خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: در فرهنگ وحی و عترت، «معرفت به امام» نه یک مفهوم انتزاعی، بلکه ضامن سلامت عقیده و رفتار مؤمن است. احادیث فراوان از پیامبر اکرم و اهل بیت بر این حقیقت گواهی می دهند که بدون شناخت حجت خدا، زندگی انسان حتی اگر پر از عبادات ظاهری باشد در خطر سقوط به جاهلیت است. این معرفت، چون چراغی است که راه را از بیراهه جدا می کند و دل را از پیوستن به جریان های باطل بازمی دارد. در پرتو این آگاهی، انسان فریب جلوه گری های فکری و معنوی ساختگی را نمی خورد و از افتادن در دام مدعیان دروغین رهایی می یابد. بنابراین، احادیث معصومین نه تنها معرفی کننده امام حق هستند، بلکه مرزبانان اعتقادی ما در برابر نفوذ انحرافات فکری اند.

امام حسن عسکری در واپسین روزهای حیات پربرکت خویش، در ادامه سنت هدایتگرانه اهل بیت علیهم السلام برای مصون داشتن امت از جهل و افتادن در دام جریان های باطل، هم جانشین الهی خود را به روشنی معرفی کردند و هم چشم اندازی دقیق از شرایط حساس و پرآزمون عصر غیبت ترسیم کردند.

شیخ صدوق در کمال الدین خود از محمد بن عثمان عمری نقل می کند: از امام حسن عسکری در حالی که نزد او بودم درباره حدیثی که از پدرانش روایت شده سؤال شد که: «زمین تا روز قیامت از حجت خدا بر خلقش خالی نمی ماند، و هر کس بمیرد و امام زمان خود را نشناسد، به مرگ جاهلیت مرده است.» حضرت فرمود:

«این حق است، همان گونه که روز، حق است.» پس گفته شد: «ای فرزند رسول خدا؛ حجت و امام بعد از شما کیست؟» فرمود: «پسرم محمد، او امام و حجت بعد از من است؛ هر کس بمیرد و او را نشناسد، به مرگ جاهلیت مرده است. آگاه باشید که برای او غیبتی خواهد بود که نادانان در آن سرگردان می شوند، باطل گرایان در آن هلاک می شوند، و وقت تعیین کنندگان دروغ می گویند.» سئل أبو محمد الحسن بن علی ع و أنا عنده عن الخبر الذی روی عن آبائه ع أن الأرض لا تخلو من حجة لله علی خلقه إلی یوم القیامة و أن من مات و لم یعرف إمام زمانه مات میتة جاهلیة فقال ع إن هذا حق کما أن النهار حق فقیل له یا ابن رسول الله فمن الحجة و الإمام بعدک فقال ابنی محمد هو الإمام و الحجة بعدی من مات و لم یعرفه مات میتة جاهلیة أما إن له غیبة یحار فیها الجاهلون و یهلک فیها المبطلون و یکذب فیها الوقاتون.

این روایت، هم نقشه راه ولایی برای شیعه است و هم دستورالعمل عبور از پیچیده ترین آزمون های اعتقادی. در صورت کلی، پاسخ امام حسن عسکری در دو بخش قرار دارد:

۱- معرفی امام بعد و شرط نجات از مرگ جاهلیت

امام به صراحت فرمودند: «پسرم محمد (امام مهدی عجل الله تعالی فرجه) امام و حجت بعد از من است، و هر کس بمیرد و او را نشناسد، مرگش مانند مرگ جاهلیان است.» این یعنی شناخت امام زمان، نه فقط یک فضیلت، بلکه معیار حیات ایمانی است. همان طور که زندگی بدون پیامبر، زندگی در جهل و گمراهی بود، زندگی بدون شناخت امام معصوم نیز بازگشت به همان بی هدفی و انحراف جاهلیت است.

۲- ویژگی دوران غیبت

امام هشدار دادند که برای او غیبتی رخ خواهد داد که در آن:

* «جاهلان حیران می شوند»؛ چون مبنای محکمی ندارند. (یحار فیها الجاهلون)

* «باطل گرایان نابود می شوند»؛ چون از غیبت برای فریب دیگران و تثبیت باطل استفاده می کنند. (یهلک فیها المبطلون)

* «وقت تعیین کنندگان (کسانی که برای ظهور تاریخ می گذارند) دروغ می گویند»؛ چون زمان ظهور از اسرار الهی است و ادعای آن با واقعیت تطابق ندارد. ( یکذب فیها الوقاتون)

