ایسنا/کردستان نوروز مهم ترین عید در حوزە فرهنگی ایران است و همین امر باعث شده که نه تنها در ایران بلکه در بسیاری از کشورها همجوار نیز هر ساله با آداب و رسوم خاصی برگزار گردد.

نوروز در میان کردها در هر کجای جهان که

باشند از مهم ترین و ارزنده ترین جشن هاست، به همین دلیل بسیار آن را عزیز دانستە و از قدیم الایام آن را پاس داشته اند.

یک کارشناس مردم شناسی در سنندج گفت: عید نوروز، یکی از کهن ترین اعیاد ملی ایرانیان به شمار میرود که از زمان باستان هر ساله برگزار شده و تاکنون نیز ادامه داشته است، ملت کرد نیز در هر کجای جهان که هستند این عید را فرخنده شمرده و به پاسداشت آن، هر ساله باشکوهی بی مانند رسم ها و آیین های آن را اجرا نموده و عزیز داشته اند.



امیر صادقی در گفت وگو با ایسنا در خصوص رسم و رسومات عید نوروز اظهار کرد: با گذر زمان و با تغییر سبک زندگی مردم و گسترش شهرنشینی، برخی از این رسم و رسومات کمرنگ شده، برخی تغییر نموده و مواردی نیز مشاهده می شود که به آن اضافه گردیده و این مهم امری بدیهی در حیات فرهنگی هر ملتی است.

استقبال از نوروز در کردستان

وی عنوان کرد: در روستاها چند روزی و در شهرها یک ماه قبل از عید، مردم شروع به خانه تکانی و خرید می کردند؛ در روستاها مهم ترین کار سفیدکردن دیوارهای خانه بود که در طول زمستان دوده تنور زمستانی آن را سیاه نموده بود، سپس قالی ها را بیرون برده و می تکاندند و اگر هوا آفتابی و مساعد بود قالی ها را می شستند؛ این کار علاوه بر تمیز نمودن فرش ها به این خاطر بود که بر این اعتقاد بودند درد و بلای سال گذشته بگذرد و وارد سال نو نشود.



صادقی بیان کرد: همچنین در روستاها چند روزی مانده به عید، بزرگ خانواده به شهر می رفت و «رزق و روزی» می خرید؛ اما در شهرها تقریبا یک ماه قبل از عید خریدها شروع می شد؛ اهالی خانه با هم به بازار رفته و برای بچه ها پارچه می خریدند و به خیاط می دادند، همیشه هم اصرار می کردند تا قبل از عید لباس ها آماده شود. یکی دو هفته قبل از عید، خوار و بار و اقلامی مانند روغن، برنج، گوشت، تخم مرغ، نقل و شیرینی، میوه و آجیل و … خریدە می شد.

وی ادامە داد: در برخی نقاط کردستان که چهارشنبه سوری برگزار می کردند در همین ایام لوازم آتش بازی نیز فراهم می شد و در گذشته نیز که نظام ارباب و رعیتی وجود داشت، قبل از عید هر خانەای موظف بود برای خان

روستا چوب و هیزم جمع کند.



سبزه

صادقی عنوان کرد: به پیروی از سنت پیشینیان، مردم کردستان تقریبا یک ماه قبل از نوروز، مقدمات تهیە سبزه که در زبان کردی «سەمەنی» خوانده می شود، می پردازند؛ گندم، نخود، عدس و کنجد از جمله غلاتی هستند که از آن ها سمنی می سازند.

رنگ کردن تخم مرغ

صادقی افزود: چند روز مانده به عید تخم مرغ ها را آماده رنگ کردن می کنند و در روستاها جهت رنگ نمودن آن ها بیشتر از پوست پیاز، برگ مو، کاه، زاج و تفالە انگور استفاده می کردند؛ به این ترتیب تخم مرغ هایی به رنگ زرد، نارنجی، قهوەای و گلی به دست می آمد.





