـ در پاسخ به این سؤال که تکلف چیست؟ ـ فرمود :
کلامک فیما لا یعنیک
سخن گفتنت درباره چیزهای بیهوده.
إن الله برأ محمدا صلی الله علیه و آله من ثلاث : أن یتقول علی الله ، أو ینطق عن هواه ، أو یتکلف
خداوند محمد صلی الله علیه و آله را از سه چیز مبرا کرد: این که بر خدا سخن دروغ ببافد، یا از روی هوای نفس خود سخن بگوید، یا تکلف ورزد».
المتکلف مخطئ و إن أصاب ، و المتطوع مصیب و إن أخطأ
متکلف [کسی که خود را به زور نه از روی رغبت به کاری وا دارد]، خطاکار است، هرچند [در واقع] کارش درست باشد و داوطلب عملش درست است، اگر چه [در واقع ]خطا کرده باشد.
من تکلف ما لیس من علمه ضیع عمله و خاب أمله
کسی که خودش را در آنچه در حیطه علم او نیست به تکلف اندازد، کارش را تباه کرده و آرزویش به جایی نرسد.
نشانه های شخص متکلف
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
أما علامة المتکلف فأربعة : الجدال فیما لا یعنیه ، و ینازع من فوقه ، و یتعاطی ما لا ینال ، و یجعل همه لما لا ینجیه .
اما نشانه متکلف [عالم نمای مدعی علم]، چهار چیز است: در موضوعاتی که به او مربوط نمی شود، بحث و مجادله می کند. با بالا دست خود می ستیزد. بدانچه نتواند رسید، دست می یازد و همت خود را مصروف چیزی می کند، که نجاتش نمی دهد.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
للمتکلف ثلاث علامات: یتملق إذا حضر ، و یغتاب إذا غاب ، و یشمت بالمصیبة .
متکلف را، سه نشانه است: در حضور، چاپلوسی می کند. پشت سر، بدگویی می نماید و از مصیبت و گرفتاری [دیگران] شاد می شود.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
لا یقص إلا أمیر ، أو مأمور ، أو متکلف .
قصه نگوید، مگر امیر یا مأمور و یا متکلف (متصنع و خودنما) .
لقمان علیه السلام ـ خطاب به فرزندش ـ فرمود :
للمتکلف ثلاث علامات : ینازع من فوقه، و یقول ما لا یعلم، و یتعاطی ما لا ینال .
متکلف را سه نشانه است: با بالا دست خود، بحث و ستیزه می کند. چیزی که نمی داند، می گوید و بدانچه نتواند رسید، دست می یازد.
للمتکلف ثلاث علامات: ینازع من فوقه بالمعصیة ، و یظلم من دونه بالغلبة، و یظاهر الظلمة .
متکلف را سه نشانه است: با نافرمانی از بالا دست خود [در علم و دانش ]با او می ستیزد و با چیره آمدن بر پایین تر از خود [در علم و دانش ]بر او ستم می کند و ستمگران را تقویت می نماید.
امام علی علیه السلام ـ در پاسخ به سؤال از تقدیر ـ فرمود :
طریق مظلم فلا تسلکوه، و بحر عمیق فلا تلجوه، و سر الله فلا تتکلفوه .
راهی تاریک است، مپوییدش. دریایی ژرف است، در آن فرو مروید و راز خداست، خود را [برای دانستن آن] به زحمت میندازید.
دع القول فیما لا تعرف ، و الخطاب فیما لم تکلف .
از سخن گفتن درباره آنچه نمی دانی دم فرو بند و در آنچه مکلف نشده ای گفتگو مکن.
اعلم أن الراسخین فی العلم هم الذین أغناهم عن اقتحام السدد المضروبة دون الغیوب الإقرار بجملة ما جهلوا تفسیره من الغیب المحجوب ، فمدح الله تعالی اعترافهم بالعجز عن تناول ما لم یحیطوا به علما ، و سمی ترکهم التعمق فیما لم یکلفهم البحث عن کنهه رسوخا .
بدان که راسخان در علم کسانی هستند که اعتراف به آنچه در پس پرده غیب است و تفسیرش را نمی دانند، آنها را از نسنجیده در آمدن بر پرده های غیب بی نیاز کرده است. پس، خداوند متعال اعتراف آنان را به ناتوانی در رسیدن به آنچه بدان احاطه علمی ندارند، ستوده است و فرو گذاشتن سختگیری و باریک بینی را در آنچه مکلف به جستجو از کنه و حقیقت آن نیستند، رسوخ [در علم ]نامیده است.
إن الله افترض علیکم فرائض فلا تضیعوها ··· و سکت لکم عن أشیاء و لم یدعها نسیانا فلا تتکلفوها .
خداوند، فرایضی را بر شما واجب فرموده است. پس آنها را فرو مگذارید··· و چیزهایی را هم برای شما مسکوت گذاشته است، نه این که گفتن آنها را فراموش کرده باشد. پس برای دانستن آنها، خود را به تکلف و زحمت نیندازید.
إن تضییع المرء ما ولی و تکلفه ما کفی لعجز حاضر و رأی متبر . .
فرو گذاردن آدمی آنچه را که به عهده او وا گذار شده و پرداختن متکلفانه به کاری که از عهده او برداشته شده [و به عهده کسی دیگر است]، نا توانی ای آشکار و اندیشه ای تباه کننده است.
امام حسن علیه السلام ـ در پاسخ به این پرسش امیر المؤمنین علیه السلام از او که تکلف چیست؟ ـ فرمود :
التمسک بمن لا یؤمنک ، و النظر فیما لا یعنیک .
تمسک جستن به کسی که به تو امان نمی دهد و اندیشیدن در چیزهای بیهوده و بی ربط.
من العلماء من یضع نفسه للفتیا و یقول : سلونی ، و لعله لا یصیب حرفا ، و الله لا یحب المتکلفین .
علمایی هستند که خود را در مسند فتوا می نشانند و می گویند: از من بپرسید. در حالی که ای بسا حتی یک کلمه اش [از پاسخ هایی که می دهد] درست نباشد و خداوند متکلفان را دوست نمی دارد.
میزان الحکمه،جلد دهم.
میزان الحکمه جلد دهم تکلف حدیث حدیث درباره تکلف
کانال قرآن و حدیث را درشبکه های اجتماعی دنبال کنید.
مطالب مرتبط
گفتگو با هوش مصنوعی
💬 سلام! میخوای دربارهی «نظریات و رهنمودها و سخنان و احادیث بزرگان جهان معصومین سلام الله علیهم در رابطه با تکلف» بیشتر بدونی؟ من اینجام که راهنماییت کنم.