به گزارش مشرق، سید حسین خاتمی خوانساری فعال رسانه در تلگرام نوشت:

این روزها، کلمات و جملاتی به گوش ما می رسند که با مفاهیم آن آشنا هستیم و کاملا مطلعیم که در کجا و برای چه کسانی استفاده می شود، اما در عین حال برخی افراد، گروه ها یا حتی دولت ها سعی دارند این مفاهیم را از معنای حقیقی اش تهی کرده و آنها را به مصادیق غیرواقعی نسبت دهند. از جمله این مفاهیم، واژه هایی مانند «نسل کشی» و «جنایت جنگی» هستند که به طور مداوم در رسانه ها و توسط برخی مسئولان دولتی به کار برده می شوند. این امر نیازمند آن است که در ابتدا تعریف دقیقی از این مفاهیم داشته باشیم و پس از آن، به تحلیل و بررسی مصداق های واقعی آنها در دنیای امروز پرداخته و مشخص کنیم که کدام کشورها و مسئولان سیاسی، در واقع، با اقدامات خود جنایت های جنگی مرتکب شده اند.

«نسل کشی» به معنای نابودی عمدی یک گروه قومی، نژادی، مذهبی یا ملی است. این اصطلاح نخستین بار در سال۱۹۴۴ توسط رافائل لمکین، حقوقدان یهودی-پولندی، به کار رفت و به سرعت در دنیای حقوق بشر و حقوق بین الملل جایگاهی ویژه پیدا کرد. نسل کشی، طبق تعریف سازمان ملل متحد، شامل اقداماتی، چون کشتار، آسیب رساندن به سلامت جسمی یا روانی اعضای یک گروه، ایجاد شرایطی که منجر به نابودی کامل یا جزئی آن گروه شود و همچنین جلوگیری از تولد نسل های جدید در آن گروه است. بر اساس این تعریف، نسل کشی نه تنها به قتل عام ها، بلکه به هرگونه تلاش سیستماتیک برای نابودی هویت یک گروه قومی، مذهبی یا ملی نیز اطلاق می شود.

«جنایت جنگی» به اعمالی اطلاق می شود که در جریان جنگ و در نقض قوانین و مقررات بین المللی بشردوستانه رخ می دهند. این جنایات می تواند شامل حمله به غیرنظامیان، شکنجه، قتل اسرای جنگی، استفاده از سلاح های کشتار جمعی، نابودی زیرساخت های غیرنظامی بدون دلیل موجه، تجاوز جنسی و آزار و اذیت جمعی باشد. طبق کنوانسیون های ژنو و محاکم بین المللی، جنایت های جنگی از جنایاتی هستند که مسئولیت فردی برای انجام آنها وجود دارد و مسئولان سیاسی و نظامی در صورتی که چنین جنایاتی را مرتکب شوند، باید پاسخگو باشند.

مصداق های نسل کشی و جنایت جنگی در تاریخ معاصر

با توجه به تعاریف فوق، اکنون به بررسی برخی از مصداق های نسل کشی و جنایت جنگی در دنیای امروز می پردازیم. این موارد نشان می دهند که کدام کشورها و رهبران سیاسی در عمل، با اقدامات خود، ناقض حقوق بشر و مرتکب جنایات جنگی شده اند.

الف- بمباران هسته ای هیروشیما و ناکازاکی

هیچ گاه نباید از تاریخ فراموش کرد که ایالات متحده در جریان جنگ جهانی دوم تنها کشوری بود که از سلاح هسته ای علیه غیرنظامیان استفاده کرد. بمباران های هسته ای در هیروشیما و ناکازاکی در سال ۱۹۴۵ باعث کشته شدن بیش از ۲۰۰ هزار انسان بی گناه و مسموم شدن نسل ها از ژن های مردم آن مناطق شد. این اقدام نه تنها یکی از بزرگترین جنایات جنگی تاریخ بود، بلکه عملا نسل کشی بود، زیرا در یک لحظه تمام یا بخشی از یک ملت را به نابودی کشاند. این جنایت علیه بشریت از سوی جامعه جهانی مورد بررسی و محکومیت قرار نگرفت، بلکه برخی از کشورها همچنان از آن دفاع کرده اند.