هیلکه شکینی «تخم مرغ شکستن»



صادقی افزود: در ایام عید بازی با تخم مرغ های پخته شده در تمامی کردستان رواج بسیار دارد. این بازی از چند روز قبل از عید تا چند روز پس از آن در میان مردم ادامه دارد؛ بازی به دو شیوه انجام می شود بە این صورت کە یکی از دو طرف تخم مرغی را به صورتی در دست می گیرد که انگشت هایشان به دور آن حلقه شده و تنها یکی از دو سر تخم مرغ مشخص باشد. طرف دیگر بازی با تخم مرغ دیگر که در دست دارد به آن ضربه میزند؛ اگر تخم مرغ اولی بشکند و ترک بردارد باید آن را به طرف مقابل تقدیم نماید در غیر این صورت قضیه برعکس است.

وی اضافە کرد: در روش دیگر دو نفر تعداد مساوی تخم مرغ را در یک ردیف می چینند و هر بار یکی از اول و یکی از آخر بر می دارند و مطابق روش اول به هم می زنند و

تخم مرغ های شکسته را کنار می گذارند. در نهایت آن کسی که تخم مرغ هایش دیرتر تمام شده باشد پیروز میدان بوده و تمامی تخم مرغ های شکسته از آن او خواهد شد و پول تمامی تخم مرغ ها را طرف مقابل باید بپردازد.

جمعه آخر سال

صادقی یادآور شد: مردم کردستان در آخرین شب جمعه سال به زیارت قبور عزیزان شان مخصوصا کسانی از آشنایان که اولین عید درگذشته شان می باشد، می روند، در این روز مردم با طبق های خرما، حلوا و یا در برخی مناطق با پخت کلوچەهای محلی به نام «برساق» بر سر مزار می روند تا یاد آن هایی که دیگر در میانشان نیستند را گرامی بدارند.

وی افزود: در شهرستان بیجار معتقدند که روح مرده هایشان در این شب به خانه برمی گردد و اگر بوی غذا به مشام آن ها برسد می دانند که بازماندگانشان آن ها را فراموش نکرده و برای آن ها دعای خیر می کند. این رسم که از جشن باستانی فروردگان (بازگشت فروهرهای مردگان) به یادگار مانده است تا چند سال پیش در شهر قروه و روستاهای اطراف آن به صورت

دیگری برگزار می شد.

صادقی عنوان کرد: در روستاهای این شهرستان شب آخرین جمعه سال مراسم ویژه ای برگزار می شد، به این ترتیب

که هر خانواده مقداری نان روغنی تهیه نموده و مرد آن خانوادە چهار یا پنج عدد از این نان ها را به قبرستان روستا می برد، به تدریج مردان روستا گرد هم می آیند و نان های روغنی را که با خود آورده اند در یک جا جمع آوری می شود؛ آنگاه دلاکی از میان جمع برخواسته و در حالیکه لنگی به صورت پیش بند بسته است، مقداری از نان ها را در لای پیش بند می ریزد و بین حاضران تقسیم می کند. این کار را چند بار انجام داده تا نان های جمع آوری شده تمام شود، سپس افرادی که در این جلسه همگانی حضور یافته اند در محوطە های مسطح یا در ایوان محل امامزاده، دایره وار می نشینند، در این لحظه، بزرگ آبادی با صدای بلند می گوید: «فاتحه».

طبق کشی

وی بیان کرد: در کردستان رسم بر این است که هنگام عید خوانچه هایی برای عروس های نامزد شده و یا به خانە شوهر رفته فرستاده می شود، معمولا سه تا چهار خوانچه فرستاده می شود هر چند گاهی تعداد این خوانچه ها به دوازده هم می رسید.

صادقی اضافە کرد: محتوای خوانچه ها عبارتند از طلاجات خریداری شده توسط داماد، پارچه های رنگارنگ و زیبا، جوراب، دستمال های تزئینی، عطر، انواع غذاها و پلو خورشت های متنوع، شربت، ماهی

نوروزی، سمنو، شیرینی، آجیل، انواع میوه مخصوصا سیب سرخ که نشانی از مهر و محبت است، تخم مرغ های رنگ

شده است.

