به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا، با بررسی تاریخ جمهوری اسلامی ایران از زمان رویش نور انقلاب اسلامی تا به امروز، می توان به مدارک مهمی دست پیدا کرد که نشان می دهند، کشورهای بیگانه و مستکبری همچون آمریکا و وابستگان او همیشه برای تحریف و منحرف کردن انقلاب اسلامی که به سمت آرمان هایش در حرکت است، به دنبال ایجاد توطئه بوده اند؛ اسناد به دست آمده از سفارت آمریکا در ایران یا به عبارت صحیح تر لانه جاسوسی، بخش مهمی از این مدارک است که با مطالعه آنها می توان به رفتار عوام فریب این کشور های متجاوز پی برد.

سند زیر یکی از اسناد لانه جاسوسی است که در سال ۱۳۵۶ از سفارت آمریکا در تهران به صورت محرمانه به واشنگتن ارسال شده است؛ در این سند جاسوسان حاضر در سفارت، تشیع و حرکت امام خمینی(ع) را تحلیل کرده اند تا به خیال خود بتوانند مانع حرکت انقلاب شوند.

ایران، بررسی نهضت تشیع (مسلمانان شیعی مذهب)

سند شماره (۹)

از: سفارت آمریکا در تهران تاریخ: ۳ فوریه ۱۹۷۸۱۴ بهمن ۱۳۵۶

به: وزیر خارجه، واشنگتن، دی سی. دارای حق تقدم ۳۶۵۹

طبقه بندی: محرمانه

تهیه کننده گزارش: لمبراکیس تهران ۱/۱۶۹۱

موضوع: ایران، بررسی نهضت تشیع (مسلمانان شیعی مذهب)

۱- (محرمانه تمام متن)

۲- خلاصه: گرچه اطلاعات موجود در این زمینه کافی نیست، اما آنچه که می توان تا این تاریخ گفت این است که نهضت شیعی مذهب ها به رهبری آیت الله خمینی از سازمان یافتگی بهتری برخوردار است و برخلاف آنچه که دشمنان این نهضت بیان می دارند، اینان با داشتن زمینه فکری خاص قادر به مقاومت در برابر کمونیسمند. این امر در افکار مردم ایران ریشه ای عمیق تر از ایدئولوژی های غربی و حتی کمونیسم دارد. بیش از آنچه به نظر می رسد منجر به چیزی شبیه به جریانات دمکراتیک غربی شود.

رویه های حاکم، جایی برای فشارهای روشنفکرانه ضد روحانیت که در صف مخالف وجود دارد ایجاد کند

۳- همان طور که وزارت امور خارجه و دیگر مخاطبین آگاهند، مدت هاست در تلاشیم تا وسعت و عمق این نهضت نوظهور شیعی اسلامی ایران را درک کنیم تا بتوانیم در تحلیل ها و اتخاذ روش هایمان در آینده استفاده کنیم. اما مطالعات ما هنوز به مرحله نتیجه گیری و پایانی نرسیده است. اما خالی از فایده نیست اگر بتوانیم درباره این انقلاب در حال پیشرفت در ایران، در این مرحله بحرانی قضاوتی آزمایشی بکنیم.

۴- ابتدا توانسته ایم تا این تاریخ مدارک کافی گردآوریم که منطقا مطمئن باشیم که نهضت اسلامی در رأس انقلاب ایران قرار گرفته و رهبر فردی و سمبلیک آن آیت الله خمینی و سازمان های مرتبطی که از او حمایت می کنند، است. سخنگویان حکومت ایران مدت هاست که پیروان خمینی را کمونیست یا چپ گرایانی از تیره مارکسیست ها می خوانده اند. دیگر ایرانیان مطلع از قبیل روزنامه نگاران، تجار و کارمندان دولتی نیز در این باره هم عقیده اند. اینان ادعا می کنند که از سال ها قبل جوانان کمونیست در مدارس مذهبی رخنه کرده و امروز به صورت ملاها و دیگر سازمان دهندگان نهضت اسلامی عمل می کنند و دلیل این ادعای ایشان نیز این است که مذهبی های ایران به خصوص و مردم ایران به طور کلی از تشکیلات و سازماندهی سر در نیاورده و نمی توانند یک چنین نهضتی را انسجام بخشند. مگر اینکه تنها گروه سازمان یافته در ایران یعنی حزب توده آنان را در این راه یاری داده باشد.

۵- این مخالفان به نظر می رسد که در نادیده گرفتن نهضت اسلامی در بعضی موارد بیش از ناظران غربی تلاش می کنند .

