تدبر و ترجمه و تفسیر متن سوره تین از منظرگاه تدبر
صفحه اصلی صفحه من حامیان ما درباره ما راهنما
قرآن کریم آموزش نکته ها و پیام ها جستجو پرسش و پاسخ دانلود مقالات
| از آیه:
---|---
تا آیه:
انتخاب سوره :
وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ۱وَ طُورِ سينينَ۲وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمينِ۳لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ في أَحْسَنِ تَقْويمٍ۴ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلينَ۵إِلاَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ۶فَما يُکَذِّبُکَ بَعْدُ بِالدِّينِ۷أَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَحْکَمِ الْحاکِمينَ۸
شماره صفحه : ۵۹۷ | حزب : ۱۲۰ | جزء : سی ام | سوره : تین
---|---|---|---
آیه ۱ الی ۸بیان آفرینش انسان و مراحل تکامل یا انحطاط او- تنها راه سعادت انسان ایمان و عمل صالح است و خداوند در این باره قضاوت خواهد کرد.
آیه ۱ الی ۶سوگند به سرزمین مکه و بیت المقدس و... که انسان در بهترین قوام خلق شد و آنگاه که از مسیر فطرت خارج شد، به پست ترین جایگاه بازگشت؛ مگر کسانی که ایمان آوردند و عمل صالح انجام دادند.
آیه ۷ الی ۸چرا انسان روز جزا را تکذیب می کند در حالی که خداوند برترین داوران است؟
(۸۹)تفسیر
بازدید کننده گرامی چنانچه تمایل دارید، شما هم می توانید تفسیر ای در سایت ثبت کنید، تا با نام خودتان ثبت و در سایت نمایش داده شود.
درج تفسیر
۱) (و التین و الزیتون ):(قسم به انجیرو زیتون ) [ نظرات / امتیازها ]
۲) (و طور سینین ):(و قسم به سرزمین >طور سینا<) [ نظرات / امتیازها ]
۳) (و هذا البلد الامین ):(و سوگند به مکه این شهر امن )بعضی مفسرین قسم به انجیر و زیتون را به جهت خواص و فواید بسیاری که دارند، سوگند در همین معنای ظاهری دانسته اند، ولی بعضی دیگر مراد از آن را دوسرزمین شام و بیت المقدس دانسته اند، به جهت انبیاء بسیاری که در این دو نقطه مبعوث شده اند، چون (تین )نام کوهستانی است که دمشق بر بلندای آن واقع شده و زیتون نام کوهستانی است که بیت المقدس بر آن قرار گرفته .و مراد از (طور سینین )کوهیست که خدای تعالی در آن با موسی بن عمران تکلم کردو نام دیگر آن (طور سیناء) است و مراد از (بلد امین ) شهرمکه و حرم امن الهی است ،چون امنیت برای آن تشریع شده و غیر آن هیچ جای دیگر چنین حکمی در باره اش تشریع نشده است و در باره حرمت و امنیت آن آیاتی در قرآن کریم وجود دارد. [ نظرات / امتیازها ]
۴) (لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم ):(به تحقیق ما انسان را با بهترین نظام خلق کردیم ) [ نظرات / امتیازها ]
۵) (ثم رددناه اسفل سافلین ):(سپس او را به پست ترین مراحل برگرداندیم ) [ نظرات / امتیازها ]
۶) (الا الذین امنوا و عملوا الصـالحات فلهم اجر غیر ممنون ):(به جز کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح بجا آورند، اینان پاداشی غیر منقطع و بدون منت دارند)در جواب سوگندها می فرماید: به تحقیق ما انسان را به گونه ای آفریده ایم که تمامی جهات وجودی او و همه شئونش مشتمل بر تقویم است ، یعنی از قوام برخوردار می باشدو (قوام ) عبارتست از هر چیز یا وضع یا شرطی که ثبات و بقاء انسان به آن بستگی دارد.بنابراین نوع انسان به حسب خلقتش دارای بهترین قوام است ، به گونه ای که صلاحیت کمال و وصول به قرب و جوار پروردگارش را دارد، چون خداوند او را به جهازی مجهز کرده که می تواند با آن علم نافع و علم صالح کسب کند و هر وقت که بدانچه می داند ایمان آورد و ملازم اعمال صالح گردید، خدای تعالی او را به سوی خود عروج می دهد و بالا می برد، همچنانکه فرمود:(الیه یصعد الکلم الطیب و العمل الصالح یرفعه (۳۶) اعتقادپاک به سوی اوبالا می رود و عمل صالح آن را در بالا رفتن کمک می کند)و همینکه خداوند به انسان امکان عروج در مدارج ترقی و قرب خود را اعطاء نموده تا بتواند بوسیله ایمان و عمل صالح اوج بگیرد، عطایی قطع ناشدنی است ، در ادامه می فرماید: سپس ما همین انسان را به مقام پستی برگرداندیم که از مقام تمام اهل عذاب پست تر است ، مگر کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام دهند که اینها به سوی شقاوت و عذاب برگردانده نمی شوند، بلکه اجر و پاداشی غیر منقطع دارند. [ نظرات / امتیازها ]
۷) (فما یکذبک بعد بالدین ):(پس ای انسان چه انگیزه ای تو را وا می دارد که روزجزا را تکذیب کنی ؟) [ نظرات / امتیازها ]
۸) (الیس الله باحکم الحاکمین ):(آیا خدا بهترین حکم کنندگان نیست ؟)در ادامه با استفهامی توبیخی خطاب به نوع انسان می فرماید: چه عاملی تو را به این امر واداشته که جزای روز قیامت را تکذیب کنی ؟ با اینکه ما نوع انسان را به دو گروه پاداش داده شده و برگردانده شده به اسفل السافلین تقسیم کرده ایم ، آیا جز این است که خداوند احکم الحاکمین است و حکم او مافوق هر حاکم می باشد، زیرا حکم او دراتقان و نفوذ از حکم هر حاکم دیگر برتر است ، و همین حکم متقن و حکیمانه اقتضاءمی کند که این دو طائفه از انسانها در جزا مختلف و متفاوت باشند، پس باید روز جزایی باشد تا هر کس مطابق عملش جزا داده شود و عقل و فطرت آدمی هرگز تجویز نمی کندکه روز جزایی در بین نباشد، همچنانکه فرمود:(ام نجعل المتقین کالفجار(۳۷) آیا مامردم با تقوا را مانند فجار قرار می دهیم ؟). [ نظرات / امتیازها ]
● حاجيه تقي زاده فانيد - تفسیر خسروی
۱) - قسم بانجیر و قسم بزیتون (خداوند قسم خورده است بانجیریکه آنرا می خورند و زیتونی که روغن آنرا می گیرند بنا بقول بعضی از مفسرین از جمله إبن عباس بواسطه خواصی که در اینکه دو درخت و دو میوه است چنانکه ابو ذر از رسولخدا صلی الله علیه و آله و سلم روایت کرده است که فرمود اگر بگوئی میوه ای از بهشت فرود آمده است من گویم اینکه است ( یعنی انجیر) زیرا میوه بهشت بدون هسته است پس آنرا بخورید زیرا قطع بواسیر می کند و برای نقرس سودمند است - و خواص زیتون و روغن آنهم که معلوم است ) و بقولی (تین کوهی است که دمشق بر آن بنا شده است و زیتون کوهی است که بیت المقدس بر آن است ) و بقولی ( آنها دو کوه اند و چون اینکه دو میوه در آنها میروید هر یک بنام آن میوه نامیده شده اند).
و بقولی (تین مسجد دمشق و زیتون بیت المقدس است ) و بقولی (تین مسجد نوح است که بر کوه جودی بنا کرد و زیتون بیت المقدس است ) و بقولی (تین مسجد الحرام و زیتون مسجد الاقصی است ). [ نظرات / امتیازها ]
۴) ۴ - (بآنچه ذکر شد سوگند که ) حقا ما آدمی را در نیکوترین صورت و بهترین هیئتی که باید باشد آفریدیم ( یعنی هم در ظاهرش مستوی القامه و متناسب الاعضاء و نیکو شکل که در جای دیگر فرمود و صورکم فاحسن صورکم و هم در باطن متصف بصفات الهیه از حیات و علم و اراده و قدرت و گوش و چشم یعنی شنوائی و بینائی و سخن گوئی است که در واقع آدمی مظهر جلال و جمال و کمال است . [ نظرات / امتیازها ]
۵) ۵ - سپس او را رد کردیم یعنی رسانیدیم به پست ترین پست ها (و بقولی یعنی بخرفتی و ارذل عمر و پیری و نقصان عقل که در آخرت عمر دست میدهد و سافلین یعنی ضعفاء و ناتوانان و اسفل یعنی پائین تر از آنها که بیماران و کودکان باشند یا پیری و بقولی یعنی سپس او را رد کردیم باسفل سافلین که دوزخ و آتش باشد و مراد کافران است که از اعتدال خارج و منحرف گشتند ما هم آنها را در زشت ترین صورت بآتش دوزخ افکندیم ). [ نظرات / امتیازها ]
۶) ۶ - مگر کسانیکه ایمان آوردند (و تصدیق بوحدانیت خدا نمودند) و کارهای شایسته کردند ( یعنی اعمال صالحه را با خلوص در عبادت کرده و خالصا لوجه الله هر عملی را نمودند) برای اینکه چنین کسان مزدی بی منت یا مزدی قطع نشدنی و ابدی است .
کسانیکه اسفل سافلین را دوزخ میدانند در اینکه آیه گویند یعنی آنها بآتش نخواهند رفت - و کسیکه آنرا پیری میداند یعنی خرف نخواهند شد هر چند عمری بس طولانی کنند.
و عکرمه گفته است هر کس از مؤمنان نیکوکار بارذل العمر برسد آن عملی را که در جوانی می کرده برای او مینویسد.
و إبن عباس گوید: هر کس قرائت قرآن کند بارذل العمر و خرافت مبتلا نخواهد شد.