وی تاکید کرد: این خوانچه ها بر سر طبق کش های مخصوص در بعد از ظهر آخرین روز سال به خانواده عروس یا نامزد برده می شود کە این هدایا را در کردستان «نوروزانه» می نامند.





شب عید

این کارشناس مردم شناسی می گوید: تا شب عید، مردم لباس های نو خود را از خیاطی ها گرفته، خانه تکانی نموده و وسایل آتش بازی شب عید را فراهم نموده اند، مردها و پسربچه ها از سلمانی برگشته اند و خانم ها حنا به دست گرفته اند، تدارکات عید جملگی فراهم شده و مردم

کردستان آماده پیشواز از نوروز هستند.

وی ادامە داد: با تاریک شدن هوا، آتش ها روشن می شود و صدای انفجار ترقه و کوزی از هر خانه و کوچەای به گوش می رسد.

امیر صادقی در ادامە سخنان خود افزود: در روز عید نیز غذای نهار را که معمولا پلو خورشت می باشد را به خانه همسایە عزادار می برند.

وی گفت: شام شب عید در اکثر نقاط کردستان حلوا می باشد. هم چنان که ایرانیان باستان شروع سال نو را با خوردن شکر و عسل شروع می کردند مردم کردستان نیز با خوردن حلوا، سال جدید را به کام خود شیرین می سازند.

از جمله دیگر رسم های شب عید در روستاهای کردستان آویختن شال از روزنه یا لب بام ها است.



شال انداختن

صادقی اظهار کرد: در پایان مراسم آتش بازی، کودکان و جوانان روستایی در یک یا چند دسته به دور هم جمع می شوند، و از هر دسته یک نفر، شالی را که بر لباس کردی خود دارد، باز نموده و از لب بام یا «روچن» یا «باینجه، کولانجه» خانه ها پایین می فرستند و با صدای بلند می گفتند «هه لاوه و مه لاوه، کورتان ببی به زاوا، شتیکمان بو بخه نه ناو تاوا» و یا می گویند «هەتەری و مەتەری، شتیکمان بو بخه نه بن چه پەری» استفاده نموده و صاحب خانە با شنیدن این آواها مقداری خرما، کشمش، سنجد، بادام، گردو و … را در گوشەای از شال می ریزند و انتهای آن را گره می زنند. آنچه داخل شال گذاشته می شود «ناوشالانه» نامیدە می شود.

لازم به ذکر است در مراسم فروهشتن شال، هدیه دهندگان نباید دربارە نام صاحبان شال ها و مشخصات

اجراکنندگان این برنامه سوال کنند، یا در شناختن آنان اصرار ورزند. در برخی از نقاط اگر جوانی که دارای نامزد

است، از روزنه یا لب بام منزل نامزدش، شال فرو آویزد و شناخته شود، خانواده نامزد، پیراهنی به شال وی می بندند.

عید نوروز

وی تصریح کرد: درکردستان، انداختن سفره هفت سین رسم نیست، مگر در برخی از شهرها مانند سنندج و بیجار، ظاهرا در ایران باستان نیز سفره هفت سین وجود نداشته و بر طبق نوشته های ابوریحان بیرونی در آثار الباقیه، هفت صنف از غلات بوده که بر هفت استوانه می کاشتند و از روی اندازه رویش این غلات، به خوبی و بدی زراعت و حاصل سالیانه حدس میزدند.

صادقی عنوان کرد: بەهرحال امروزه در برخی از خانواده ها سفره هفت سین از لزومات نوروز می باشد و همچنان که اشاره شد در سنندج

نمود بیشتری دارد.



وی در ادامە در خصوص رسم و رسومات روز عید گفت: اهالی کردستان اغلب در روستاها، در این روز به رقص و شادی پرداخته و دست در دست یکدیگر همگام با سبز شدن

طبیعت، سماع می کنند.

