به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، یکی از بهترین منابعی که درباره ماجرای غدیر و خطبه غدیر وجود دارد، حدیثی از امام باقر علیه السلام در کتاب الإحتجاج نوشته جناب طبرسی از عالمان قرن ششم است. کتاب الاحتجاج، از کتب معتبری است که علما به آن اعتماد دارند و بدون هیچ دغدغه ای روایات آن را نقل می کنند.

در شماره قبل تا این قسمت از حدیث مطرح شد که جبرئیل نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت خداوند فرموده از این دین، دو فریضه بر عهده ی تو باقی مانده است که باید آنها را بر قوم خود ابلاغ کنی: فریضه ی حج و فریضه ی ولایت و خلافت بعد از خودت را.

خطبه غدیر (۱)| یک حکمت ارتباط حجةالوداع با ماجرای غدیر

در ادامه روایت می خوانیم: فنادی منادی رسول الله ص فی الناس ألا إن رسول الله یرید الحج و أن یعلمکم من ذلک مثل الذی علمکم من شرائع دینکم و یوقفکم من ذاک علی ما أوقفکم علیه من غیره فخرج ص و خرج معه الناس و أصغوا إلیه لینظروا ما یصنع فیصنعوا مثله فحج بهم؛ پس منادی رسول الله صلی الله علیه و آله میان مردم ندا داد که همانا رسول الله اراده ی حج دارد تا حج را به شما بیاموزد همان گونه که سایر شرایع دینتان را به شما آموخته است، و شما را با حج آشنا کند همان گونه که شما را با غیر آن آشنا کرد. پس پیامبر از مدینه بیرون آمد و مردم نیز همراه او بیرون آمدند و گوش به سخنان ایشان دادند تا ببینند ایشان چکار می کند تا آنها هم همان گونه رفتار کنند. پس با ایشان عازم حج شد.

و بلغ من حج مع رسول الله من أهل المدینة و أهل الأطراف و الأعراب سبعین ألف إنسان أو یزیدون علی نحو عدد أصحاب موسی السبعین ألف الذین أخذ علیهم بیعة هارون فنکثوا و اتبعوا العجل و السامری و کذلک أخذ رسول الله ص البیعة لعلی بالخلافة علی عدد أصحاب موسی فنکثوا البیعة و اتبعوا العجل و السامری سنة بسنة و مثلا بمثل و اتصلت التلبیة ما بین مکة و المدینة؛ شمار همراهان رسول الله که در حج شرکت کردند، از مردم مدینه و حومه ی آن و دیگر اعراب، به هفتاد هزار یا بیشتر می رسید به شمار هفتاد هزار همراه موسی که از ایشان برای هارون بیعت گرفت که بیعت خود را شکستند و از گوساله و سامری پیروی کردند؛ همچنین رسول الله از همراهانش که به تعداد همراهان موسی بودند، برای خلافت علی علیه السلام بیعت گرفت. پس ایشان نیز همانند آنها بیعت شان را شکستند و از گوساله و سامری پیروی کردند و از مکه تا مدینه صدای تلبیه به گوش می رسید.

فلما وقف بالموقف أتاه جبرئیل ع عن الله عز و جل فقال یا محمد إن الله عز و جل یقرؤک السلام و یقول لک إنه قد دنا أجلک و مدتک و أنا مستقدمک علی ما لا بد منه و لا عنه محیص فاعهد عهدک و قدم وصیتک- و اعمد إلی ما عندک من العلم و میراث علوم الأنبیاء من قبلک و السلاح و التابوت و جمیع ما عندک من آیات الأنبیاء فسلمه إلی وصیک و خلیفتک من بعدک حجتی البالغة علی خلقی علی بن أبی طالب ع فأقمه للناس علما و جدد عهده و میثاقه و بیعته و ذکرهم ما أخذت علیهم من بیعتی و میثاقی الذی واثقتهم و عهدی الذی عهدت إلیهم من ولایة ولیی و مولاهم و مولی کل مؤمن و مؤمنة علی بن أبی طالب ع. فإنی لم أقبض نبیا من الأنبیاء إلا من بعد إکمال دینی و حجتی و إتمام نعمتی بولایة أولیائی و معاداة أعدائی و ذلک کمال توحیدی و دینی و إتمام نعمتی علی خلقی باتباع ولیی و طاعته.