( در حدیث از انس است که گوید رسولخدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: هر کسی بدنیا آید تا بحد ادراک نرسیده است هر حسنه ای بجای آورد برای پدر و مادرش نوشته میشود و هر سیئه ای بجای آورد نه برای او نه برای والدینش نوشته نمیشود و چون بحد ادراک و بلوغ رسید و قلم بر او جاری شد خداوند بدو ملکی که با او هستند امر می کند که او را محافظت کنند و محکم بدارند - و چون بچهل سالگی رسید و در اسلام بود خداوند او را از سه بلای جنون و جذام و برص در
امان خواهد داشت - و چون به پنجاه رسد حساب او را تخفیف میدهد - و چون بشصت رسد خداوند انابه در آنچه واجب است او را روزی گرداند و چون بهفتاد رسد اهل آسمان او را دوست دارند و چون بهشتاد رسد خداوند حسنات او را مینویسد و از سیئات او در میگذرد و چون به نود رسد خداوند گناهان گذشته و آینده او را می آمرزد و او را شفیع اهل بیتش قرار میدهد و اسم او اسیر خدا در زمین است (اسیر الله فی الارض ) و چون بارذل العمر برسد (کیلا یعلم بعد علم شیئا) خداوند مانند عملی را که در صحت خود از خیرات مینمود برای او مینویسد و اگر گناهی کند نمینویسد.
(صاحب مجمع البیان فرماید اگر اینکه خبر صحیح باشد اینکه گناه او نوشته نشود برای زوال عقل و نقصان تمییز اوست که در اینوقت برای او دست میدهد) و غیر ممنون یعنی غیر منقوص یا غیر مقطوع یا غیر محسوب . [ نظرات / امتیازها ]
۷) ۷ - (ای انسان ) بعد از اینکه (حجتها و دلایل ) چه چیز ترا واداشته است که جزاء و حساب را تکذیب بکنی و درست نپنداری - و چه باعث شده که تو در صورت خود و جوانی خود و پیری خویشتن تفکر کنی و عبرت بگیری و بگوئی آنکس که اینکه کارها را کرده است قادر است که مرا دوباره برانگیزد و حساب مرا بکشد و مرا بعملم مجازات کند.
و بقولی خطاب برسولخدا صلی الله علیه و آله و سلم است یعنی ای رسول ما بعد از اینکه حجج کیست که ترا بدین اسلام تکذیب کند - ( ما یکذبک که ما نفی باشد یعنی لا شی ء یکذبک ). [ نظرات / امتیازها ]
۸) ۸ - آیا خداوند محکم کارترین محکم کاران نیست ! یعنی باید معترف شد به اینکه که او در صنایع و کارهای خویش استوار است و خلل و اضطرابی در هیچ عمل او نیست پس چگونه اینکه خلایق را مهمل رها می کند و مجازات نمیکند!
و بقولی یعنی قاضی ترین قاضیان است و بین تو یا محمد صلی الله علیه و آله و سلم و کسانیکه ترا تکذیب می کنند حکومت و قضاوت خواهد فرمود. [ نظرات / امتیازها ]
۱)
۱ - سوگند خداوند، به انجیر و زیتون
و التین و الزیتون
۲ - انجیر و زیتون، دو نعمت شایسته برای انسان و دارای ارزشی درخور سوگند خداوند
و التین و الزیتون
۳ - سوگند خداوند، به سرزمین انجیر و زیتون*
و التین و الزیتون
از احتمالاتی که درباره مفاد آیه گفته شده، این است که مراد از «انجیر» و «زیتون» ـ به قرینه دو آیه بعد ـ دو منطقه است که یکی مانند «کوفه» سرزمین انجیرخیز و دیگری مانند «بیت المقدس» سرزمین زیتون بوده است. در این صورت سوگندهای چهارگانه این سوره، سرزمین های نزول وحی را دربرگرفته است; زیرا «نوح»(ع) در کوفه، ابراهیم و عیسی(ع) در بیت المقدس، موسی(ع) در طور سینا و پیامبر اسلام(ص) در مکه به نشر آیین خویش پرداختند.
۴ - اهمیت غذایی انجیر، بیش از زیتون است.*
و التین و الزیتون
تقدم ذکری، ممکن است نشانگر تقدم رتبی باشد.
۵ - «عن أبی الحسن الاول قال: قال رسول الله(ص): إن الله تبارک و تعالی … اختار من البلدان أربعة فقال عزوجل: «و التین و الزیتون . و طور سینین . و هـذا البلد الأمین» فالتین المدینة، و الزیتون بیت المقدس، و طور سینین الکوفة و هـذا البلد الأمین مکة;(۱)
از امام موسی بن جعفر(ع) روایت شده است که فرمود: رسول خدا(ص) فرمود: خداوند تبارک و تعالی … از بین شهرها، چهار شهر را انتخاب کرد. او ـ که عزیز و جلیل است ـ فرمود: « والتین و الزیتون . و طور سینین . و هـذا البلد الأمین». پس «تین» مدینه و «زیتون» بیت المقدس و «طور سینین» کوفه و «هـذا البلد الأمین» مکه است.» [ نظرات / امتیازها ]
۲)
۱ - سوگند خداوند، به کوه طور در سرزمین سینا
«سینین»، در اصل نام نوعی درخت است که به آن «سیناء» نیز گفته می شود (صحاح). رویش فراوان آن درخت، در منطقه ای که بین مصر و فلسطین است، سبب شده که به آن منطقه، «سیناء» یا «سینین» گفته شود و کوه طور ـ که در آن سرزمین است ـ به «طور سینین» یا «طور سیناء» مشهور گردد.
۲ - «طور»، کوهی با عظمت و دارای ارزشی درخور سوگند خداوند
و طور سینین
[ نظرات / امتیازها ]
۳)
۱ - سوگند خداوند، به شهر مکه
و هـذا البلد الأمین
۲ - «مکه»، شهری با عظمت و دارای ارزشی درخور سوگند خداوند
و هـذا البلد الأمین
عظمت مکه، از سوگند خداوند به آن و از اشاره با کلمه «هـذا» دانسته می شود; زیرا آوردن اشاره ـ به جای ذکر نام ـ یا برای تحقیر است و یا تعظیم. سیاق آیه شریفه، حاکی از تعظیم است.
۳ - مکه در عصر بعثت، شهری امن بوده و ساکنان آن، باید همواره در امنیت باشند.
و هـذا البلد الأمین
توصیف مکه به «أمین»، یا به معنای «ذو الأمن» و یا به معنای مفعولی (مأمون فیه) است. این توصیف، علاوه بر بیان وجود امنیت در آن، نشانگر آن است که خداوند، خواهان تداوم یافتن امنیت آن در همه زمان ها است.
۴ - امنیت مکه، مایه عظمت و شایستگی آن برای سوگند خداوند است.
و هـذا البلد الأمین
[ نظرات / امتیازها ]
۴)
۱ - خداوند، آفریننده انسان ها است.
لقد خلقنا الإنسـن
حرف «ال» در «الإنسان»، یا برای استغراق جنس است و یا به حقیقت و ماهیت او نظر دارد.
۲ - ساختار وجودی انسان، استوارترین و زیباترین ساختار و در اوج اعتدال است.
لقد خلقنا الإنسـن فی أحسن تقویم
«قوام» (به فتح قاف); یعنی، «عدل» و به کسر قاف; یعنی، نظام و رکن و آنچه مایه قیام چیزی باشد (صحاح). «تقویم»، یا از اولی گرفته شده و به معنای تعدیل است و یا از دومی مشتق شده و به معنای «قوام دادن» و «عنصرهای چیزی را سامان بخشیدن» است. در این صورت مفاد آیه این می شود که نظام خلقت انسان، در اوج حسن و نیکویی است. حسن هر چیز در عرف مردم، به زیبایی حسی آن است; ولی بیشتر موارد آن در قرآن، ناظر به نوعی از زیبایی است که با بصیرت درک می شود.
۳ - انسان، کامل ترین موجودات و ارجمندترین آفریده ها است.
لقد خلقنا الإنسـن فی أحسن تقویم
مراد از «أحسن تقویم» ـ به قرینه آیه بعد ـ نقطه مقابل «أسفل سافلین» است; یعنی، هر انسانی در اصل خلقت خویش، از برترین نوع آفرینش برخوردار است و سقوط برخی از انسان ها به پست ترین حالت ها، عارضی و غیر اصیل است.
۴ - برخورداری انسان از خلقت برتر، حقیقتی است که خداوند آن را با سوگند به انجیر، زیتون، طور سینا و شهر مکه، بیان داشته و بر آن تأکید کرده است.
و التین … لقد خلقنا الإنسـن فی أحسن تقویم ۵ - تمام آفریده های الهی، نیکو و دارای ساختاری منظم اند.*
«أحسن»، اسم تفضیل است و اثبات برترین قوام برای انسان، نیکو بودن قوام دیگر موجودات را در مفهوم خود گنجانیده است.
[ نظرات / امتیازها ]
۵)
۱ - بیشتر انسان ها، با وجود برخورداری از بهترین نوع خلقت، به پست ترین حالت ها سقوط کرده، از هر فرومایه ای حقیرتر می شوند.
ثم رددنـه أسفل سـفلین
افراد باقی مانده در «مستثنی منه»، همواره بیشتر از افراد «مستثنی» است; و گرنه تخصیص اکثر خواهد بود که ناروا است. به این جهت و نیز با نظر به مؤخر ساختن یاد مؤمنان و نیز اسناد «أسفل سافلین» به ضمیر «رددناه» ـ که به جنس انسان برمی گردد ـ می توان گفت: افرادی که از مقام «بهترین خلقت» سقوط می کنند، در اکثریت اند.
۲ - افراد بی ایمان و فاقد عمل صالح، در آخرت جایگاهی پست تر از تمام انسان های فرومایه، خواهند داشت.
ثم رددنـه أسفل سـفلین
به قرینه «فلهم أجر غیر ممنون» (در آیه بعد) مفاد این آیه نیز، مربوط به جهان آخرت و درباره افرادی است که آیه بعد، آنان را استثنا نکرده است.
