به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا، همه ما ممکن است در برخوردهای اجتماعی خود نسبت به رفتارهای دیگران دچار پیش داوری هایی شویم و پس از مدتی به عدم صحت آن پی ببریم؛ این رفتار به خودی خود اثر وضعی نامطلوبی بر زندگی فرد می گذارد و به مرور زمان قلب را دچار قساوت می کند. پیامبر (ص) در مذمت گمان بد فرمود: «سه چیز است که وجود آن در مؤمن پسندیده نیست، و راه فرار دارد، از جمله سوء ظن است که راه فرارش این است که به آن جامه عمل نپوشاند؛ ثلاث فی المؤمن لا یستحسن و له منهن مخرج فمخرجه من سوء الظن أن لا یحققه؛ (سفینة البحار، ج۵، ص۳۹۲)

اهمیت پرهیز از سوء ظن به حدی است که خداوند در آیه۱۲ سوره حجرات این مسئله را یادآور شده و می فرماید: «یا أیها الذین آمنوا اجتنبوا کثیرا من الظن إن بعض الظن إثم …؛ ای اهل ایمان، از بسیاری از گمان ها بپرهیزید ؛ زیرا برخی از گمان ها گناه است».

نکته اول اینکه ایمان، با سوءظن و تجسس و غیبت سازگار نیست. برای دوری از گناهان حتمی، باید از گناهان احتمالی اجتناب کنیم؛ بنابراین از آنجایی که برخی گمان ها گناه است، باید از بسیاری گمان ها؛ (کثیرا من الظن) دوری کنیم. لذا در این آیه منظور از «کثیرا من الظن» گمان های بد است که نسبت به گمان های خوب در میان مردم بیشتر است لذا از آن تعبیر به کثیر شده و گرنه حسن ظن و گمان خیر نه تنها ممنوع نیست بلکه مستحسن است، چنان که قرآن مجید در آیه ۱۲ سوره نور می فرماید: «لو لا إذ سمعتموه ظن المؤمنون و المؤمنات بأنفسهم خیرا؛ چرا هنگامی که آن نسبت ناروا را شنیدید مردان و زنان با ایمان نسبت به خود (و کسی که همچون خود آنها بود) گمان خیر نبردند؟» نکته قابل توجه اینکه نهی از کثیری از گمان ها شده، ولی در مقام علت می گوید زیرا «بعضی» از گمان ها گناه است؛ این تفاوت تعبیر ممکن است از این جهت باشد که گمان های بد بعضی مطابق واقع است و بعضی مخالف واقع؛ آنکه مخالف واقع است مسلما گناه است و لذا تعبیر به «إن بعض الظن إثم» شده است، بنابراین وجود همین گناه کافی است که از همه بپرهیزد.

نکته دیگر اینکه در جامعه ایمانی، اصل بر اعتماد و کرامت انسان هاست و این کرامت را خداوند به انسان بخشید آنجا که فرمود: «و لقد کرمنا بنی آدم؛ به یقین فرزندان آدم را کرامت دادیم» . از این جهت پرهیز از گمان بد به دیگران در واقع حفظ کرامتی است که خداوند به انسان عطا کرده است چرا که گمان نامناسب به دیگران نوعی لطمه به شخصیت و کرامت افراد محسوب می شود.

در مقابل آن، حسن ظن قرار دارد؛ یعنی انسان تا جایی که ممکن است باید گمان خود نسبت به دیگران را خیر قرار دهد. در روایتی این خصلت را از بهترین سجایای اخلاقی بر شمرده اند. در این باره امیرمؤمنان علیه السلام فرمود: «حسن الظن من افضل السجایا واجزل العطایا ؛ حسن ظن از بهترین صفات انسانی و پربارترین مواهب الهی است». همچنین در دیگر روایت یکی از ثمرات آن را سبکی اندوه انسان معرفی کرده و فرمود: «حسن الظن یخفف الهم و ینجی من تقلد الاثم؛ حسن ظن اندوه را سبک می کند، و از آلوده شدن به گناه رهایی می بخشد». (عیون الحکم و المواعظ (للیثی)، ص۲۲۸) جلب محبت، رستگاری، گره گشایی، آرامش دل،و سلامتی در دین از دیگر فوائد حسن ظن است که در روایات به آن ها اشاره شده است.

انتهای پیام/