سرویس فرهنگ و هنر مشرق - سریال «کلانتری ۱۱» که از ابتدای نوروز روی آنتن شبکه دو سیما رفت، یکی از ضعیف ترین تولیدات تلویزیون در سال های اخیر به شمار می آید؛ اثری بی هویت و کم رمق که بیش از هر چیز یادآور نسخه ای سطحی و کاریکاتوری از سریال «شاهگوش» است.

این مجموعه در حالی پس از بیش از ۳۰ قسمت همچنان پخش می شود که نه در جذب مخاطب موفق بوده و نه توانسته کیفیتی قابل دفاع ارائه دهد. «کلانتری ۱۱» ادامه سیاست تولید و پخش سریال های کم اثر و خسته کننده در شبکه دو است؛ مجموعه ای محصول مرکز سیمرغ با کارگردانی ابتدایی محمد اسفندیاری و فیلم نامه ای آشفته از محسن جهانی که انسجام روایی و جذابیت نمایشی در آن دیده نمی شود. تلاش سریال برای بازآفرینی قالب آثار پلیسی نیز نتیجه ای جز تکرار کلیشه ها و ایجاد فضایی سرد و بی روح نداشته است.

تقلید کم جان از شاهگوش؛ بدون خلاقیت، بدون هویت

یکی از مهم ترین ضعف های «کلانتری ۱۱» به قلاب داستانی کم رمق و آغاز بی اثر آن بازمی گردد؛ جایی که ورود رئیس جدید کلانتری به شکلی کاملا باسمه ای و غیرمنطقی طراحی شده است. پیش از حضور فرمانده تازه، اداره کلانتری موقتا در اختیار سروان امیر هدایت با بازی مهرداد بخشی قرار دارد؛ شخصیتی سردرگم که در سه ماه مدیریت خود نه تنها نظمی ایجاد نکرده، بلکه اوضاع را آشفته تر کرده است.

یک سوءتفاهم سطحی در برخورد با نامزد انتخاباتی، ناگهان جمعیتی معترض را مقابل کلانتری جمع می کند و درست در همین فضای شلوغ، سرگرد حسن جهانی با بازی تینو صالحی وارد ماجرا می شود.جهانی برای بررسی اوضاع میان مردم می رود اما به شکلی مضحک همراه معترضان بازداشت می شود؛ موقعیتی که از کلیشه ای ترین لحظات سریال به حساب می آید.

«کلانتری ۱۱» با الگوبرداری سطحی و کم رمق از سریال «شاهگوش» تلاش می کند فضایی طنز و موقعیت محور خلق کند، اما در عمل به تکرار مجموعه ای از شوخی های بی اثر و کلیشه ای می رسد. شوخی هایی که نه خلاقیتی در طراحی دارند و نه توان ایجاد موقعیتی کمیک و جذاب را پیدا می کنند. این الگوی فرسوده در طول سریال بارها میان کارکنان کلانتری تکرار می شود؛ از نگرانی درباره اضافه خدمت گرفته تا ترس آبدارچی از اخراج و تلاش تصنعی شخصیت ها برای توجیه رفتارهای قبلی شان. سریال می کوشد از دل سوءتفاهم های تکراری و موقعیت های شلوغ، طنز استخراج کند، اما نتیجه نهایی چیزی جز روایتی خسته کننده، بی کشش و فاقد هویت مستقل نیست. همین تقلید سطحی از «شاهگوش» باعث شده «کلانتری ۱۱» از همان قسمت های ابتدایی ناتوانی خود را در جذب مخاطب و خلق لحظات ماندگار آشکار کند.