۳ - سقوط انسان های فرومایه، در ورطه دنائت و پستی، از جانب خداوند و مستند به او است.
ثم رددنـه
۴ - حاکمیت خداوند، بر آغاز و فرجام انسان ها
لقد خلقنا الإنسـن … ثم رددنـه
۵ - انسان، در اصل خلقت خویش، از پستی ها پاک و منزه است.
لقد خلقنا الإنسـن أحسن تقویم . ثم رددنـه أسفل سـفلین
۶ - زمینه سقوط انسان های فرومایه، از ارزش ها و افتادن آنان به اعماق پستی ها، پس از گذشت برهه ای از آغاز خلقت آنها فراهم می شود.
ثم رددنـه
حرف «ثم»، برای تراخی است.
۷ - پستی و سقوط از ارزش های انسانی و مقام های اخروی، دارای مراتب گوناگون است.
«سافلین» نکره و به معنای گروهی است که مرتبه پستی دارند. چنانچه آن افراد نیز از جنس انسان باشند ـ که جمع عاقل بودن «سافلین» نشانگر آن است ـ مفاد آیه شریفه این می شود که: پستی دارای مراتب گوناگون است و برخی انسان ها در مقامی فرومایه تر از برخی دیگر قرار خواهند گرفت.
[ نظرات / امتیازها ]
۶)
۱ - مؤمنانی که کارهای شایسته انجام می دهند، کمال های برتر خویش را از دست نداده، از پستی ها دور مانده اند.
أحسن تقویم … أسفل سـفلین . إلا الذین ءامنوا و عملوا الصـلحـت
۲ - توأم بودن ایمان و عمل صالح، شرط تأثیر آنها است.
ءامنوا و عملوا الصـلحـت
۳ - ایمان و عمل صالح، هماهنگ با ساختار وجودی انسان و نشان باقی ماندن او، در کامل ترین نظام خلقت است.
أحسن تقویم … الذین ءامنوا و عملوا الصـلحـت
۴ - بی ایمانی و ترک عمل صالح، مایه گرفتار آمدن انسان در پست ترین جایگاه جهان آخرت
ثم رددنـه أسفل سـفلین . إلا الذین ءامنوا و عملوا الصـلحـت
در آیه قبل گرچه فعل «رددنا» به خداوند استناد یافته بود; ولی این آیه بیانگر آن است که بی ایمانی و ترک عمل صالح، دلیل تنزل یافتن افراد به «أسفل سافلین» است.
۵ - کیفرهای الهی و سقوط انسان به اعماق پستی ها، دستاورد عقیده و کردار خود او است.
ثم رددنـه أسفل سـفلین . إلا الذین ءامنوا و عملوا الصـلحـت
۶ - مؤمنان دارای عمل صالح، از پاداشی بزرگ برخوردار خواهند شد.
إلا الذین ءامنوا و عملوا الصـلحـت فلهم أجر غیر ممنون
نکره بودن «أجر»، بر عظمت آن دلالت دارد.
۷ - پاداش مؤمنان نیک کردار، هرگز کاهش نیافته و پایان نمی پزیرد.
فلهم أجر غیر ممنون
«من» (مصدر «ممنون»)، به معنای «قطع کردن» است و معنای «کاهش دادن» نیز برای آن گفته شده است. (صحاح اللغة)
۸ - پاداش مؤمنان دارای عمل صالح، پاداشی بی منت و به دور از محاسبه و محدودیت
فلهم أجر غیر ممنون
در «قاموس» آمده است که «غیر ممنون»; یعنی، بدون محاسبه و صاحب «مصباح» می گوید: «مننت علیه منا»; یعنی، آنچه از نیکی ها برای کسی انجام داده ای، بر او شماره کردی. «راغب» در «مفردات»، این کار را منت زبانی و امری نکوهیده خوانده است. [ نظرات / امتیازها ]
۷)
۱ - تکذیب پیامبر(ص)، در تعالیم دینی و حقایق روز جزا، توجیه ناپذیر و شگفت آور است.
فما یکذبک بعد بالدین
«ما» برای استفهام تعجبی است. این کلمه گرچه برای غیرعاقل به کار می رود; ولی در آیه شریفه بر تکذیب کنندگان اطلاق شده است تا نشانگر بی خردی آنان باشد. خطاب در این آیه، متوجه پیامبر(ص) است و کلمه «دین»، به معنای شریعت و یا جزا است. مفاد آیه شریفه، این است که بعد از آنچه در مورد تقسیم مردم به دو گروه گفته شد; چه کسی تو را ای پیامبر(ص) به جهت دینی که آوردی و یا کیفر و پاداش روز جزا که بیان داشتی، تکذیب می کند؟! آیا نباید دینی باشد تا مردم را جزء گروه اول (الذین آمنوا و عملوا الصالحات) سازد؟ و آیا نباید کیفر و پاداشی باشد، تا هر گروه سزای کار خود را ببیند.
۲ - تکذیب دین و روز جزا، فاقد هرگونه برهان است.
فما یکذبک بعد بالدین
«ما» ممکن است برای استفهام از عوامل تکذیب باشد. در این صورت «ما یکذبک؟»; یعنی، چه چیز تو را کاذب یا تکذیب گر می سازد؟ مخاطب در این فرض، هر انسانی است که مصداق آیه قبل نباشد; یعنی، ای انسان بی ایمان! چه عاملی سبب شده است، درباره دین (اسلام یا کیفرهای اخروی); کاذب شده، سخن نادرست گویی؟ یا چه عاملی تو را تکذیب کننده دین ساخته است؟
۳ - تکذیب روز جزا، انسان را از هر موجود پستی، فرومایه تر می سازد.
ثم رددنـه أسفل سـفلین … فما یکذبک بعد بالدین
۴ - توجه به آفرینش نیکوی انسان ها و سقوط و انحراف برخی از آنان، دستاویزی برای تکذیب دین و کیفرهای اخروی، باقی نمی گذارد.
فما یکذبک بعد بالدین
حرف «فاء» در «فما یکذبک» و نیز کلمه «بعد»، این آیه را بر آیات پیشین، تفریع کرده است; یعنی، آیا وجود کسانی که در «أحسن تقویم» بوده و خود را به «أسفل سافلین» سقوط داده اند; دلیل ضرورت دین برای پیشگیری از آن سقوط و ضرورت روز جزا، برای کیفر آن منحرفان نیست؟!
۵ - دستیابی مؤمنان دارای عمل صالح به پاداش بی منت و پایان ناپذیر، حقیقتی انکارناپذیر و غیر قابل تکذیب است.
فما یکذبک بعد بالدین
چنانچه «دین» به معنای جزا باشد (مفردات)، از مصادیق بارز آن اجری خواهد بود که در آیه قبل، به مؤمنان بشارت داده شد.
۶ - پیامبر(ص)، دعوت کننده مردم به دین و هشداردهنده آنان، به روز جزا است.
فما یکذبک بعد بالدین
برداشت یاد شده، بر دو پیش فرض استوار است: ۱- مخاطب آیه شریفه پیامبر(ص) باشد; ۲- کلمه «دین» در هر دو معنای «شریعت» و «جزا» استعمال شده باشد. [ نظرات / امتیازها ]
۸)
۱ - قضاوت خداوند، از حکم تمامی داوران برتر، نافذتر و متقن تر است.
ألیس الله بأحکم الحـکمین
قاضی، در صورتی از قضاوت کنندگان دیگر حاکم تر خواهد بود که حکم او نافذتر باشد و از آن جا که اشتقاق «أحکم»، ممکن است از ریشه «حکم» باشد که قاموس آن را به معنای اتقان می داند، خداوند در این آیه به متقن ترین داوران توصیف شده است.
۲ - قضاوت های خداوند، حکیمانه ترین قضاوت ها و موافق ترین آنها با حقیقت است.
ألیس الله بأحکم الحـکمین
اسم تفضیل «أحکم»، ممکن است از «حکم» به معنای قضاوت باشد; یعنی، «أقضی» و نیز می تواند از «حکمة» گرفته شده باشد; یعنی، حکیم تر. در برداشت یاد شده، معنای دوم مورد نظر است; گرچه «حاکمین» بر معنای «قضاوت کنندگان» تطبیق یافته است.
۳ - برتری قضاوت خداوند بر داوری دیگران و حکمت آمیز بودن آن، حقیقتی روشن و غیر قابل انکار است.
ألیس الله بأحکم الحـکمین
همزه استفهام در «ألیس»، برای تقریر و بیانگر وضوح مفاد آیه است.
۴ - جزا دادن به اعمال، کاری بس حکیمانه و لازمه بی نظیر بودن قضاوت های خداوند است.
فما یکذبک بعد بالدین . ألیس الله بأحکم الحـکمین
برداشت یاد شده، ناظر به ارتباط این آیه با آیه قبل است که در آن، کلمه «دین» آمده بود، راغب در «مفردات» می گوید: کلمه «دین» در مورد «طاعت» و «جزا» گفته می شود و در معنای «شریعت» نیز به صورت استعاره به کار می رود.
۵ - توجه به حکمت برتر خداوند، زمینه ساز پذیرش معاد
فما یکذبک بعد بالدین . ألیس الله بأحکم الحـکمین
۶ - سرآمدبودن داوری های خداوند و حکیمانه بودن آن، دلیل ضروری بودن ارشادهای دینی است.
فما یکذبک بعد بالدین . ألیس الله بأحکم الحـکمین
۷ - حکم نافذ و قضاوت حکیمانه خداوند، تهدیدی برای تکذیب کنندگان دین و منکران قیامت
فما یکذبک بعد بالدین . ألیس الله بأحکم الحـکمین
۸ - داوری بی نظیر خداوند، پشتوانه اجر بی پایان مؤمنان شایسته کردار
فلهم أجر غیر ممنون … ألیس الله بأحکم الحـکمین
۹ - استواری ساختار انسان، نمونه ای از اتقان و استحکام بی نظیر آفریده های الهی است.
