به گزارش مشرق، کانال تلگرامی پژوهشکده ابرار معاصر تهران نوشت:

جامعه سیاسی اروپا ابتکاری است که در سال ۲۰۲۲ توسط امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، پس از آغاز جنگ اوکراین مطرح شد تا یک چهارچوب گفت وگوی ژئوپلیتیکی فرااروپایی ایجاد کند. این ابتکار یک پلتفرم مشورتی غیررسمی و بدون تعهد حقوقی (فاقد تصمیمات الزام آور) است که شامل بیش از ۴۰ کشور اروپایی و همسایه (به جز روسیه و بلاروس) می شود. هدف از این اجلاس دوره ای، تقویت گفت وگوی سیاسی و امنیتی، بازاندیشی و تطبیق پذیری راهبردی با شرایط متحول جهانی، مدیریت بحران های قاره ای و ایجاد همگرایی میان اعضای اتحادیه اروپا با هم و با کشورهای غیرعضو است.

اجلاس ایروان که در ۴ می ۲۰۲۶ برگزار شد، هشتمین و یکی از مهم ترین نشست های این ابتکار از آغاز شکل گیری آن بود؛ چراکه نخستین نشست در قفقاز جنوبی بود، نزدیک به ۵۰ کشور در آن حضور داشتند، شاهد مشارکت بی سابقه یک بازیگر غیراروپایی -کانادا- بود و مهم تر از همه اینکه در میانه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران برگزار شد.

یکی از موضوعاتی که اجلاس ایروان را به شدت تحت تاثیر قرار داد، جنگ ایران بود. این جنگ و تحولات مرتبط با آن موجب شد تا اجلاس ایروان به محفلی برای بازاندیشی و تطبیق پذیری راهبرد اروپایی در شرایط امنیتی جدید تبدیل شود. این بازاندیشی در چهارچوب سه محور کلیدی مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت: ۱- تلاش برای مهار بحران؛ ۲- اهمیت بازتعریف نظم جهانی؛ و ۳- ضرورت خودمختاری راهبردی اروپا. سه محوری که در عین تمایز، به طور عمیق درهم تنیده اند و یک چهارچوب واحد از تفکر راهبردی اروپا را شکل می دهند.

در *محور نخست* یعنی مهار بحران، اروپا جنگ ایران را نه صرفا به عنوان یک درگیری منطقه ای، بلکه به مثابه یک بحران بالقوه سرایت پذیر می پندارد که می تواند به سرعت به سایر حوزه های ژئوپلیتیکی، به ویژه خلیج فارس، قفقاز و حتی بازارهای جهانی انرژی گسترش یابد. از این منظر، یکی از محورهای کلیدی اجلاس ایروان، تلاش جمعی در راستای کنترل دامنه و پیامدهای جنگ ایران بود. عمده بحث ها در این زمینه شامل خودداری اروپا از مداخله نظامی، جلوگیری از تشدید تنش و تلاش برای حفظ مسیرهای دیپلماتیک به ویژه دیپلماسی چندجانبه، مدیریت پیامدهای بحران از طریق ابزارهای غیر تنش زا و غیرنظامی و تنظیم و کنترل فشارهای اقتصادی بود. این اجلاس با تأکید عمده بر هزینه های اقتصادی جنگ برای اروپا، عملا نشان داد که مهار بحران برای اروپا بیش از آنکه یک انتخاب ژئوپلیتیکی باشد، یک ضرورت اقتصادی و اجتماعی است.

*محور دوم،* حول اهمیت و ضرورت بازتعریف نظم جهانی بود. مشارکت کنندگان در اجلاس ایروان، جنگ ایران را نشانه ای از تضعیف نظم مبتنی بر قواعد و افزایش گرایش به زور و یک جانبه گرایی ارزیابی کردند. این برداشت، به ویژه در سخنان مکرون که اروپا را «ستون ثبات در جهانی با قواعد فرسوده» توصیف کرد، به خوبی نمایان است. همچنین هشدار مارک کارنی، نخست وزیر کانادا، درباره جایگزین شدن «قدرت به جای قواعد» بیانگر این نکته راهبردی بود که نظام بین الملل در حال ورود به مرحله ای از گذار است. بنابراین در این اجلاس تأکید شد که اروپا باید این دوره گذار را به خوبی درک کرده و خود را به عنوان بازیگری تعریف کند که نه تنها از نظم مبتنی بر قواعد دفاع می کند، بلکه در بازسازی آن نیز نقش آفرین است.



*محور سوم،* پیرامون تأکید مجدد بر ضرورت دستیابی اروپا به خودمختاری راهبردی برای پاسخ به آسیب پذیری هایی بود که جنگ ایران بار دیگر آنها را آشکار کرد. یکی از محورهای مورد اجماع اجلاس ایروان این بود که جنگ ایران بار دیگر نشان داد وابستگی اروپا به منابع انرژی مناطق بی ثبات و نیز اتکای امنیتی آن به ایالات متحده، می تواند در شرایط بحران به یک نقطه ضعف کلیدی تبدیل شود. تأکید اورسلا فن در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، مبنی بر اینکه «امنیت انرژی بخشی از امنیت راهبردی است» و نیز اظهارات مکرون مبنی بر «ضرورت توان دفاعی مستقل اروپا»، تصریحی بر نکته پیش گفته بود. در اجلاس ایروان تاکید شد که زمان آن فرا رسیده است که خودمختاری راهبردی از قالب یک شعار سیاسی خارج شده و به یک پروژه عملی در حوزه های دفاعی، انرژی و حتی صنعتی با هدف کاهش وابستگی های ساختاری و افزایش ظرفیت اروپا برای کنش مستقل تبدیل شود.

در مجموع، همزمانی اجلاس جامعه سیاسی اروپا در ایروان با جنگ ایران موجب شد تا کشورهای اروپایی این فرصت را مغتنم شمرده و با تمرکز بر پیامدهای امنیتی، ژئواکونومیک و ژئوپلیتیک این جنگ، به تبادل نظر، هم اندیشی و اجماع سازی در مورد مدیریت پیامدهای فوری جنگ، بازتعریف جایگاه خود در نظم جهانی و آماده سازی برای آینده ای نامطمئن بپردازند.



*بازنشر مطالب شبکه های اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکه ها منتشر می شود.