بە گفتە این کارشناس، غذای روز عید نیز پلو و خورشت می باشد. نوع خورشت در هر خانواده ای متفاوت بوده و اصراری بر پخت نمودن یک نوع مشخص از آن نیست.

از جمله رسم هایی که در کردستان هنگام نوروز برگزار می شود «کوسه» و «میرمیرین»است که در ادامه به هر کدام از آن ها پرداخته می شود.





کوسه نوروز

وی ادامە داد: (کوسه گردی، کوسه برنشین) در دو موقع از سال برگزار می شود، در مناطق مختلف کردستان کوسه یا « کوسه وەوی» گفتە می شود؛ در مناطقی مانند بیجار و برخی از جاهای دیگر در اواسط زمستان، و در مناطقی مانند بانه و برخی شهرستان های استان در هنگام نوروز برگزار می شود.

صادقی در خصوص آیین کوسە نوروز گفت: کوسه فردی از اهالی روستاست (معمولا شبان روستا) که قیافه و هیئتی غیرعادی و در عین حال مضحک به خود می دهد؛ در هنگام عید، کوسه، لباس های زیادی را روی هم پوشیده و پالتوی بلندی را روی آن می اندازد؛ شاخ هایی از چوب یا داس برای خود درست کرده، و ریشی از پنبه یا پشم و سبیل درازی از موی بز می سازد.

صادقی ادامه داد: برای اجرای مراسم، نقش زن کوسه را نیز یکی دیگر از جوانان روستا بر عهده گرفته که او نیز لباس زنانه کردی پوشیده و سرخاب سفیداب کردە است؛ کوسه و زنش به همراه جمع جوانان در اخل روستا شروع به گشت زنی می کنند و در حالات جدی و شوخی با هم به مناظره می پردازند و با نکته پردازی های مضحک و حرکات خنده دار موجب شادی خنده مردم می شوند.

وی عنوان کرد: کوسه به هر خانەای که وارد می شود به استقبالش شتافته و هدایایی به مناسبت نوروز مانند انواع

خشکبار و گاهی روغن و کره و تخم مرغ بە او می دهند.



میرمیرین یا میرنوروزی

این کارشناس مردم شناسی گفت: میرمیرین یکی از رسم های ویژەایست که از دیرینه دوران، در میان کردها رواج داشته است؛ این رسم بیشتر در زمانی رواج داشت که روستاها به شیوه خان و رعیتی اداره می شد، امروزه این رسم متأسفانه فراموش شده و برگزار نمی شود.

امیرصادقی خاطرنشان کرد: «میر» که از میان عامه مردم شهر یا روستا انتخاب می شد، وظایف سنگین و دشواری بر عهده داشته است و مهم تر از همه با شروع حکومتش حق هرگونه خندیدن یا تبسم از وی سلب می شد و وظیفه همگان این بود که در صورت مشاهده کم ترین خنده یا تبسم از «میر»، وی را از این مقام خلع کرده، و با خشونت تمام از مسند میرنوروزی پایین می کشیدند. میرنوروزی معمولا از میان افرادی انتخاب می شد که بسیار خونسرد، شوخ طبع، نکته پرداز و در عین حال جدی و مصمم بود.

دید و بازدید

صادقی یادآور شد: در روستاهای کردستان رسم دید و بازدید به صورت امروزی رواج نداشته است. محیط کوچک روستا این امکان را فراهم می آورد تا همه اهالی همدیگر را در روستا ملاقات نمایند. مردها در جیبشان خرما، نقل ، گندم برشته شده،

گردو و … می گذاشتند و به هر بچەای که می رسیدند مقداری از آن را به عنوان نوروزانه می دادند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: در این مناطق در روزعید اهالی به عید دیدنی خانودەای می روند که یکی از اعضایشان در سال گذشته فوت کرده باشد؛ فاتحەای می خوانند سپس همگی به قبرستان روستا می روند.

انتهای پیام