لقد خلقنا الإنسـن فی أحسن تقویم … ألیس الله بأحکم الحـکمین
«حکم» (بر وزن صبر) با «احکام» (اتقان و استحکام بخشیدن) به یک معنا است. (قاموس) تعبیر «أحکم الحاکمین»، اگر از این ریشه گرفته شده باشد، آیه شریفه می تواند ناظر به استحکام آفریده های خداوند باشد که در آغاز سوره، به استحکام نمونه ای از آنها (انسان) اشاره شده بود.
۱۰ - دین الهی، استوارترین آیین ها و متقن ترین آنها است.
فما یکذبک بعد بالدین . ألیس الله بأحکم الحـکمین
۱۱ - «أحکم الحاکمین»، از اوصاف خداوند
ألیس الله بأحکم الحـکمین [ نظرات / امتیازها ]
۱) (۱) -
بسم الله الرحمن الرحیم و التین سوگند به انجیر و الزیتون و بزیتون ، بیضاوی گفته که تخصیص اینکه دو میوه بقسم از جمیع ثمار جهت آنست که انجیر فاکهه طیبه و بیفضله است و غذایی لطیف است و سریع الهضم و دوائی شریف کثیر النفع و ملین طبع و محلل بلغم و مطهر کلیتین و مزیل ریک مثانه و مفتح سده کبد و طحال و مسمن بدن ، و در حدیث آمده که او قطع بواسیر کند و نقرس را فایده دهد، و در کشاف آورده که طبقی از انجیر بطریق هدیه نزد پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم آوردند آن حضرت از آن تناول نموده فرمود
کلوا فلو قلت ان فاکهة نزلت من الجنة لقلت هذه لان فاکهة الجنة بلا عجم فکلوها فانه یقطع البواسیر و ینفع النقرس
بخورید انجیر را که اگر بگویم میوه ای از بهشت نازل شده هر آینه گویم که انجیر است زیرا که میوه بهشت بی استخوانست پس او را بخورید که قطع بواسیر کند و نقرس را نفع رساند. و اما زیتون میوه ایست که هم میوه است و هم نان خورش و دوا، و روغنی لطیف کثیر المنافع دارد و در اکثر اطعمه او را داخل میدهند، و مرویست که معاذ بن جبل بر درخت زیتون بگذشت شاخی از آن بگرفت و مسواک کرد و گفت از پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم که فرمود
نعم المسواک الزیتون من الشجرة المبارکة یطیب الفم و یذهب بالحفرة
نیکو مسواکیست زیتون از شجره مبارکه است بوی دهن را خوش کند و چرک دندان و فساد اصول را زایل گرداند، و بعد از آن گفت من از آن حضرت شنیدم که فرمود
اینکه مسواک منست و مسواک جمیع پیغمبران که پیش از من بودند، و گفته اند که مراد بتین و زیتون منبت آنها است که دو کوهست در ارض مقدسه بلغت سریانی یکی را طور تینا گویند و یکی را طور زیتاء و هر یک معبد یکی از انبیاء بوده و از کعب الاحبار مرویست که مراد از آنها مسجد دمشق و بیت المقدس است و گویند اسم دو شهر است ، و در معالم آورده که تین مسجداصحاب کهف است و زیتون مسجد انبیاء در تبیان گفته که جودی و جبل بیت المقدس است و از إبن عباس نقل کرده اند که تین مسجد نوح است و زیتون بیت المقدس ، و ضحاک گفته که تین مسجد الحرامست و زیتون مسجد اقصی ، و نزد بعضی دیگر تین جبالی است که ما بین حلوان و همدان است و زیتون جبال شام زیرا که اینها منابت تین و زیتون اند کانه قیل و منابت التین و الزیتون یعنی سوگند بمواضع روئیدن انجیر و زیتون . [ نظرات / امتیازها ]
۲) (۲) - و طور سینین و سوگند بطور سینا یعنی کوه زبیر که محل مناجات حضرت کلیم علیه السلام بود ، و بدانکه سینین و سینا بمعنی بقعه است ، و مجاهد و قتاده گفته اند که بمعنی مبارکست فکانه قیل جبل الخیر الکثیر چه اضافه طور بمعرفه است ، و نزد عکرمه کثیر النبات و الشجر است ، و از مقاتل نقل است که سینا بلغت نبط هر کوهی است که در او اشجار مثمره منبت شده باشد ، و از عبد الله عمر منقول است که چهار کوه است که بنزد خدای تعالی مقدس است اول طور سینا که بقعه ایست که موضع مناجات موسی علیه السلام است دوم طور زیتا که بیت المقدس است سوم طور تینا که دمشق است چهارم طور تیمانا که مکه است ، و مرویست که موسی بن جعفر صلوات الله علیهما چنین قرائت میفرمودند که (و التین و الزیتون و طور سینا). [ نظرات / امتیازها ]
۳) (۳) - و هذا البلد الأمین و سوگند بدین شهر که امان دهنده است مر هر خائف را که در او در آید پس امین بمعنی مؤمن می باشد و مراد از آن مکه است که مولد مبارک سید عالم صلی الله علیه و آله و سلم است و نزد بعضی بمعنی امنست و مؤید اینست کریمه أنا جعلنا حرما آمنا که بمعنی ذی امن است ، و صاحب کشاف نیز آورده که الامین من أمن الرجل أمانة فهو امین ، و امان وی آنست که حافظ آن کس است که در او داخل شود هم چنان که امین که حافظ ما یؤتمن علیه است و می - تواند بود که فعیل بمعنی مفعول باشد که مشتق از أمنه چه آن مأمون الغوائل است هم چنان که بآمن موصوف شده در آیت حرما آمنا که بمعنی ذی أمن است ، و از امام محمد باقر صلوات الله علیه منقول است که مراد بتین امام حسن علیه السلام است و از زیتون امام حسین علیه السلام که دو میوه دل مصطفی و مرتضی و فاطمه زهرا علیهم السلام بودند و از طور سینین امیر المؤمنین صلوات الله و سلامه علیه و از بلد امین فاطمه زهرا علیهما السلام ، و صاحب کشاف گفته که إقسام باین اقسام مذکوره مشعر است بر شرف اینکه بقاع مبارکه او آنچه ظاهر شده از آن از خیر و برکت بسبب سکنی انبیاء و علماء در آن چه منبت تین و زیتون مهاجر ابراهیم است و مولد عیسی و منشأ او و طور محلی است که مکان مناجات و منادات موسی کلیم است و مکه موضع خانه که سبب هدایت عالمیانست و مولد حضرت خاتم النبیین است و مبعث او صلوات الله علیه و آله ، و در بحر الحقایق مذکور است که بزبان اشاره قسم است بشجره تینیه قلبیه که مثمر ثمر علوم دینیه است و بشجر زیتونه مبارکه سریه که موجب اضاءت مصباح دل است و طور سینین روح معلی که بتجلی الهی محلی است و بلد امین خفی «۱» که محل امن و امانست از هجوم آفات تعلقات اکوان و بر هر تقدیر جواب قسم اینکه است : [ نظرات / امتیازها ]
۴) (۴) - لقد خلقنا الإنسان بدرستی که آفریدیم جنس آدمی را فی أحسن تقویم در نیکوترین تعدیلی و راست کردنی در شکل و صورت و تسویه اعضا«۲» یعنی مخصوص گردانیدیم او را از میان حیوانات بانتصاب قامت و حسن صورت و اعتدال مزاج و کمال نفس و نطق و تمیز و تدبیر و استجماع خواص مکونات یا خلق فرمودیم او را مظهری اتم و اکمل و محلی اعم و اشکل که حامل امانت الهی و منبع فیض نامتناهی تواند بود . [ نظرات / امتیازها ]
۵) (۵) - ثم بعد از آن بسبب عدم شکر نعمت او بر اینکه خلقت قویمه سویه و صورت حسنه بهیه او را رددناه أسفل سافلین باز گردانیدیم او را در عاقبت امر او بزیرین همه فروتران در خلق و ترکیب بوجهی که صورت حسنه او را باقبح صورت گردانیدیم و خلقت بهیه او را با سوء خلقت ، مراد اصحاب دوزخند که در آخرت بصورت منکر در خلقت مستقبحه مخلوق گردند، یا باز گردانیدیم او را بزیرین ترین درکات یعنی او را در آخرین درکه دوزخ رد کردیم یا باز گردانیم او را بعد از اینکه تقویم و تحسین باسفل کسانی که فروتراند در حسن صورت و شکل یعنی تنکیس او نمودیم در خلقت چون تقوس ظهر بعد از اعتدال و انتصاب و ابیضاض شعر بعد از اسوداد و تشنن جلد بعد از غضاضت و بضاضت و کلال سمع و بصر بعد از حدت حس آن و تغییر حواس باطنه و قوت عاقله بعد از شدت إدراک آن یعنی او را رسانیدیم بسن خرافت که ارذل عمر است و در آن هیچ کاری نتوان کرد و کسی را در آن سن هیچ مزدی نباشد.