ب- جنگ ویتنام و میلیون ها کشته

جنگ ویتنام یکی از بزرگ ترین فجایع انسانی در قرن بیستم بود که آمریکا به عنوان عامل اصلی آن شناخته می شود. طی این جنگ، بیش از ۳ میلیون نفر جان خود را از دست دادند، از جمله غیرنظامیان بی گناه که قربانی بمباران ها و عملیات نظامی شدید آمریکا شدند. استفاده از بمب های خوشه ای و سموم شیمیایی مانند «آگارین» برای از بین بردن جنگل ها و مناطق مسکونی، یکی از جنایات جنگی عمده ایالات متحده در این جنگ بود که آثار آن هنوز در منطقه باقی مانده است.

ج- جنگ عراق و بیش از یک میلیون قربانی

جنگ عراق که در سال ۲۰۰۳ به رهبری ایالات متحده آغاز شد، به عنوان یکی دیگر از جنایات جنگی تاریخ معاصر شناخته می شود. حملات بی وقفه هوایی و زمینی، استفاده از سلاح های ممنوعه و کشتار گسترده غیرنظامیان، علاوه بر ایجاد شرایط انسانی بحرانی، منجر به کشته شدن بیش از یک میلیون نفر شد. هیچ گونه مسئولیتی برای مقامات ایالات متحده در برابر این جنایات در محاکم بین المللی مشخص نشده است، گرچه این جنگ را می توان به عنوان یکی از بزرگ ترین جنایات جنگی و نقض حقوق بشر در تاریخ معاصر دانست.

د- تأسیس و حمایت از گروه های تروریستی مانند داعش

یکی دیگر از مصداق های جنایات جنگی و نقض حقوق بشر، تأسیس و حمایت از گروه های تروریستی نظیر داعش توسط دولت های غربی به ویژه ایالات متحده است. سازمان سیا در دوره های مختلف با تجهیز و پشتیبانی از گروه های افراطی در منطقه خاورمیانه، به ایجاد یک بحران جهانی کمک کرده است. یکی از نمونه های بارز این جنایت، عملیات سیکلون در دهه ۱۹۸۰ است که در آن ایالات متحده از گروه های تندرو برای مبارزه با شوروی در افغانستان حمایت کرد، اما این گروه ها بعدها به داعش و طالبان تبدیل شدند و فجایع انسانی عظیمی را به بار آوردند.

هـ - تحریم های فلج کننده علیه کشورهای مستقل

تحریم های اقتصادی که ایالات متحده علیه کشورهای مستقل اعمال می کند، به ویژه ایران، ونزوئلا و کره شمالی، می تواند به عنوان یک نوع «جنگ اقتصادی» و «مجازات دسته جمعی» علیه غیرنظامیان بی گناه تلقی شود. سازمان ملل متحد بارها اعلام کرده است که تحریم ها باعث رنج و فقر مردم می شود و در برخی موارد، آنها را به مرگ یا بیماری های غیرقابل درمان مبتلا می کند. این تحریم ها را می توان مصداق دیگری از جنایات جنگی و نقض حقوق بشر دانست.

و- پشتیبانی از رژیم های آپارتاید و اشغالگر

یکی دیگر از مصداق های جنایت جنگی، حمایت بی چون و چرا از رژیم های آپارتایدی همچون رژیم اسرائیل است. دیوان بین المللی کیفری درخواست بازداشت نخست وزیر اسرائیل را به اتهام جنایت جنگی صادر کرده است. در این راستا، حمایت ایالات متحده از اسرائیل و عدم پاسخگویی این رژیم در برابر جنایاتش، یکی از بزرگ ترین موارد نقض حقوق بشر است.

