به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا، یکی از نکات مهم در بررسی ویژگی های ائمه و شیعیان ایشان، بررسی ویژگی های قرآنی این بزرگواران است؛ متأسفانه تاکنون غالب رویکردها نسبت به بررسی خصائل این بزرگواران، رویکرد تاریخی و اجتماعی بوده و کمتر به ویژگی های قرآنی این بزرگواران پرداخته شده است.

خبرگزاری تسنیم به مناسبت سالروز ولادت حضرت زینب سلام الله علیها در گفت وگو با ناصر خلج، استاد و پژوهشگر حوزه علمیه سعی کرده است از این منظر به بررسی ابعاد شخصیتی این بانوی بزرگوار اسلام بپردازد.

مشروح این گفت وگو را در ادامه می خوانید.

* یکی از دغدغه های مهمی که درباره اهل بیت وحی و شیعیان ایشان وجود دارد، بررسی ویژگی های قرآنی این بزرگواران است. به نظر شما چگونه می توان از این منظر به بررسی ویژگی زینب کبری سلام الله علیها پرداخت؟

خداوند در سوره انشقاق می فرماید «یا أیها الإنسان إنک کادح إلی ربک کدحا فملاقیه؛ ای انسان، یقینا تو با کوشش و تلاشی سخت به سوی پروردگارت در حرکتی؛ پس او را دیدار می کنی»؛ عرب به راه رفتنی که از خودش اثر بر جای گذارد، کدح می گوید؛ مثل اینکه انسان قصد داشته باشد روی شنزار راه برود؛ هم راه رفتن مشکل است و هم اثر پای انسان در آن باقی می ماند. از این جهت خداوند بر لفظ کدح دو بار تأکید می کند.

در چنین فضایی کار را سخت تر می کند و می فرماید «سابقوا إلی مغفرة من ربکم و جنة عرضها کعرض السماء و الأرض … ؛ سبقت بگیرید به آمرزشی از سوی پروردگارتان و بهشتی که پهنایش چون پهنای آسمان و زمین است»؛ یعنی در این میدان سخت و دشوار مسابقه هم بدهید.

در دیگر آیه می فرماید سرعت بگیرید «و سارعوا إلی مغفرة من ربکم و جنة عرضها السماوات و الأرض أعدت للمتقین؛ و به سوی آمرزشی از پروردگارتان و بهشتی که پهنایش [ به وسعت] آسمانها و زمین است بشتابید؛ بهشتی که برای پرهیزکاران آماده شده است»؛ برخی خودشان توانستند در این مسیر قدم گذارند. ارزش انسان نیز به این است که خودش توانایی طی مسیر را داشته باشد. افراد زیادی از جمله انبیا و اولیای الهی این مسیر را طی کردند. یکی از شخصیت هایی که توانسته این مسیر را طی کند، تا جایی که با برترین خوبان مسابقه و سرعت به خرج دهد، وجود مقدس زینب کبری سلام الله علیها است.

* لازمه طی کردن این مسیر را در چه گزاره هایی می دانید؟

خداوند در قرآن نسخه های متعددی برای سلوک به سوی خود تعریف کرده است؛ از جمله این نسخه ها، مربوط به سوره عصر است. در این سوره می خوانیم: و العصر یعنی سوگند به عصاره زمان که همان وجود مقدس امام علیه السلام است. امام صادق علیه السلام ذیل این آیه می فرماید منظور از عصر، عصر خروج القائم است. هر امامی هم در زمان خویش عصاره عصر زمانه اش است.

در آیه بعد می خوانیم «إن الإنسان لفی خسر؛ بی تردید انسان در زیانکاری بزرگی است؛» یعنی تمام انسان ها به صورت بالقوه در خسرانند. هم عقل نظری در عقل عملی اثر دارد و هم برعکس. یعنی ایمان انسان سبب می شود فرد به عمل کشیده شود. هر اندازه ایمان قوی تر باشد، کیفیت عمل بهتر می شود تا جایی که اعمال فرد صالح می شود؛ از عالی ترین درجات ایمان نیز ایمان به ولایت اهل بیت علیهم السلام است؛ ایمانی که در اعمال فرد اثر بگذارد و جنس عمل او را صالح کند.