[ نظرات / امتیازها ]
۶) در پیری و ضعف با آنکه عمل نمیکنند بهمان دستور مزد ایشان ثابت است ، و صاحب کشاف گفته که اینکه استثناء بنا بر تفسیر اول و ثانی متصل است و اینکه خود ظاهر است و بر ثالث منقطع و معنی اینکه لکن آنان که صالحند از هرمی ایشان را ثواب دایم غیر منقطع است بر طاعت خود و صبر بر ابتلای خدا به شیخوخت و هرم و بر مقاسات مشاق و قیام بعبادت و بر تخاذل نهوض ، و بنا بر قول اخیر بعضی گفته اند که معنی آن است که آدمی را رسانیدیم بسن خرافت که ارذل عمر است مگر آنان را که عمل صالح کرده اند هر چند در سن مستوغل شوند خرافت ایشان را طاری نشود بسبب شرافت ایمان ، انس بن مالک از رسول صلی الله علیه و آله و سلم روایت کرده که اطفال تا بحد بلوغ نرسند هر خیر و طاعت که از ایشان صادر شود ثواب آن را بمادر و پدر کرامت فرمایند گاهی که آن بامر و نهی مادر و پدر و تعلیم ایشان باشد و هر گناه که ایشان کنند بر ابوین ننویسند و چون بحد بلوغ رسند بر هر کدام دو فرشته موکل کنند تا حافظ او باشند و چون چهل سال در اسلام بگذرانند از سه بلا ایمن گردند جذام و جنون و برص و چون به پنجاه رسند تخفیف حسابشان کنند، و چون بشصت رسند او را توفیق توبه دهند و چون به هفتاد رسند اهل آسمان او را دوست گیرند، و چون به هشتاد رسند حسناتش مضاعف کنند و سیئاتش محو نمایند، و چون به نود رسند گناه اول عمر و آخر عمرش بیامرزند و شفاعتش در حق اهل بیت قبول کنند و او را (اسیر الله فی ارضه ) نام نهند و چون بار دل عمر رسند حق سبحانه عملی که در وقت کمال عقل بجای آوردندی برنامه ایشان بنویسد چنان که فرموده إلا الذین آمنوا یعنی الا آنان که ایمان آورده اند و عمل صالح کرده که ایشان را در سن پیری و ضعف قوت و خرافت مزدی باشد که آن را منقطع و ناقص نگردانند بلکه چنان که در وقت جوانی و قوت کردی همان عمل نویسند، از إبن عباس رضی الله عنه مرویست که مراد مؤمنان قرآن خوانند که چون بنهایت پیری رسند قصور و فتور در عقل ایشان پیدا شود و در آخرت مزد ناکاسته بدیشان دهند بر طریق جوانی بعد از آن بر سبیل التفات آدمی را خطاب میکند که . [ نظرات / امتیازها ]
۱) ما انسان را در بهترین صورت آفریدیم
در آغاز این سوره نیز به چهار سوگند پر معنی برخورد می کنیم که مقدمه برای بیان معنی پر اهمیتی است .
می فرماید: قسم به تین ، و زیتون (و التین و الزیتون ).
((تین )) در لغت به معنی انجیر و زیتون همان زیتون معروف است ماده روغنی مفیدی از آن می گیرند.در اینکه آیا منظور سوگند به همین دو میوه معروف است یا چیز دیگر؟ مفسران سخنان گوناگونی دارند.
در حالی که بعضی آن را اشاره به همان دو میوه معروف می دانند که خواص غذائی و درمانی فوق العاده زیادی دارد، بعضی دیگر معتقدند که منظور از آن ، دو کوهی است که شهر دمشق و بیت المقدس بر آنها قرار گرفته ، چرا که این دو محل سرزمین قیام بسیاری از انبیاء و پیامبران بزرگ خدا است ، و این دو قسم با سوگندهای سوم و چهارم که از سرزمینهای مقدسی یاد می کند هماهنگ است .
بعضی نیز گفته اند نامگذاری این دو کوه بنام تین و زیتون به خاطر این است که بر یکی از آنها درختان انجیر می روید، و بر دیگری درختان زیتون .
بعضی نیز تین را اشاره به دوران آدم دانسته اند، چرا که لباسی که آدم و حوا در بهشت پوشیدند از برگ درختان انجیر بود ، و زیتون را اشاره به دوران نوح می دانند، زیرا در آخرین مراحل طوفان نوح کبوتری را رها کرد تا درباره پیدا شدن خشکی از زیر آب جستجو کند او با شاخه زیتونی بازگشت ، و نوح فهمید که طوفان پایان گرفته و خشکی از زیر آب ظاهر شده است (لذا شاخه زیتون رمز صلح و امنیت است ).
بعضی نیز تین را اشاره به مسجد نوح که بر کوه جودی بنا شد می دانند
و زیتون را اشاره به بیت المقدس .
ولی ظاهر آیه در بدو نظر همان دو میوه معروف است ، اما با توجه به سوگندهای بعد مناسب دو کوه یا دو مرکز مقدس و مورد احترام می باشد.
لذا در حدیثی از پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم ) می خوانیم که خداوند از میان شهرها چهار شهر را برگزید، و در باره آنها فرمود: و التین و الزیتون و طور سینین و هذا البلد الامین : تین مدینه است و زیتون بیت المقدس و طور سینین کوفه و هذا البلد الامین مکه است . <۳>
و هر گاه این دو قسم (تین و زیتون ) را بر معنی ابتدائی آنها حمل کنیم یعنی انجیر و زیتون معروف ، باز سوگند پر معنائی است زیرا:
انجیر دارای ارزش غذائی فراوانی است و لقمهای است مغذی و مقوی برای هر سن و سال و خالی از پوست و هسته و زوائد.
غذا شناسان می گویند:
از انجیر می توان بعنوان قند طبیعی جهت کودکان استفاده نمود، ورزشکاران و آنها که گرفتار ضعف و پیری اند می توانند از انجیر برای تغذیه خود استفاده کنند.
می گویند افلاطون به قدری انجیر را دوست می داشت که بعضی آن را دوست فیلسوفان نامیده اند، و سقراط انجیر را جذب کننده مواد نافع و دفع
کننده مضار می دانسته .
((جالینوس )) رژیم مخصوصی از انجیر برای پهلوانان تنظیم کرده بود، به پهلوانان روم و یونان قدیم نیز انجیر داده می شد.
دانشمندان غذاشناس می گویند انجیر سرشار است از ویتاءمین های مختلف و قند، و در بسیاری از بیماریها از آن به عنوان یک دارو می توان استفاده کرد، مخصوصا هر گاه انجیر و عسل را به طور مساوی مخلوط کنند برای زخم معده بسیار مفید است ، خوردن انجیر خشک فکر را تقویت می کند، خلاصه به علت وجود عناصر معدنی در انجیر که سبب تعادل قوای بدن و خون می گردد انجیر را غذای هر سن و شرائطی معرفی کرده اند.
در حدیثی از امام علی بن موسی الرضا (علیهماالسلام ) آمده است التین یذهب بالبخر و یشد الفم و العظم ، و ینبت الشعر، و یذهب بالداء و لا یحتاج معه الی دواء و قال (علیه السلام ): التین اشبه شی ء بنبات الجنة :
انجیر بوی دهان را می برد ، لثه ها و استخوانها را محکم می کند، مو را می رویاند درد را برطرف می سازد، و با وجود آن نیاز به دارو نیست ، و نیز فرمود انجیر شبیه ترین اشیاء به میوه بهشتی است . <۵> <۶>
و اما در باره زیتون غذاشناسان و دانشمندان بزرگی که سالیان دراز از عمر خود را در راه مطالعه خواص گوناگون میوه ها صرف کرده اند برای زیتون و روغن آن اهمیت فوق العادهای قائلند، و معتقدند کسانی که می خواهند همواره سالم باشند باید از این اکسیر حیاتی استفاده کند.
روغن زیتون دوست صمیمی کبد آدمی ، و برای رفع عوارض کلیه ها
و سنگهای صفراوی ، و قولنجهای کلیوی ، و کبدی ، و رفع یبوست بسیار مؤ ثر است .
به همین دلیل از درخت زیتون به عنوان شجره مبارکه در قرآن مجید یاد شده است .
روغن زیتون نیز سرشار از انواع ویتاءمین ها است و دارای فسفور و گوگرد و کلسیوم و آهن و پتاسیوم و منگنز است .
مرهمهائی را که از روغن زیتون و سیر تهیه می شود برای انواع دردهای رماتیسمی مفید دانسته اند، سنگهای کیسه صفرا وسیله خوردن روغن زیتون از بین می روند. <۷>
در خبری از امیر مؤ منان علی (علیه السلام ) می خوانیم : ما افقر بیت یاتدمون بالخل و الزیت و ذلک ادام الانبیاء: خانه ای که در آن از سرکه و روغن زیتون به عنوان نان خورش استفاده می کنند هرگز خالی از طعام نمی شود، و این غذای پیامبران است . <۸>
و در حدیثی از امام علی بن موسی الرضا (علیهماالسلام ) آمده است : نعم الطعام الزیت : یطیب النکهة ، و یذهب بالبلغم ، و یصفی اللون ، و یشد العصب ، و یذهب بالوصب ، و یطفی ء الغضب : روغن زیتون غذای خوبی است ، دهان را خشبو، و بلغم را برطرف می سازد، رنگ صورت را صفا و طراوت می بخشد، اعصاب را تقویت کرده ، بیماری و درد و ضعف را از میان می برد و آتش خشم را فرو می نشاند. <۹> این بحث را با حدیثی از پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم ) پایان می دهیم ، فرمود:
کلوا الزیت و ادهنوا به فانه من شجرة مبارکة : روغن زیتون را بخورید و بدن را با آن چرب کنید که از درخت مبارکی است . [ نظرات / امتیازها ]
۲) و سوگند به طور سینین (و طور سینین ). <۲>
منظور از ((طور سینین )) ظاهرا همان طور سیناء است که مفسران آن را اشاره به کوه طور معروف که در صحرای سیناء است دانسته اند، و در آنجا درختان پر بار زیتون وجود دارد.
سینا را به معنی کوه پر برکت ، یا پر درخت ، یا زیبا، می دانند، و همان کوهی است که موسی به هنگام مناجات به آنجا می رفت .
بعضی نیز آن را کوهی در نزدیک کوفه و سرزمین نجف دانسته اند.
بعضی تصریح کرده اند که سینین و سیناء یکی است و معنای آن پر برکت است . [ نظرات / امتیازها ]
۳) و سوگند به این شهر امن و امان (و هذا البلد الامین ).
و اما ((هذا البلد الامین )) مسلما اشاره به سرزمین مکه است سرزمینی که حتی در عصر جاهلیت به عنوان منطقه اءمن و حرم خدا شمرده می شد، و کسی در آنجا حق تعرض به دیگری نداشت ، حتی مجرمان و قاتلان وقتی به آن
سرزمین می رسیدند در امنیت بودند.
