به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا، خداوند همچنان که قرآن را هدایتی برای اهل تقوا و صاحبان علم الهی قرار داد و فرمود هدایتی برای اهل تقواست (هدی للمتقین)، لایه هایی از آن را برای استفاده عموم باز گذاشت و فرمود «هدی للناس» به این معنا که قرآن مایه هدایت عموم مردم است. از این جهت آیات قرآن در ورای اسرار نهفته ی خود و بواطن و لایه های معرفتی، حاوی پیام های اخلاقی و رفتاری برای مخاطبان عام است به گونه ای که با مطالعه ظاهر آن می توان به مقصود خود دست یافت.

یکی از این آیات اخلاقی مربوط به آیه۱۱ سوره حجرات است. خداوند در این آیه می فرماید: «یأیها ٱلذین ءامنوا۟ لا یسخر قوم من قوم عسیٰٓ أن یکونوا۟ خیرا منهم ولا نسآء من نسآء عسیٰٓ أن یکن خیرۭا منهن ۖ ولا تلمزوٓا۟ أنفسکم و لا تنابزوا۟ بٱلألقٰب ۖ بئس ٱلٱسم ٱلفسوق بعد ٱلإیمٰن ۚ و من لم یتب فأو۟لٰٓئک هم ٱلظٰلمون؛ ای اهل ایمان، نباید گروهی گروه دیگر را مسخره کنند، شاید مسخره شده ها از مسخره کنندگان بهتر باشند و نباید زنانی زنان دیگر را [ مسخره کنند ] شاید مسخره شده ها از مسخره کنندگان بهتر باشند و از یکدیگر عیب جویی نکنید و یکدیگر را با لقب های ناپسند صدا نزنید؛ بد نشانه و علامتی است اینکه انسانی را پس از ایمان آوردنش به لقب زشت علامتگذاری کنند و کسانی که [ از این امور ناهنجار و زشت ] توبه نکنند ستمکارند.»

یکی از برکات عمل به دستورات اخلاقی قرآن و پرهیز از بدرفتاری ها، سالم سازی محیط و جلوگیری از درگیری های اجتماعی و گسستگی است. در این آیه سه حکم اسلامی در زمینه مسائل اخلاق اجتماعی مطرح شده که به ترتیب شامل عدم تمسخر، ترک عیب جویی و عدم به کارگیری لقب بد است و در کل در این آیه از اموری صحبت می شود که برادری را از بین می برد. همچنین در آیات قبل سخن از صلح و اصلاح بود، اما در این آیه به بعضی عوامل و ریشه های فتنه و درگیری که مسخره کردن، تحقیر کردن و بدنام بردن است اشاره می کند.

در این آیه مخاطب مؤمنان، اعم از مردان و زنانند؛ قرآن به همه هشدار می دهد که از این عمل زشت بپرهیزند، چرا که سرچشمه استهزاء و سخریه همان حس خود برتربینی و کبر و غرور است که عامل بسیاری از جنگ های خونین در طول تاریخ بوده است. (تفسیر نمونه، ج۲۲، ص۱۷۹)

دیگر اینکه استهزا و مسخره کردن، در ظاهر یک گناه، ولی در باطن چند گناه است؛ گناهانی مانند تحقیر، خوار کردن، کشف عیوب، اختلاف افکنی، غیبت، کینه، فتنه، تحریک، انتقام و طعنه به دیگران در آن نهفته است؛ لذا مسخره، تجاوز به حریم افراد است. از این جهت ایمان، با مسخره کردن بندگان خدا سازگار نیست. کسی که مردم را از توهین به دیگران باز می دارد، نباید در شیوه ی سخنش توهین باشد، در آنجا که فرمود «لا یسخر قوم من قوم».

در فراز بعدی آنجا که فرمود «لا تنابزوا۟»، «لمز» عیب جویی در روبرو و «همز» عیب جویی در غیاب فرد است و «تنابز» نام بردن و صدا زدن دیگران با «لقب بد» است. متأسفانه گاهی شنیده می شود به جای استفاده از نام افراد، از القاب زننده استفاده می شود و این مسئله زمینه را برای به چالش کشیدن روابط فراهم می کند. این در حالی است که خداوند به انسان ها کرامت بخشیده لذا هرگونه عاملی که باعث لکه دار کردن این اصل شود، مورد رضایت خداوند نخواهد بود.

منابع:

تفسیر نور(حجت الاسلام قرائتی)، جلد۹

تفسیر نمونه(آیت الله مکارم شیرازی)، جلد ۲۲، ص۱۷۹

انتهای پیام/