انسان جهت رشد نیاز به دو بال ایمان و عمل صالح دارد

درباره خسران نکته ای عرض کنم. معنای این لفظ در عربی و فارسی تفاوت دارد. در فارسی می گوییم انسانها در ضررند جز کسانی که ایمان آورند و عمل صالح دارند. این معنا اشتباه است. ما ضرر داریم و خسران. ضرر آن است که انسان مثلا ۵۰ میلیون دارد و کاسبی می کند و در نهایت ورشکسته می شود، اما اگر کسی سرمایه اصلی اش یعنی کل ۵۰ میلیون را از دست بدهد، به آن خسران اطلاق می شود. خداوند در آیه مربوط می فرماید إن الإنسان لفی خسر؛ یعنی انسان ها سرمایه خود را از دست دادند، مگر کسانی که دو بال ایمان و عمل صالح را داشته باشند.

به نظرم برای دستیابی به این دو بال مراحلی را می توان طی کرد: اولین مرحله، علم به صفات و اسمای الهی است. دومین مرحله، ایمان است؛ زیرا علم مقرون ایمان است. زینب سلامالله در اوج ایمانیات است. مرحله سوم، مرحله طمئنینه است. قرآن در این بخش به ابراهیم علیه السلام مثال می زند؛ آنجا که فرمود «و إذ قال إبراهیم رب أرنی کیف تحی الموتی قال أ و لم تؤمن قال بلی و لکن لیطمئن قلبی … ؛ و [ یاد کنید ] هنگامی که ابراهیم گفت ای پروردگار من، به من نشان بده که مردگان را چگونه زنده می کنی؟ خداوند فرمود: آیا [ به قدرتم نسبت به زنده کردن مردگان ] ایمان نیاورده ای؟! گفت: بله، اما [ با مشاهده کیفیت این حقیقت را خواستم ] تا قلبم آرامش یابد.»

حضرت زینب (س) از ابتدای کودکی تا بزرگسالی داغ پنج تن آل عبا را دیدند؛ ایشان که در عین علم و معرفت بالایی که خداوند به ایشان عطا کرده بود، دارای احساسات فراوانی بودند. در تمام این دوران ها با عنایت خداوند و ائمه اطهار علیهم السلام مانند کوه استوار بودند.

زینب (س) شاهد ابعاد غیبی جریان عاشورا است

مرحله چهارم، مرحله شهود است. یعنی جاهایی از عالم غیب که انسان های معمولی توان دسترسی به آن را ندارند. از این منظر است که زینب(س) می فرمایند «ما رأیت إلا جمیلا» درباره این جمله نکته مغفولی را عرض کنم. حضرت نمی فرمایند (رأیت إلا جمیلا؛ من زیبایی دیدم). در این صورت گویی مسائل دیگری بوده و در بین اینها رویداد زیبایی را مشاهده کرده است؛ بلکه می فرماید ما رأیت إلا جمیلا؛یعنی چیزی جز زیبایی ندیدم و یا به این معنا که فقط زیبایی مطلق دیدم. با این نگاه می توان گفت زینب سلام الله علیها شاهد ابعاد غیبی ماجرای کربلا است به گونه ای که در قیامت از شاهدان اصلی این رویداد عظیم تاریخ بشریت شناخته می شوند. این مسئله جز در پرتو ایمان و عمل صالح حاصل نمی شود. انسانی که در خسر باشد، بال و پر او بسته است و توان پرواز در آسمان معنویات را نخواهد داشت.

* جالب است که خداوند برخی مفاهیم و گزاره ها را در قرآن پررنگ جلوه می دهد که از جمله آنها ایمان و عمل صالح است به گونه ای که در بیش از ۶۰ آیه نسبت به آنها تأکید شده است.