این سرزمین در اسلام اهمیت فوق العادهای دارد، حیوانات و درختان و پرندگان او، تا چه رسد به انسانها، از امنیت خاصی باید در آنجا برخوردار باشند. [ نظرات / امتیازها ]
۴) بعد از ذکر این قسمهای پر محتوای چهارگانه به جواب قسم پرداخته چنین می فرماید: مسلما ما انسان را در بهترین شکل و نظام آفریدیم (لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم ).
((تقویم )) به معنی در آوردن چیزی به صورت مناسب ، و نظام معتدل و کیفیت شایسته است ، و گستردگی مفهوم آن اشاره به این است که خداوند انسان را از هر نظر موزون و شایسته آفرید، هم از نظر جسمی ، و هم از نظر روحی و عقلی ، چرا که هر گونه استعدادی را در وجود او قرار داده ، و او را برای پیمودن قوس صعودی بسیار عظیمی آماده ساخته ، و با اینکه انسان جرم صغیری است ، ((عالم کبیر)) را در او جا داده و آنقدر شایستگیها به او بخشیده که لایق خلعت و لقد کرمنا بنی آدم ما فرزندان آدم را کرامت و عظمت بخشیدیم (سوره اسراء آیه ۷۰) شده است همان انسانی که بعد از اتمام خلقتش می فرماید: فتبارک الله احسن الخالقین پس بزرگ و پر برکت است خدائی که بهترین خلق کنندگان است ! [ نظرات / امتیازها ]
۵) ولی همین انسان با تمام این امتیازات اگر از مسیر حق منحرف گردد چنان سقوط می کند که به ((اسفل السافلین )) کشیده می شود، لذا در آیه بعد می فرماید سپس ما او را بپائینترین مراحل باز گرداندیم (ثم رددناه اسفل سافلین ).
می گویند همیشه در کنار کوه های بلند دره های بسیار عمیق وجود دارد، و در برابر آن قوس صعودی تکامل انسان ، قوس نزولی وحشتناکی دیده می شود، چرا چنین نباشد در حالی که موجودی است مملو از استعدادهای سرشار که اگر در طریق صلاح از آن استفاده کند بر بالاترین قله افتخار قرار می گیرد، و اگر این همه هوش و استعداد را در طریق فساد به کار اندازد بزرگترین مفسده را می آفریند و طبیعی است که به اسفل السافلین کشیده شود. [ نظرات / امتیازها ]
۶) ولی در آیه بعد می افزاید: مگر کسانی که ایمان آورده اند و اعمال صالح انجام داده اند که برای آنها پاداشی است قطع نشدنی (الا الذین آمنوا و عملوا الصالحات فلهم اجر غیر ممنون ).
((ممنون )) از ماده من در اینجا به معنی قطع یا نقص است ، بنابراین غیر ممنون اشاره به پاداشی دائمی و خالی از هر گونه نقص است ، و بعضی گفته اند منظور خالی از منت بودن است اما معنی اول مناسب تر به نظر می رسد.
بعضی جمله ثم رددناه اسفل سافلین را به معنی ضعف و ناتوانی و کم هوشی فوق العاده دوران پیری تفسیر کرده اند، ولی در این صورت با استثناء آیه بعد سازگار نیست ، بنابراین با توجه به مجموع آیات قبل و بعد همان تفسیر اول درست به نظر می رسد. [ نظرات / امتیازها ]
۷) در آیه بعد این انسان ناسپاس و بی اعتنا به دلائل و نشانه های معاد را مخاطب ساخته ، می گوید: چه چیز سبب می شود که تو بعد از این همه دلائل روز جزا را تکذیب کنی ؟! (فما یکذبک بعد بالدین ).
ساختمان وجود تو از یکسو، و ساختمان این جهان پهناور از سوی دیگر، نشان می دهد که زندگی چند روزه دنیا نمی تواند هدف نهائی آفرینش تو و این
عالم بزرگ باشد.
اینها همه مقدمه ای است برای جهانی وسیعتر و کاملتر، و به تعبیر قرآن نشاه اولی خود خبر از نشاه اخری می دهد، چرا انسان متذکر نمی شود (و لقد علمتم النشاة الاولی فلو لا تذکرون ) (واقعه ۶۲). <۱۱>
عالم گیاهان پیوسته و در هر سال منظره مرگ و حیات مجدد را در برابر چشم انسان مجسم می سازند، و آفرینشهای پی در پی دوران جنینی هر کدام معاد و حیات مجددی محسوب می شود با این همه چگونه این انسان روز جزا را انکار می کند؟
از آنچه گفتیم روشن می شود که مخاطب در این آیه نوع انسان است ، و این احتمال که مخاطب شخص پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم ) باشد و منظور این است که با وجود دلائل معاد چه کسی یا چه چیزی می تواند تو را تکذیب کند بعید به نظر می رسد.
و نیز روشن شد که منظور از ((دین )) در اینجا آئین و شریعت نیست بلکه همان جزا و روز جزا است ، آیه بعد نیز گواه بر این معنی است . [ نظرات / امتیازها ]
۸) چنانکه می فرماید: آیا خداوند بهترین حکم کنندگان و داوران نیست ؟! (الیس الله باحکم الحاکمین ).
و اگر دین را به معنی کل شریعت و آئین بگیریم معنی این آیه چنین می شود: آیا خداوند احکام و فرمانهایش از همه حکیمانه تر و متقن تر نیست ؟ یا اینکه آفرینش پروردگار در مورد انسان از هر نظر آمیخته با حکمت و علم و تدبیر است . ولی چنانکه گفتیم معنی اول مناسب تر به نظر می رسد.
در حدیثی آمده است موقعی که پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم ) سوره و التین را تلاوت می فرمود وقتی به آیه ((الیس الله باحکم الحاکمین )) می رسید، می فرمود: بلی و انا علی ذلک من الشاهدین : ((آری خداوند احکم الحاکمین است و من بر این امر گواهم )). <۱۲>
خداوندا! ما نیز گواهی می دهیم که تو احکم الحاکمینی .
پروردگارا! خلقت ما را در بهترین صورت قرار داده ای ، توفیقی مرحمت کن تا عمل و اخلاق ما نیز در بهترین صورت باشد.
بارالها! پیمودن راه ایمان و عمل صالح جز به لطف تو میسر نیست ، ما را در این راه مشمول الطافت فرما.
آمین یا رب العالمین [ نظرات / امتیازها ]
۱) و التین و الزیتون
بعضی از مفسرین در باره معنای کلمه (تین و زیتون ) اقوالی دارند که بیش از احتمال نیست . و چون قرینه ای در کار نیست که بتوان از معنای ظاهر آیه صرف نظر کرد لذا معنای ظاهری آیه بر معانی احتمالی دیگر آن مقدم است . یعنی سوگند به انجیر و زیتونی که مشهور و معروفند.
بعید نیست که انسان بگوید: مگر انجیر و زیتون چه اهمیت و چه خصوصیتی دارند که خدا به آنها سوگند یاد کرده است ! در پاسخ اینکه اشکال میگوئیم :
اگر آن اشیائی را که قرآن به آنها سوگند یاد نموده مورد بررسی قرار دهیم میبینیم هر یک از آنها دارای فوائدی هستند که اینکه عالم و اهل آن بنحوی از انحاء از آنها بهره مند و برخوردار میباشند. و تردیدی نیست که انجیر و زیتون نیز دارای ده ها فائده هستند. چنانکه مختصری از آنها را بعدا خواهیم خواند یعنی سوگند به انجیر و زیتون . جواب اینکه سوگند در آیه - ۴ - خواهد آمد. [ نظرات / امتیازها ]
۲) ۲ - و طور سینین - منظور از طور سینین چنانکه در تفسیر المیزان میگوید همان کوهی است که خدا با حضرت موسی تکلم کرد. آن کوه را طور سیناء هم میگویند. یعنی سوگند به طور یعنی کوه سیناء، جواب اینکه سوگند در آیه - ۴ - خواهد آمد - [ نظرات / امتیازها ]
۳) و هذا البلد الأمین
منظور از بلد امین : مکه معظمه است . کلمه امین بنا بقولی به معنای اسم مفعول ، یعنی مأمون فیه است . یعنی هر کسی که خارج از اینکه بلد امین هر نوع جنایتی کرده باشد هرگاه داخل و پناهنده به آن شود مادامی که از آن خارج نشده باشد در امان خواهد بود . یعنی سوگند به مکه معظمه که ما انسان را با معتدل ترین اندام آفریدیم - [ نظرات / امتیازها ]
۴) ۴ - لقد خلقنا الإنسان فی أحسن تقویم - اینکه آیه شریفه جواب سوگندهائی میباشد که در آیات قبل یاد شده است . معنی کلمه احسن تقویم اینکه است : یعنی بهترین و نیکوترین تعادل و تناسب و قوامی که در اندام و حواس ظاهری و باطنی هر انسان بکار رفته است .