در زمان ۲ شاه پهلوی، غرب گرایی مشروعیت و مقامی کسب کرده بود و توانسته بود خاطرات گذشته اسلامی را از اذهان بسیاری از افرادی که به مدارس غربی شده می رفتند و یا تحصیلات عالیه خود را در خارج از کشور می گذرانیدند، عملا بزداید. پس از کمال آتاتورک در ترکیه و بعد از جنگ جهانی دوم، شاهان پهلوی دائم در تلاش بودند که نهادهای اسلامی را به عنوان بقایای ارتجاعی گذشته ای که دیگر مناسب زمان حال نبوده و مطرود است به مردم بشناسانند. برای اینکه این پیشگویی شان باور مردم شود، در این زمینه و جهت گام هایی نیز برداشتند. مثلا حکومت سعی می کرد که از کمک های مالی مستقیم مردم به ملاها جلوگیری و آنان را متکی به مستمری های دولتی کند. به وسیله دور کردن و جداسازی ملاها تا حد امکان از انظار عموم، به تمسخر گرفتن شان، به بند کشیدن بسیاری از رهبرانشان در زندان های ساواک، و اصرار بر این که ایران باید آینده ای غیرمذهبی داشته باشد، شاهان ایران سعی داشتند که ایران را به اجبار از طریق یک مرحله غربی شدن که شامل جدایی حکومت از مذهب باشد که در اروپا طی طریقی چند صد ساله داشت، بگذارنند.

۶- مع ذلک، بر همه روشن است که اسلام عمیقا در زندگی اکثریت وسیعی از مردم ایران ریشه دارد و به صورت تشیع، قرن ها است که ناسیونالیسم ایرانی نام گرفته، قبل از آنکه حتی پای ناسیونالیسم امروزی به شرق رسیده باشد. خاندان پهلوی سعی داشت ناسیونالیسمی امروزی تر بر اساس بازگشت به سنت ها، افسانه ها و عظمت قبل از اسلام را جانشین این ناسیونالیسم کهنسال کند. البته اگر این تلاش به مدت چند دهه یا چند قرن بی رقیب می ماند، حتما موفق می شد. این موفقیت نیز تنها از طریق ایجاد نهادهایی که بتوانند در میان مردم ریشه دوانده و به رقابت با اصول تشیع اسلامی برخیزند به وجود می آمد.

۷- اما خاندان سلطنتی پهلوی رفرمیست از همان اوان با مقاومت ایدئولوژی غربی دیگر یعنی کمونیسم نیز روبرو شدند. پارلمان نوپا و دیگر نهادهای حکومتی در اواخر سال های ۱۹۴۰ و اوائل دهه ۱۹۵۰ تقریبا تحت تأثیر غربی سازی به روش کمونیسم قرار گرفتند. مبارزه توأم با موفقیت شاه فعلی علیه آن مقاومت و مجذوب شدن وی در ایجاد ایرانی مدرن، غیر مذهبی و صنعتی او را در مورد مقاومت دیرپای اسلام و تأثیر آن بر مردم کور کرده بود. در حالی که تمام تلاش های او شخصا متوجه تأسیس ایدئولوژی ایرانی بر اساس ۲۵۰۰ سال شاهنشاهی ایرانی «و رسیدن به تمدن بزرگ» شده بود و به نظر می رسید که کمی هم پیشرفت کرده باشد، اما امروز به وضوح می توان دریافت که تمام این اعمال باعث عمیق شدن تنفر مسلمانان شیعه و گسترش مخالفت طبقات مختلف مردم نسبت به رژیم شده بود. امروزه حتی فارسی سخن گفتن شاه نیز به مسخره گرفته می شود. چون شاه هنگام کاربرد کلمات فارسی دچار اشتباه می شود و این نیز در نظر مردم دلیلی دیگر می شود، برای اینکه بگویند که او عامل و حافظ منافع خارجی ها است، نه مردم.

۸- از نظر تاریخی، علمای اسلامی پیدایش تشیع را به مقاومت در برابر حکام در چند مرحله زمانی نسبت می دهند. تشیع ابتدا نشانه مقاومت پارسی ها علیه مهاجمین عرب و مغول بود و به تدریج تشیع ایرانی جدا شد و قسمت اعظم آن بعد از آنکه حکام صفوی تشیع را مذهب رسمی دربار خواندند مخفی شد و به کارهای «زیرزمینی» اشتغال ورزید. بنابه گفته دانشمندان ایرانی این حکام نیرومند پارسی بعدا تشیع را به صورت نوعی تسنن در آوردند. یعنی از بعضی از نهادهای شیعی درخواست پیروی از شاه را کردند. به عبارت دیگر قرار بر این شد که در غیاب امام دوازدهم شاه تصمیمات عرفی و غیر روحانی را اتخاذ کند. همزمان با این نیروی رسمی (صفوی) نیروی مقاوم غیر رسمی دیگری (علوی) به وجود آمد که متکی بر اصل اختفای تشیع کهن بود و اعلام مخالفت و نبرد علیه حکام ظالم و فاسد را کرد.