چهل رود؛ شهری ساختگی با بحران های سطحی

سریال در منطقه ی فرضی و ساختگی «چهل رود» می گذرد؛ شهری نیمه روستایی که نه تنها بازتابی کلیشه ای از مسائل امروز جامعه است، بلکه حتی در همین سطح هم نمی تواند تصویری منسجم و قابل قبول ارائه دهد. تغییرات اجتماعی، بحران آب، چاه های غیرمجاز و کشمکش میان کشاورزان و ویلانشینان تازه وارد، همگی به شکلی پراکنده و سطحی مطرح می شوند و در نهایت به نمونه ای ناموفق و بی اثر از پرداخت این مسائل تبدیل شده اند. دیالوگ به اصطلاح به یادماندنی «اینجا قبلا به گندم آباد معروف بود… حالا شده گندم گون!» نیز نه تنها جذاب نیست، بلکه نمادی از همان شعارزدگی و بی مزه بودن فضای کلی این جامعه ی فرضی است.

ورود مضحک یک رئیس بی اثر

در مرکز این جهان کوچک بی روح، سرگرد جهانی قرار دارد؛ شخصیتی که قرار است با ورودش به عنوان رئیس جدید کلانتری، تحولی ایجاد کند، اما در عمل تنها به یکنواختی و رخوت فضا دامن می زند. او فرمانده ای سطحی، کم اثر و سرد است که نه در برخورد با مجرمان کارآمد عمل می کند و نه در تعامل با مردم و کارکنانش موفق است. نتیجه، شخصیتی است که حضورش نه تنها کمکی به پیشبرد روایت نمی کند، بلکه حال وهوای کل کلانتری را هم تحت تأثیر منفی قرار می دهد.

جهانی از آن دست شخصیت های کلیشه ای است که اقتدارش صرفا در نمایش های ظاهری خلاصه شده و نشانی از درک عمیق مسئولیت در او دیده نمی شود؛ ضعفی که نشان می دهد کارگردان و فیلم نامه نویس در پرداخت این کاراکتر موفق نبوده اند. چندلایگی ادعایی و ریزه کاری ها نیز بیشتر ساختگی و بی کارکرد به نظر می رسند و در نهایت شخصیتی باورناپذیر و دور از همدلی می سازند. او از یک سو خود را از دیگران جدا می کند و از سوی دیگر، حتی در همین جایگاه هم هویت مشخصی ندارد. واکنشش به سوءتفاهم های ابتدای ورودش نیز نه از سر بزرگواری، بلکه بیشتر ناشی از بی اثر بودن شخصیتش به نظر می رسد. رفتارهایی مانند بازی والیبال با سربازها، مخالفت بی دلیل با آماده کردن صبحانه یا ظرف شستن در آبدارخانه، نه تنها کمکی به عمق شخصیت نمی کند، بلکه بیشتر وصله هایی ناهماهنگ است که هیچ تناسبی با جایگاه یک فرمانده ندارند.

زندگی شخصی او نیز به صورت سطحی تصویر شده است: فرمانده ای که هنوز در شهر تازه اش جا نیفتاده، جایی برای ماندن ندارد و حتی به دور از خانواده، به زندگی در اتاق ساده ای در کلانتری کفایت می کند. با این روند کند و ملال آور، مخاطب به تدریج حس می کند شخصیت جهانی برای هیچ چیز مهمی آماده نمی شود.

در کنار او، حضور حدود ۲۰۰ بازیگر اضافی کمک کرده کلانتری شبیه یک جامعه ی شلوغ و بی سروسامان به نظر برسد. حضور لهجه های مختلف هم (از آذری تا همدانی و یزدی) به سریال بافتی شلوغ و نامنسجم می دهد. در این بین، تیم کارکنان کلانتری به ویژه فضایی پر از انرژی کاذب و طنز خسته کننده خلق کرده اند.

این اثر از نظر ساختاری تلاش می کند میان روایت اپیزودیک گسسته و یک خط داستانی کلی اما مبهم تعادل برقرار کند، اما در عمل در تحقق این هدف ناکام می ماند. هر قسمت با یک پرونده یا مسئله مستقل و اغلب کم اهمیت پیش می رود، در حالی که در لایه ای دیگر، تلاش می شود تصویری پراکنده از تقابل کلانتری با مافیاهایی مانند «بلک رز» شکل بگیرد؛ خطی روایی که به دلیل عدم انسجام و پرداخت کافی، بیشتر به یک ایده نیمه کاره شباهت دارد تا یک روایت منسجم. نتیجه این ساختار دوگانه آن است که مخاطب حتی با دنبال کردن تمام قسمت ها نیز نمی تواند ارتباط روشنی با خط اصلی داستان برقرار کند.