پس انسانی که از هر نظر دارای بهترین تعادل و تناسب جسمی میباشد نباید از طریق حق و عدالت منحرف شود. بلکه میبایستی : پویا و جویای طریق حق و عدالت باشد . و چنانچه منحرف شود بدیهی است که خودش خواهان انحراف بوده ، نه اینکه نقصی در خلقت وی وجود داشته باشد - [ نظرات / امتیازها ]
۵) ثم رددناه أسفل سافلین
ضمیر کلمه (رددناه ) به کلمه انسان برمیگردد که در آیه قبل است . از استثنائی که در آیه بعد خواهد آمد بخوبی استفاده میشود که منظور از کلمه اسفل سافلین : پائین ترین طبقات دوزخ است . زیرا غیر مؤمن از عذاب نجات نخواهد یافت . چون کلمه (الإنسان ) که در آیه قبل میباشد برای جنس و عموم انسان ها بکار رفته است لذا میتوان گفت : جنس و عموم انسان ها بعلت گناه و خطاهای خود به سوی اسفل سافلین خواهند رفت . مگر آن افرادی که در آیه بعد ، از اینکه قاعده و ضابطه مستثنا شده اند. مضمون و معنای آیه مورد بحث نظیر آیه - ۱ و ۲ و ۳ - سوره: عصر است که میفرماید: و العصر - إن الإنسان لفی خسر - إلا الذین آمنوا و عملوا الصالحات . إلی آخره - یعنی سوگند به عصر و زمان که جنس انسان ها در وادی خسران و زیانند. مگر آن افراد که ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند - [ نظرات / امتیازها ]
۶) ۶ - إلا الذین آمنوا و عملوا الصالحات فلهم أجر غیر ممنون - کلمه (غیر ممنون ) به معنای غیر مقطوع است . یعنی کسی از عذاب اسفل سافلین که معنایش گفته شد نجات پیدا نمیکند مگر آن افرادی که اولا ایمان آورده و ثانیا اعمال صالح انجام داده باشند - [ نظرات / امتیازها ]
۷) فما یکذبک بعد بالدین
کلمه (یکذبک ) خطاب به انسان است که در آیه - ۴ - میباشد. یعنی ای انسانی که پاداش و کیفر روز رستاخیز را تکذیب کرده و میکنی ؟ بعد از اینکه ما تو را با تعادل و تناسبی بی نظیر آفریدیم آیا دلیل و برهان قابل قبولی داری که تو را به تکذیب کیفر خطاکاران و تبهکاران و پاداش نیکرفتاران وادار نماید! [ نظرات / امتیازها ]
۸) - أ لیس الله بأحکم الحاکمین - گرچه خدا میداند، ولی شاید بتوان گفت : کلمه حکم بضم حاء که کلمه احکم - الحاکمین از آن مشتق شده است به معنای داوری و قضاوت باشد . یعنی آیا نه چنین است که خدای علیم از نظر قضاوت و داوری بهترین و عادلترین قضاوت کنندگان میباشد. و خدائی که اینطور باشد آیا نباید هر کسی را طبق رفتار و کردارش جزاء دهد. آیا نه چنین است که : فمن یعمل مثقال ذرة خیرا یره - و من یعمل مثقال ذرة شرا یره - یعنی هر کسی که بقدر ذرة المثقالی عمل خیر انجام دهد پاداش آنرا خواهد دید - و هر کسی که بقدر ذرة المثقالی عمل شر انجام دهد کیفر آنرا خواهد دید - [ نظرات / امتیازها ]
۱) [۱] و اینکه سوره با سوگندی آغاز می شود که شایسته چارچوب بودن برای اینکه بصیرت است . پس تین و زیتون چیست !
«و التین و الزیتون - سوگند به انجیر و زیتون ، ( یا به دو کوه دارای اینکه دو نام ).»
تمایز میوه از دیگر انواع غذا و خوراک آسانی خوردن آن بدون لزوم پرداختن به کاری برای آماده کردن آن است : گوشت را ، مثلا، نمی توان خام خورد، و دانه ها را باید برای خوردن به صورت دیگری درآورد و کاری درباره آنها انجام داد، در صورتی که انگور بدون اینکه که عملی در روی آن انجام بگیرد، چیده و خورده می شود. بعضی از گونه های طعام را می توان ذخیره کرد، و برای آدمی متضمن فوایدی است ، در صورتی که انواعی از میوه ، علاوه بر وجوه تمایزی که به عنوان میوه دارد، ممیزات خوراکی نیز دارد، و آنها را می توان ذخیره کرد و مشتمل بر مواد ضروری بدن است ، و از اینکه جمله است انجیر که خوردن آن آسان است و گویی آن را به اندازه دهان ساخته اند و مزه پاکیزه ای همراه با فواید بزرگ دارد، و آن را می توان برای مصرف کردن در هنگام ضرورت خشک کرد، و از رسول الله - صلی الله علیه و آله - روایت شده است که گفت : « اگر می خواستم از میوه ای سخن بگویم که از بهشت فرود آمده است ، می گفتم همین میوه است که جویدن لازم ندارد، آن را بخورید که بواسیر را از میان می برد و برای درمان نقرس سودمند است ».«۱»
نیز چنین است میوه زیتون که بزرگترین فایده را برای تن آدمی دارد، و روغن آن روغن نادری است که به بدن هیچ زیانی نمی رساند، و در حدیث به جا مانده از پیغمبر - صلی الله علیه و آله - آمده است که : «زیتون بخورید و از روغن آن بهره مند شوید که از درخت مبارک است ».«۲» [ نظرات / امتیازها ]
۲) [۲] که آن درخت در پناه کوه پر درختی که با فواید و منظر و پشتیبانی خود زندگی را شیرین می سازد، قرار گرفته است ، و به همین جهت پس از یاد کرد از خوراک انسان ، پروردگار ما از کوه طور یاد کرده و گفته است :
«و طور سینین - و سوگند به طور سینین .»
گفته اند که سینین در لغت سریانی به معنی نیکو و زیباست ، و به قولی :
هر کوه پر درخت میوه به نام سینین خوانده می شود،«۳» و اینکه گفته مقاتل و کلبی است . [ نظرات / امتیازها ]
۳) [۳] و هر جا بوده باشد ، صورت آیه با سوگند خوردن به تین و زیتون از یک سو، و با شهر ایمن از سوی دیگر هماهنگی دارد، که خداوند متعال گفته است :
«و هذا البلد الأمین - و اینکه شهر آسوده و ایمن .»
چه ریشه های مدنیت آدمی سه چیز است : خوراک و زمین و صلح و سلام .
پس چون تین و زیتون مثالی برای بهترین خوراک ، و طور سنین بهترین نمونه نیکوترین و پربرکت ترین زمینها باشد ، بلد الامین الگوی بهترین سرزمینها خواهد بود که سرزمین امنیت و صلح و صفا است ، و اینکه چارچوب متناسب با محور سوره است که در آفرینش آدمی با بهترین تقویم و استقامت تجسم یافته است ، بدان جهت که تسخیر زندگی برای او ، و آماده کردن طعام و زمین و فراهم آوردن امن و امان ، و در نتیجه ایجاد وسایل تمدن برای او ، بعضی از جنبه های نیکویی ساختار برای انسان وزیبایی و کمال بخشش پروردگار نسبت به او خواهد بود .
برای اینکه کلمات تفسیرهای دیگری نیز وجود دارد که منافی با وسعت کلمات قرآن و مرزهای متعدد آنها نیست ، چنان که گفته اند: بلد الامین مکه است که خداوند آن را شرف و بزرگی بخشیده ، و طور سینین جایی است که در آن جا موسی - علیه السلام - با خدا تکلم کرده است ، و اما تین را بیت المقدس یا مسجد الحرام یا مسجد دمشق دانسته اند، و زیتون را کوهی که بیت المقدس بر آن بنا شده است ، یا اینکه که محل فرود آمدن کشتی نوح در کوه جودی بوده است .
در روایتی به جا مانده از پیامبر - صلی الله علیه و آله - آمده است که :
«خداوند تبارک و تعالی از هر چیز چهار برگزیده است … و از شهرها و سرزمینها چهار: پس گفت : و التین و الزیتون و طور سینین و هذا البلد الأمین و تین مدینه است ، و زیتون بیت المقدس ، و طور سینین کوفه ، و هذا البلد مکة».«۴»
[۴] سوگند به آن دیار مقدس . و سوگند به آن نعمتها که تمدن بشر را می سازد، که انسان به نیکوترین وضع و ساختمان و استقامت آفریده شده است . [ نظرات / امتیازها ]
۴) «لقد خلقنا الإنسان فی أحسن تقویم - هر آینه آفریدیم انسان را در بهترین قوام و استقامت .»
قدرت خدا در ساختن جسد آدمی ، از استقامت قامت آدمی تا سلسله اعصاب و قدرتهای مخ و نرمی جسم و توانایی سازگاری آن با اوضاع و احوال گوناگون او تجلی پیدا می کند و اینکه همه دلیل بر آن است که خداوند متعال او را برای اجرای نقشی بزرگتر از نقش زندگی و سازندگی آفریده است ، تنها یک فرد در حال رشد و تکامل نیست ، بلکه آفریده ای مکرم و بزرگوار است که خداوند متعال موجودات زنده و گیاهان و طبیعت را مسخر او ساخته ، و بنا بر اینکه نقش حقیقی او در جسم وی نیست بلکه در روح او جای دارد، و در اینکه درخشش مبارک نور مشیتی است که تنها به انسان بخشیده شده ، و در اینکه پاره نور خرد و دانش و شناختی جای
دارد که انسان در میان دیگر آفریدگان به آن ممتاز شده است .
اینکه معنی چیزی است که با سیاق سوره سازگار است ، و بنا بر اینکه قوام نیکویی که خدا به آدمی عنایت فرموده ، تنها تقویم جسد او نیست ، بدان سبب که اینکه تقویم مقدمه برای چیزی مهمتر است که همان قوام روان او است ، و بدان روی که مؤمن و کافر در آن با یکدیگر شریکند، دیگر باز گرداندن کفار به تنهایی به اسفل سافلین معنایی ندارد.
انسان برای آن آفریده شده است که مهمان پروردگار خویش در باغهای جاودانی بوده باشد ، و بر نشیمنگاه راستین در نزد ملیک و مالکی مقتدر بنشیند، و همچون پروردگار بزرگ خود به چیزی بگوید: باش ، پس بباشد، و در خط آن انسانی قرار گیرد که به سوی پروردگار خود عروج می کند و با آن فاصله ای همچون فاصله دو کمان یا کمتر پیدا کند (قاب قوسین أو أدنی ). [ نظرات / امتیازها ]
۵) [۵] ولی اینکه فرصت مبارک که به او عنایت شده ، چون مورد استفاده قرار نگیرد، کاملا بر عکس می شود، و شخص همچون بالا رونده از کوه بزرگی خواهد بود که چون قدمش بلغزد و به ژرفنای دره سرازیر می شود.
«ثم رددناه أسفل سافلین - سپس او را به پست ترین پستیها بازگرداندیم .»