ز- دخالت در امور سیاسی کشورهای دیگر

ایالات متحده در بسیاری از کشورهای جهان، به ویژه در منطقه خاورمیانه، دخالت سیاسی، اقتصادی و نظامی کرده و با حمایت از گروه ها یا حتی دولت مردان فاسد، به تخریب زیرساخت های دموکراتیک و حقوقی این کشورها پرداخته است. این مداخله ها معمولا با هدف منافع اقتصادی و استراتژیک ایالات متحده انجام می شود، اما به شدت به حقوق بشر آسیب می زند.

ح- بمباران مدارس و بیمارستان ها در غزه و لبنان

یکی دیگر از جنایات جنگی بزرگ، بمباران مدارس، بیمارستان ها و مراکز امداد در مناطق اشغالی مانند غزه و لبنان، ایران و کشورهای دیگر است. این اقدامات به طور مکرر توسط نیروهای نظامی امریکا و اسرائیل تحت حمایت ایالات متحده صورت گرفته است و عملا هزاران نفر از غیرنظامیان را کشته است. این عمل نه تنها جنایت جنگی است، بلکه به وضوح نقض اصول انسانی و بین المللی در شرایط جنگ است.

با بررسی موارد فوق، به وضوح می توان دید که ایالات متحده و مقامات آن در بسیاری از موارد، از جمله بمباران های هسته ای، جنگ های ویرانگر، حمایت از گروه های تروریستی و تحریم های فلج کننده، مرتکب جنایات جنگی و نقض حقوق بشر شده اند. بنابراین، وقتی از جنایتکاران جنگی سخن به میان می آید، باید نگاهی جامع تر و دقیق تر به تاریخ و سیاست های این کشور داشته باشیم.

علت یابی تغییر مصداق ها توسط حکومت ها

یکی از پدیده های نگران کننده در سیاست های بین المللی معاصر، تلاش برخی دولت ها برای تغییر مصداق های حقوق بشری و حتی تحریف مفاهیم پایه ای، چون «نسل کشی» و «جنایت جنگی» است. این تلاش ها در بسیاری از مواقع هدفی جز منحرف کردن افکار عمومی و فرار از پاسخگویی در برابر جنایات انجام شده ندارد. در این میان، کشورهایی مانند ایالات متحده و رژیم اسرائیل تحت رهبری ترامپ و نتانیاهو، از جمله بازیگرانی هستند که سعی دارند با تغییر معانی این اصطلاحات، خود را از مصداق های شناخته شده جنایات جنگی و نقض حقوق بشر دور نگه دارند.

حال باید بپرسیم چرا برخی حکومت ها به چنین تلاش هایی دست می زنند؟ پاسخ به این سوال در پیچیدگی سیاست های جهانی و منافع راهبردی این کشورها نهفته است. دولت های مستکبری مانند آمریکا و اسرائیل به دلیل نقش محوری که در سیاست های جهانی برای خود ایجاد کردند و تاثیرگذاری بر اقتصاد، رسانه ها و دیپلماسی بین المللی را با زور اسلحه و جنایات مختلف سامان گرفته، همیشه در معرض نگاه های دقیق و انتقادهای حقوق بشری قرار دارند. به همین دلیل، حذف برچسب های منفی همچون «جنایتکار جنگی» و «مجرم علیه بشریت» از روی خود، برای آنها یک اولویت استراتژیک محسوب می شود.

این تغییر مصداق ها نه تنها به دلایل داخلی دارد، بلکه برای کاهش فشارهای بین المللی و حفظ جایگاه آمریکا در جهان است. در رژیم اسرائیل نیز شاهد چنین رویکردی هستیم. نتانیاهو همیشه در تلاش بوده است تا از بازتاب جنایات جنگی ارتکابی رژیم صهیونیستی در فلسطین و لبنان و … جلوگیری کند. این تلاش ها به ویژه در زمینه های حقوق بشری و بین المللی بسیار پررنگ بوده و رژیم اسرائیل همواره در تلاش است تا با استفاده از حمایت های گسترده آمریکا، خود را از اتهاماتی، چون نقض حقوق بشر و ارتکاب جنایات جنگی پاک کند. اسرائیل در مواجهه با انتقادهای جهانی از کشتار غیرنظامیان در غزه و لبنان، سعی دارد که این جنایات را تحت پوشش اقدامات دفاعی و مقابله با تروریسم قرار دهد تا از مسئولیت پذیری در برابر این جنایات شانه خالی کند.