و چون در عرفات وقوف کرد، جبرئیل از جانب خداوند عز و جل نزد او آمد؛ و گفت: ای محمد، خداوند عز و جل سلام می رساند و می فرماید: همانا اجل تو نزدیک و مدت عمرت سپری شده است و من ترا به چیزی که از آن چاره و گریزی نیست پیش می برم. پس عهدت را بگیر و وصیتت را بکن و آنچه از علم و میراث علوم انبیاء پیش از تو و سلاح و تابوت سکینه و همه ی آنچه از آیات انبیاء نزد توست را به وصی و خلیفه ی بعد از خودت، حجت بالغه ام بر خلقم، علی بن ابی طالب تسلیم کن و او را به عنوان نشانه برای مردم برپا کن. و عهد و میثاق و بیعت او را تجدید کن و به مردم بیعت و میثاقم را که از ایشان گرفته ام، یادآوری کن و عهدم را که درباره ی ولایت ولی خودم و مولای ایشان و مولای هر زن و مرد مؤمن، علی بن ابی طالب، با ایشان بسته ام را به آنها یادآوری کن.

همانا من هیچ یک از پیامبران را قبض روح نکردم مگر پس از کامل کردن دینم و حجتم و اتمام نعمتم به وسیله ی ولایت اولیای خود و دشمنی با دشمنانم و این همان کمال توحید و دین من و اتمام نعمتم بر خلقم است که به وسیله ی تبعیت و طاعت ولی من حاصل می شود.

نکته اول اینکه امام باقر علیه السلام در این فراز از حدیث از همان ابتدا نتیجه غدیر را مطرح می کنند؛ به این صورت که آن را به ماجرای عهدشکنی بنی اسرائیل نسبت به موسی علیه السلام و روی آوردن به گوساله و سامری تشبیه می کنند و می فرمایند امت همانند بنی اسرائیل بیعت شان را شکستند و از گوساله و سامری پیروی کردند. این فراز از حدیث یک پیام قرآنی است، آن زمان که موسی علیه السلام چهل روز به میقات رفت و هارون را جانشین خویش در امت قرار داد، اما زمانی که بازگشت، مشاهده کرد بنی اسرائیل از سامری پیروی کرده اند و گوساله پرست شده اند. آیات ۱۴۲ تا ۱۵۰ سوره اعراف و نیز ۸۵ و ۸۶ سوره طه اختصاص به این موضوع دارد. پیامبر صلی الله علیه و آله بارها ماجرای موسی و هارون را نشانه ای از ماجرای خویش با امیرمؤمنان قرار دادند؛ حدیث مشهور به «منزلت» در این باره است. حضرت فرمود «أنت منی بمنزلة هارون من موسی، الاأنه لانبی بعدی»؛ یعنی منزلت تو نسبت به من، به منزله جایگاه هارون به موسی است؛ جز اینکه بعد از من پیامبری نیست.» در فراز دیگر این حدیث، خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله چند نکته را درباره امیرالمؤمنین علیه السلام یادآور می شوند؛ از جمله آنکه او را به عنوان علم و نشانه معرفی کن، عهد و میثاق درباره ولایت او را تجدید کن، نسبت به این عهد و میثاق تذکر بده. این مسئله گویای آن است که پیامبر صلی الله علیه و آله از سال ها قبل بر پایبندی درباره ولایت و وصایت و خلافت امیر مؤمنان تأکید داشتند و در روز غدیر تجدید عهد کردند؛ اما مسلمانان این عهد را اندکی پس از فوت پیامبر شکستند.

انتهای پیام/