از سوی دیگر، ریتم سریال نیز میان لحظات طنز کم اثر و موقعیت های جدی تصنعی به درستی تنظیم نشده و تعادل روایی لازم را ندارد. این نوسان نامنظم باعث شده جریان داستانی پیوستگی خود را از دست بدهد. در بخش بصری نیز، تصویربرداری با حالتی بی روح و کم انرژی پیش می رود و کارگردانی عملا در خدمت ایجاد فضای مشخص یا تقویت مضمون خاصی قرار نگرفته است. انتخاب قاب های تکراری، همراه با نورپردازی نامناسب، نه تنها به غنای بصری کمکی نمی کند، بلکه در بسیاری از صحنه ها به تضعیف فضای دراماتیک و کاهش تأثیرگذاری کلی اثر منجر شده است.

وقتی سریال حتی خودش را هم نجات نمی دهد

نقاط ضعف «کلانتری ۱۱» بیشتر شبیه چند مانع بزرگ اند؛ چیزهایی که مسیر سریال را خراب می کنند. مهم ترینشان همان قسمت اول است؛ جایی که موتور سریال هیچ وقت روشن نمی شود. همین ریتم کند اولیه باعث می شود قلاب اصلی برای بیشتر مخاطبان هیچ وقت گیر نیفتد.

تیتراژ «کلانتری ۱۱» هم یکی دیگر از آن مانع های بزرگ است که بی خودی جلوی کار را گرفته؛ چون آن قدر حال وهوای خروجی خام و افتضاح هوش مصنوعی دارد که مخاطب در نگاه اول حق می دهد فکر کند با یک اثر ضعیف روبه روست و واقعیت هم همین است. تیتراژ مثل یک دیوار کوتاه توان جلوی نمایشی افتضاح ایستاده.

با تمام این اوصاف، در روزهایی که التهابات فروکش کرده و کشور به سمت آرامش می رود، «کلانتری ۱۱» روایتی دل سردکننده از بیهودگی، خودنمایی و مسئولیت گریزی نیروهای انتظامی را ارائه می دهد. این سریال با زبانی خشک و در دل موقعیت های طنز بی اثر و احساسی تصنعی، سختی های ساختگی و نمایشی خدمت را به تصویر می کشد و در روزهای نوروزی که دیگر خبری از بوی باروت نیست، گزینه ای دیدنی محسوب نمی شود.

در سریال «کلانتری ۱۱» ترکیبی از بازیگران شناخته شده و چهره های کمتر شناخته شده حضور دارند که با وجود ضعف های ساختاری اثر، تا حدی توانسته اند توجه مخاطب را جلب کنند. در میان این ترکیب، بازیگر ناشناخته ای که نقش وکیل با عنوان «نیکخواه» را ایفا می کند، اگرچه تنها در سه اپیزود حضور دارد، اما با اجرای دقیق و منسجم خود، بازی قابل قبولی ارائه می دهد و یکی از نقاط نسبتا مثبت سریال به شمار می رود.

در کنار او، امیر دژاکام در این مجموعه حضوری متفاوت نسبت به نقش های پیشین خود دارد و تلاش کرده از قالب های تکراری فاصله بگیرد. همچنین تینو صالحی، به عنوان یکی از بازیگران توانمند و کمتر دیده شده تئاتر، سینما و تلویزیون، در «کلانتری ۱۱» اجرای درخشانی ارائه داده و از جمله بازیگرانی است که با وجود کاستی های کلی اثر، حضورش تا حدی به کیفیت بازیگری سریال افزوده است.