چرا این تغییرات مصداق ها صورت می گیرد؟

دلایل این تلاش ها چندگانه و پیچیده است. در درجه اول، از آن جا که این کشورها بازیگران اصلی در سیاست جهانی و تصمیمات اقتصادی و نظامی هستند، هرگونه برچسب منفی می تواند تأثیرات گسترده ای بر روابط دیپلماتیک و اقتصادی آنها بگذارد. در دنیای امروز، کشورهای قدرتمند باید برای حفظ جایگاه خود در عرصه جهانی، از فشارهای حقوق بشری اجتناب کنند.

در دومین مرحله، تغییر مصداق های حقوقی، به این کشورها این امکان را می دهد که از مجازات های بین المللی و اقدامات قانونی همچون محاکمه در دیوان کیفری بین المللی دور بمانند. اگر مصداق هایی، چون «جنایت جنگی» یا «نسل کشی» بر روی اقدامات آنها زده شود، می تواند منجر به تحریم ها، انزوا و محکومیت های جهانی شود. این اتفاقات به خصوص برای کشورهایی مثل ایالات متحده و اسرائیل که به شدت به تصویر عمومی خود در عرصه جهانی توجه دارند، عواقب جدی به همراه خواهد داشت.

تاثیر رسانه ها و پروپاگاندای سیاسی

در دنیای امروز، رسانه ها و پروپاگاندای سیاسی نقش بسیار مهمی در تغییر مصداق ها دارند. این کشورها با استفاده از رسانه های گسترده، از جمله شبکه های خبری، رسانه های اجتماعی و تحلیل های بین المللی، سعی دارند تصورات و ذهنیت عمومی جهان را تغییر دهند. به این ترتیب، اصطلاحاتی مانند «جنایت جنگی» و «نسل کشی» ممکن است به راحتی تحت تاثیر این دایره های رسانه ای و سیاست های تبلیغاتی قرار بگیرند و به نفع منافع این کشورها تحریف شوند.

به طور خاص، ترامپ و نتانیاهو، دو فرد سیاسی در دنیای معاصر، به خوبی از این تاکتیک ها بهره برده اند. ترامپ، با لحن معروف خود و استفاده از رسانه های اجتماعی، همواره سعی داشته تا تصویری از خود به عنوان یک مدافع از حقوق بشر و دموکراسی بسازد، در حالی که واقعیت ها نشان می دهند که دولت او، با اقداماتی، چون تحریم های فلج کننده علیه مردم ایران، بمباران های بی رحمانه در خاورمیانه و حمایت از رژیم های سرکوبگر، خود مرتکب نقض های عمده حقوق بشر شده است. به همین ترتیب، نتانیاهو و دیگر مقامات اسرائیلی نیز به همین شیوه از رسانه ها برای دفاع از سیاست های خود استفاده کرده اند و در تلاش هستند تا جنایات جنگی ارتکابی توسط ارتش اسرائیل را به عنوان «عملیات دفاعی» توجیه کنند.

در نهایت، تغییر مصداق های حقوقی مانند «نسل کشی» و «جنایت جنگی» از سوی قدرت های جهانی نظیر ایالات متحده و رژیم اسرائیل، تلاشی است برای پاک کردن چهره خود از اتهامات جهانی و اجتناب از مسئولیت در قبال جنایات جنگی و نقض حقوق بشر. این کشورها با استفاده از رسانه ها، فشارهای دیپلماتیک و حتی اقدامات قانونی، سعی در تحریف واقعیت ها دارند تا برچسب های منفی را از خود دور کنند و در عین حال، بر ائتلاف های جهانی و منافع استراتژیک خود حفظ کنند. این رفتارها نه تنها بر حقایق تاریخی تاثیر می گذارد، بلکه پیامدهایی عمیق برای آینده حقوق بشر و عدالت بین المللی خواهد داشت.

*بازنشر مطالب شبکه های اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکه ها منتشر می شود.