اما درباره سرگشتگی و حیرت در عصر غیبت که امام با تعبیر «یحار فیها الجاهلون» از آن یاد کرد، بیانگر این حقیقت است که جهل، بزرگ ترین عامل سرگردانی انسان در آزمون های اعتقادی است. جهل، همیشه از نبود معرفت و شناخت صحیح سرچشمه می گیرد و در فرهنگ قرآن و عترت، حالتی نکوهیده و خطرناک شمرده شده است. در طول تاریخ، دشمنان دین همواره از ناآگاهی مردم سود برده و با سوء استفاده از کم دانشی آنان، مسیر جامعه را به سوی اهداف باطل خود منحرف کرده اند. ازاین رو، زدودن جهل نه یک امر فرعی، بلکه ضرورتی بنیادین برای حفظ ایمان و سلامت فکری جامعه است. در مباحث معرفتی و به ویژه مسئله مهدویت، زدودن جهل تنها زمانی ممکن است که شناخت، بر اساس فهم دقیق و مستقیم از احادیث معصومین بنا شود؛ آن هم بی آنکه این فهم تحت تأثیر جریان های فکری مغایر با خط ولایت عترت یا گرایش های بی پایه قرار گیرد. چنین معرفتی، مؤمن را در برابر فتنه های پیچیده آخرالزمانی مصون می دارد و به او قدرت تمییز حق از باطل را حتی در تاریک ترین شرایط می بخشد.

فراز «ویهلک فیها المبطلون» نشان می دهد که اهل باطل، چه در عرصه اندیشه و چه در میدان عمل، سرانجامی جز نابودی ندارند. «مبطل» کسی است که آگاهانه در پی ابطال حق و ایجاد تردید در دل مؤمنان است؛ او حقیقت را می شناسد، اما به خاطر منافع شخصی، مقام، یا پیروی از هوای نفس، آن را می پوشاند یا تحریف می کند. این معنا در سخن امام صادق علیه السلام نیز تأیید شده است؛ آن گاه که خطاب به ابوبصیر فرمودند: «هو الخامس من ولد ابنی موسی، ذلک ابن سیدة الإماء، یغیب غیبة یرتاب فیها المبطلون»؛ یعنی «او پنجمین از نسل پسرم موسی است، فرزند بانوی کنیزان که غیبتی خواهد داشت که در آن، اهل باطل دچار تردید می شوند.»

چنین افرادی در دوران غیبت، بیشترین تلاش را برای تضعیف باور به امام حق به کار می برند، اما همان شرایط غیبت که برای آزمایش مردم پدید آمده، به میدان رسوایی و هلاکت خود آنان بدل می شود. این روایت نشان می دهد که باطل گرایان در برابر حجتی که در پرده غیبت است، تاب نمی آورند؛ زیرا اساس کارشان بر دیده شدن و جنگ مستقیم با حق است، و وقتی حجت الهی از نظرها غایب باشد، سلاحشان کند شده و آشفتگی درونی شان آشکار می گردد تا جایی که خود در دام شک و انکار، نابود می شوند.

درباره «یکذب فیها الوقاتون» احادیث فراوانی وارد شده که به صراحت از هرگونه تعیین زمان ظهور امام مهدی نهی می کنند. وقت تعیین کنندگان، با ادعای آگاهی از سری که در اختصاص علم آن به خداست، دروغ می گویند و مردم را گرفتار انتظارات بی پایه، هیجان های مقطعی و ناامیدی های بعدی می سازند. معصومین تأکید کرده اند که ظهور، رویدادی ناگهانی و وابسته به مشیت الهی است و کسی جز خداوند از زمان دقیقش خبر ندارد. ازاین رو، تعیین وقت نه تنها گمراه کننده است، بلکه با حکمت الهی و فلسفه امتحان در دوران غیبت نیز منافات دارد.

توقیت به این معناست که فردی به طور مشخص به زمان ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه اشاره کند، خواه با تعیین سال، ماه یا روز ظهور، یا حتی با ارائه ی نشانه ها و قرائنی که به طور غیرمستقیم به تعیین زمان منجر شود. منتها ظاهر احادیث نشان می دهد که حکم عدم توقیت تا قبل از خروج سفیانی جاری است، چرا که اهل بیت علیهم السلام ظهور امام عصر عجل الله تعالی فرجه را ۶ ماه پس از خروج سفیانی بیان کرده اند.

بنابراین، این دو فراز از سخن امام حسن عسکری همچون نقشه راهی روشن برای حیات ایمانی شیعه هستند: نخست، شناخت صحیح و عمیق امام به عنوان محور حیات دینی و معیار جدایی هدایت از جاهلیت؛ دوم، حفظ بصیرت و پایبندی به میراث معصومین برای عبور سالم از فتنه ها و بحران های دوران غیبت. چنین رویکردی، هم مانع سقوط در دام جهل فروشان و باطل گرایان می شود و هم مسیر پایداری در ایمان و انتظار فعال را نشان می دهد.

انتهای پیام/