۹- نشانه بارز وجودی این دو نیرو را در ایجاد دو نوع مسجد و مقبره در بسیاری از شهرهای ایران، به خصوص از زمان فتحعلی شاه قاجار، یعنی آنها که توسط شاه ساخته و حمایت می شدند و آنها که مردم می ساختند و در آنها برای انجام فرایض دینی حاضر می شدند، می توان مشاهده کرد. ائمه جمعه ای که توسط شاه برگزیده می شدند، تا بر مساجد شاه نظارت داشته باشند، مورد بی احترامی مؤمنینی واقع می شدند که خود به دنبال ملا و مجتهد خود می رفتند و از آنها پیروی می کردند و زکات خود را نیز تنها به آنها می پرداختند. همین مقاومت «علوی» مخفیانه سرانجام در قرن ۱۹ به صورت نهضت تنباکو که نمایانگر مخالفت شدید مردم تحت رهبری روحانیت علیه اعطای امتیاز تنباکو که توسط شاه وقت به انگلیس بود، به صورت عصیانی آشکار پا به عرصه گذاشت و عامل اصلی نهضتی بود که در ابتدای قرن منجر به وضع قانون اساسی در سال های ۱۹۰۶ و ۱۹۰۷ شد. با وجود اینکه شاهان پهلوی سعی داشتند از آن عامل غیرفعالی بسازند، اما تشیع علوی قلب انقلاب امروزی است.

۱۰- در ایران امروز به دنبال سازمان های سیاسی بودن کاری است بیهوده. دموکراسی پارلمانی مدرن در مدت کوتاهی که در ایران عرضه شد، موقعیت چندانی را در این جهت به دست نیاورد و باید اضافه کرد که تنها حزب سیاسی نسبتا موفق در گذشته این کشور حزب کمونیست یا حزب توده بوده است و بس. اشخاص مهم و نیرومند از قبیل ملاها در پارلمان، نمایندگانی که حافظ منافع شخصی آنها باشند نیز داشتند. که گاه گاهی با یکدیگر پیمان های موقتی می بندند، اما کارهای با ارزشی در جهت توسعه و پیشبرد حکومت دمکراتیک به مفهوم غربی انجام نداده اند. مصدق تنها نخست وزیری که توانست میزان قابل توجهی قدرت به دست آورد و رقیبی برای شاه شناخته شود نیز شخصا به صورت خود مختار عمل می کرد. وی خاطره و میراثی سیاسی در ایران به جای گذاشت، اما سازمان سیاسی و یا نویدی برای شکل گرفتن این حرکت در آینده به چشم نمی خورد. خلاصه اینکه، برای حکومت بر ایران نیرویی تمرکز یافته که مسلط بر مردم نیز باشد همواره برای حکم روایی در ایران ضرورت داشته است.

۱۱- نهاد اسلامی از طریق بسیاری از وسایل آموزشی و سوادآموزی که قسمت اعظم جمعیت ایران را در طول چهار، پنج دهه گذشته تغییر داده، تجدید قوا کرده است. رهبران مسلمان می توانند بسیاری از جوانان مسلمان تحصیل کرده را که ذهن تبلیغ و سازماندهی را در دانشگاه های اروپایی و آمریکایی فراگرفته اند، به سوی خود فراخوانند. حرکت اسلامی که در ابتدا مورد حمله کمونیسم قرار گرفته بود در طول دو یا سه دهه گذشته تا آنجا پیش رفت که می توان گفت در برابر این ایدئولوژی غربی مصونیت یافته است و در همان حال سعی بر آن داشته تا بسیاری از فرایض خود را به صورت امروزی تر و مناسب جهان حال امروزی در آورده، نقش تشیع را در حکومت ایران مشخص سازد.

۱۲- بنابه توضیحات رسیده از طرف دانشمندان اینجا، مروجین شیعی اسلامی، نه تنها بر ارزش های تغییرناپذیر قرآن و سنت (گفتار و کردار پیغمبر) پافشاری می کنند، بلکه معتقدند که باید تعبیر و تفسیری نو از آنها داده شود که مطابق تغییرات زمانی نیز باشد. آن دسته از اصول اسلامی که به نظر می رسد در این زمینه پویایی داشته باشند، عبارتند از «اجتهاد» یا تعبیر و تفسیر فلسفی حقایق جاودانی و «اجماع» یا توافق عام یعنی اینکه بعضی از تعبیر و تفسیرهای جدید از طریق توافق رهبران مذهبی قانونی شناخته شده و می توانند به صورت قانون در آیند. به این ترتیب می توان گفت که نتیجه تسلط نظام روحانی به مردم ایران حداقل تا حدی مدرن ساز است و از منابع مالی خود نیز تغذیه می شود و می تواند کانال های ارتباطی مخصوص به خودش را نیز بین مؤمنین برقرار سازد. دیگر شکی نیست که گروهی از تجار بازار حمایت خویش را از رهبر مذهبی به وسیله پرداخت هزینه های مکرر و متوالی اعلام می دارند. هر هفته میلیون ها دلار میان آیت الله ها دست به دست می شود. این منابع صرف بسیاری از کارهای شایسته و حمایت از نهضت می شود.