ایمان دارای درجات و شئونات مختلف است. در هر مرحله انسان باید متناسب با آن عمل کند. خداوند در قرآن از ایمان به الله، رسول الله و خلفای پیامبر و نیز ایمان به کتاب و ملائک و رسولانش و سایر گزاره های دیگر سخن می گوید. یکی از شئونات مهم آن، ایمان به هادیان الهی و در اوج آنها، ایمان به پیامبر و ائمه اطهار علیهم السلام است.

به عنوان نمونه در داستان نوح علیه السلام خداوند وقتی قصد معرفی فرزند ایشان را دارد، او را عمل غیر صالح معرفی کرده و می فرماید «قال یا نوح إنه لیس من أهلک إنه عمل غیر صالح؛ خدا فرمود ای نوح، به یقین او از خاندان تو نیست؛ او عمل غیر صالح است.» بر اساس این آیه، فرزند نوح علیه السلام عمل غیر صالح معرفی شده است، چرا که عملش منطبق با خواست رسول زمانه نبود و نسبت به او تبعیت نداشت؛ از این رو قبلش می فرماید إنه لیس من أهلک؛ او از اهل تو نیست؛ در حالی که کنعان جزو فرزندان نوح علیه السلام بود.

از آن سو، افرادی هستند که خودشان مصداق ایمان و عمل صالحند که در اوج آنها ائمه اطهار علیهم السلام قرار دارند. ایشان شاگردان و شیعیان خویش را نیز همین گونه تربیت می کنند که در اوج آنها حضرت عباس علیه السلام و علی اکبر و زینب کبری سلام الله علیهم قرار دارند.

عمل صالح پشتوانه ولایی دارد

بنابراین اصل ماجرا مربوط به ایمان نسبت به هادیان زمانه است. هر عملی که در این راستا قرار گیرد، عمل صالح اطلاق می شود. عمل صالح، همان عملی است که پشتوانه ولایی داشته باشد وگرنه حسنه است. عمل صالحی که در سوره عصر وجود دارد، مبتنی بر ایمانی است که در ابتدای سوره مطرح شده است که همان مصداق والعصر یعنی وجود مقدس امام عصر(عج) است.

در کل، صالحیت مقوله مهمی است. انبیای الهی از خداوند درخواست صالحیت دارند. حضرت ابراهیم حتی برای خود و هم فرزندانش درخواست صالحیت می کند و می فرماید «رب هب لی من الصالحین؛ ای پروردگار من، مرا فرزندی که از صالحان باشد عطا کن.» یا درباره خود دعا می کند «رب هب لی حکما و ألحقنی بالصالحین؛ خدایا به من حکم عطا کن و مرا در جرگه صالحان قرار بده». یا حضرت یوسف نبی (ع) می فرماید « … توفنی مسلما و ألحقنی بالصالحین؛ مرا در حال تسلیم از دنیا ببرد و به جرگه صالحان ملحق کن.»

نکته مهمی که در این زمینه وجود دارد، ایمان به اهل بیت وحی در عصر غیبت است. ارزش این نوع ایمان و عمل منطبق بر این درجه از ایمان بسیار زیاد است. در آیه سوم سوره بقره خداوند درباره این افراد که از متقینند، می فرماید «الذین یؤمنون بالغیب؛ کسانی که ایمان به غیب دارند.»

روزی رسول خدا(ص) در بین جمعی از اصحاب خود، دوبار فرمودند «خدایا دیدار برادرانم را نصیبم کن.» اصحابی که دور حضرت بودند، گفتند: ای رسول خدا، آیا ما برادران شما نیستیم؟ حضرت فرمود: خیر، شما یاران منید و برادران من قومی اند که در آخرالزمان به من ایمان می آورند در حالی که مرا ندیده اند. خداوند اسامی آنها و پدران آنها را قبل از آنکه آنها را از صلب پدرانشان و رحم مادرانشان خارج کند، به من آموخته است. آنها کسانی اند که پایداری شان بر دین خود، از راه رونده برخار مغیلان و از نگهدارنده آتش سوزان در دست بیشتر است. آنها در ظلمات، چراغ های هدایتند و خداوند آنها را از هر فتنه ای در زمین پر از ظلمت نجات می دهد.

انتهای پیام/