۱۳- نمونه ای از سازمان های مربوطه یک نظام مدرسه مذهبی است که ۳۲ سال قبل توسط یک آیت الله که هنوز هم زنده است پایه گذاری و رفته رفته تبدیل به ۱۵۰۰ مدرسه از این نوع در سراسر ایران شد. از نظر مادی اینگونه مدارس کاملا به وسیله بازاریان حمایت می شود. دانش آموزانی که از خانواده های مهم مذهبی، بازاری و غیره اند، در اینگونه مدارس نه تنها دروسی که در مدارس دولتی تدریس می شوند، بلکه دروس ممنوع اعلام شده از طرف دولت را نیز فرا می گیرند. تلاش دولت نیز برای تصرف این مدارس آخرین بار توسط مقاومت شدید مذهبیون و بازاریان کاملا درهم شکست. اساتید دانشگاهی و افراد تحصیل کرده بسیاری داوطلبانه در اینگونه مدارس خدمت می کنند تا دانش آموزان علم و دانش کافی برای راه یافتن به دانشگاه کسب کنند. کتاب ها و کتابچه های بسیاری را که برای استفاده در اینگونه مدارس تولید شده بارها دیده ایم که خود نشان دهنده پیشرفت این سازمان در جامعه مسلمان ایران است.

۱۴- برای اثبات این ادعا که شبه نظامیان مذهبی همان کمونیست های لباس عوض کرده اند، دلیل کافی در دست نیست، اما می توان گفت که شاید کمونیست ها در رده های پایینی اردوی خمینی رخنه کرده باشند. نهضت اسلامی آن طور که حکومت شاه و دیگر ناظرین غربی اعلام می کنند، نه ضعیف است و نه کور. تسلط آن بر احساس مردم و پول بازاریان بسیار قوی تر از هر گروه دیگر است. از بسیاری از جهات ایران اصلاح یافته و سنت گرایی را که اسلام نوید می دهد، ایرانیان جالب تر و جاذب تر از نمونه های روسی و چپی می یابند.

۱۵- از طرف دیگر هیچ گونه تضمینی وجود ندارد که عملکرد (حکومت اسلامی مترجم) بر اساس دموکراسی پارلمانی به مفهوم ما غربی ها باشد. در حقیقت عقیده «تقوا سالاری» در روش آن به چشم می خورد. به نظر می رسد که قدرت نیز در اختیار جمع باشد (همچنان که از اجماع بر می آید) تا اینکه دست فرد. یعنی حتی امام خمینی نیز نمی تواند خود در دست گیرنده قدرت باشد. بسیاری از اختیارات به وسیله یک شورای اسلامی اعمال خواهد شد، ولی از ساخت آن هیچ گونه اطلاعی در دست نیست. رهبران سیاسی احتمالا بیش از ملاها در برنامه های انقلاب تعیین خط مشی می کنند و در اجرای آن ها نقش خواهند داشت. به قولی پیشنهاد شده است که متخصص باید مورد قضاوت و داوری رهبران مذهبی قرار گیرد، تا بتواند تخصص خود را در بخش های مختلفه اقتصادی به کار بندد. بنابراین با نظر اجمالی چنین فهمیده می شود که مفهوم احزاب سیاسی در پارلمان غربی برداشته شده و جای آن را چند گروه گرفته است که از طریق تصمیم گیری غیر رسمی و سنتی به توافق عمومی دست می یابند.

۱۶- تمام آنچه متذکر شدیم در حال حاضر مبهم است و احتمال می دهیم که نهضت اسلامی نتواند به طور کلی در تشکیل حکومت خود از بسیاری از عقاید غربی که در بین جناح های مخالف نیز جریان دارد دوری بورزد. برای اثبات این موضوع نیز زمانی طولانی تر لازم است و در زمانی کوتاه نمی توان چنین نتیجه ای گرفت. در همان حال می توان انتظار داشت که یک نهضت از مرز انقلابی گذشته تشیع اسلامی بتواند مورد حمایت بسیار مردم قرار گیرد. و احتمالا بنای مخالفت را با کمونیسم به عنوان یک واردات خارجی و با بسیاری از جنبه های غربگرایی، با تمام قوا بگذارد.

منبع سند: اسناد لانه جاسوسی آمریکا، ج۱- دانشجویان مسلمان پیرو خط امام. تهران: موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی(۱۳۸۶).

انتهای پیام/