به کجا! به جهنم که بد جای بازگشتنی است ، و در آن جا آرزوی آن می کند که کاش خاک می بود.
[۶] حال که آدمی با نیکوترین اندازه آفریده شده ، آیا روا است که خود را واگذارد که قضا و قدر او را به هر جا که می خواهد ببرد! هرگز؟ … چه اینکه به پست ترین پستیها می انجامد، و ناگزیر باید فهم و فعالیت وجود داشته باشد تا شخص به اینکه درک اسفل سقوط نکند، و مثل او در اینکه باره همچون مثل کسی است که بر قله کوهی بسیار بلند قرار گرفته است و ناگهان گرفتار طوفان باد شدیدی می شود که اگر تمام هوش و اراده و نیروی خود را به کار نگیرد، به عمق دره فرو خواهد افتاد.
چنین است که خداوند متعال به دنبال آیه فقط کسانی را مستثنی کرده است که ایمان آورده و به انجام دادن کارهای نیکو پرداخته اند، و اینان کسانی هستند که در قله ای که خداوند ایشان را قرار داده است باقی خواهند ماند. [ نظرات / امتیازها ]
۶) «إلا الذین آمنوا و عملوا الصالحات فلهم أجر غیر ممنون - مگر کسانی که ایمان آوردند و کارهای نیکو و شایسته کردند که بی منتی مزد خود را دریافت خواهند داشت .»
[۷] هیچ جانوری به اندازه آدمی نیازمند آن نیست که به امور زندگی او توجه شود. کودکی که بدون چنین توجهی شایسته احتمال بقای او کاهش می یابد، در مدتی دراز متکی به عنایت و توجه پدر و مادر خویش است ، و به همین گونه انسان وسایل دفاعی کافی برای جلوگیری از خطرها ندارد، در صورتی که هر جانوری از داشتن وسایل دفاع کافی برخوردار است ، ولی در انسان اینکه امر به هوش و خرد او سپرده شده ، و اینکه همه نشانه آن است که آدمی آفریده ای اجتماعی و متمدن است و برای بقا و تکامل خود به نظام نیازمند است . [ نظرات / امتیازها ]
۷) «فما یکذبک بعد بالدین - پس چه چیز پس از اینکه تو را به تکذیب دین برمی انگیزد!» چه چیز تو را ، ای انسان ، بر آن می دارد که منکر مکافات شوی ! و بدون داشتن ایمان اینکه امکان وجود ندارد که آدمی در قله آفریدگان که خدایش او را در آن جا قرار داده است باقی بماند، به همان گونه که بدون ایمان داشتن به پاداش و جزا، ملتزم بودن به دین (شریعت ) هیچ معنایی ندارد، در صورتی که دین یک ضرورت عقلی است که آدمی به آن رهبری می شود، مگر نه اینکه است که انسان اجتماعی آفریده شده و بنا بر اینکه به نظام و قانونی نیاز دارد، و بهترین نظام آن است که از طرف آفریدگار آدمی به او وحی شود، در انسان فرصت تکامل روحی و نزدیک شدن به خدا وجود دارد، و به همین سبب نیازمند به فرستادگان و رسالتهایی است که عملی شدن اینکه فرصتها را برای او فراهم آورند. و از سوی دیگر: آیا مشاهده نمی کنید که چگونه آدمی ، در صورتی که رادع و مانعی در برابر خود نداشته باشد ، به منتها درجه وحشیت و تباهی سقوط می کند، و هوشمندی و توانایی خود را در راه هلاک خویش به کار می اندازد، آیا نمی بینید که چگونه فساد و تباهی در خشکی و دریا گسترش یافته است ! آیا خبر جنگهای جهانی به گوش شما نرسیده ، و از اینکه با خبر نشده اید که اینکه آدمیزاد چه وسیله هایی برای هلاک کردن خویشتن و دیگران فراهم آورده است !؟ اینکه همه گواه بر آن است که اینکه موجود بزرگ جز با یک نظام الاهی بزرگ نمی تواند تکامل پیدا کند … بدون دین ، همچون کشتی کوه پیکری بدون ناخدا، و هواپیمای بسیار بزرگی بی راننده است ، و معلوم است که در دریا و آسمان پیکران چه سرنوشتی خواهد داشت ؟ [۸] اگر کیفر و پاداش موعود نبود، آفرینش آدمی کاری بیهوده یا حتی ظلمی به شمار می رفت ، سبحان الله ؟ پس چگونه می تواند در نزد خدا کسی که به اسفل سافلین نزول می کند و سبب گسترش تباهی در زمین می شود، با کسی برابر باشد که به اوج نیکی و نیکوکاری صعود می کند! آیات خدا در آفریدگانش ما را به آن رهبری می کند که پروردگار ما بهترین داور در میان داوران است ، و اینکه خود گواه بر آن است که خدا برای اینکه انسان پاداشی مقرر داشته است که در روز جزا به او خواهد رسید. [ نظرات / امتیازها ]
۸) «أ لیس الله بأحکم الحاکمین - آیا خدا استوارترین داور و حاکم در میان داوران نیست !» در حدیث از قتادة روایت شده است که گفت : هنگامی که رسول الله - صلی الله علیه و آله - اینکه سوره را به پایان رسانید، گفت : «چرا. و من بر اینکه از گواهانم ».«۵»
[ نظرات / امتیازها ]
۱) و التین و الزیتون :
مبنی بر سوگند به دو فاکهه و میوه های پرارزش انجیر و زیتون است که رطب و تازه آنها بسیار مفید و هم چنین خشک آنها از جمله مواد خواربار و خواص و آثار و فواید بسیار دارد و گفته شده که مراد از تین کوه در دمشق است و زیتون کوه در بیت المقدس است . [ نظرات / امتیازها ]
۲) و محتمل است مراد آن کوه باشد که محل زندگی بسیاری از پیامبران بوده اند و طور سینین :
و نیز سوگند یاد نموده بکوه طور که ساحت پروردگار با موسی کلیم علیه السلام تکلم فرمود و به کوه طور سینا نامیده شده است . [ نظرات / امتیازها ]
۳) و هذا البلد الأمین :
و نیز سوگند یاد نموده بمکه مشرفه که محل امن معرفی شده و هیچیک از قطعات و اماکن متبرکه اینکه چنین مورد تشریف قرار نگرفته اند پروردگار، شهر مکه و حومه آنرا محل امن و امان قرار داده و معرفی نموده و کسی در مکه نمیتواند دست بغارت اموال ساکنان آن بزند و از جمله احکام دین حنیف ابراهیم خلیل علیه السلام بوده و مردم بت پرست نیز بدان ملتزم بوده و هستند و در اسلام نیز تنفیذ شده است [ نظرات / امتیازها ]
۴) لقد خلقنا الإنسان فی أحسن تقویم :
جواب سوگند است پروردگار بشر را از طریق تناسل که مقرر فرموده آفریده و اعضاء و جوارح بسیار مناسب برای او قرار داده و برای هر گونه عمل و حرفه و صنعتی آماده است و هر کار دشواری را میتواند انجام دهد و نیز میتواند وسایل و ابزار آنرا فراهم آورد و کارهائی که بدون وسایل و ابزار محال و غیر میسر است آلات و وسایل آنرا فراهم آورد و نیز میتواند در اثر بکار بردن نیروی حرفه و صنعت کشتی های مجهز تهیه نماید و باعماق دریاها و با قطار جهان مسافرت نماید و یا به کرات بالا با سفینه های مجهز فضائی سفر نماید.
از جمله آثار حسن قوام اعضاء و جوارح انسان آنستکه نیروی عاقله و نیروی تفکر در امور باطنی و معنوی که عین شهود و احاطه ذاتی و وجودی است باو موهبت فرموده و آنرا فرمانروای بدن عنصری و اعضاء و جوارح او قرار داده و جوارح او را مجهز نموده و نیروی اعداد و آمادگی بهر یک داده و در اختیار روح و نیروی تعقل قرار داده و نهاده است .
و از آن نیرو تعبیر به نفس تعلقی می شود و آغاز نیروی محض و فاقد هر گونه ادراک و شعور بوده و در کمون آن زیاده از اسرار خلقت نهفته و از طریق نیروهای احساسی شنوائی و بینائی و نظایر آنها بجهان خارج ارتباط می یابد.
بالاخره خلقت بشر و حسن قوام او به لحاظ تناسب اعضاء درونی و بیرونی شگفت آور است و هیچگونه نقصی در آن تصور نمیرود و از نظر حقیقت که ارتباط با عالم ماوراء دارد مورد الهامات غیبی و القائات باطنی قرار میگیرد و دارای عقاید حقه و فضایل اخلاقی و از جمله نیروی تمیز حسن و قبح و فجور و تقوی و نیز از طریق حرکات ارادی و افعال اختیاری آنچه در کمون نهفته دارد بمرحله ظهور و فعلیت درمیآورد.
خلاصه در نفس و نیروی عاقله بشر ودائعی نهاده شده که فقط از طریق بکار بردن اعضاء و جوارح میتواند بمقامات کمال و درجات باطنی و شعار عبودیت نائل آید و آنچه پروردگار در کمون روح بشر نهاده و اقتضاء ذاتی او قرار داده از کمالات و فضایل فقط از طریق افعال اختیاری میتواند سیرت خود را بدست آورد.
خلاصه حسن قوام خلقت انسان را به نیروی عاقله معرفی نموده است به اینکه که هر لحظه نفس و روح تعقل بشر در ارتباط با عالم غیب از اشعه فیوضات غیبی بهرمند میگردد اهل ایمان که از افاضات و سروشهای غیبی استفاده و بهرمند می شوند فلاح و رستگاری و حرکت جوهری خود را تأمین می نمایند هم چنین گروهی که از نظر غرور بالهامات تهدیدآمیز خود گوش فرا نداده باعمال ناشایسته و طالح مبادرت می نمایند هر لحظه مورد تهدید خرد خود قرار خواهند گرفت .
زیرا لازم الهام بفجور و القاء تهدید غیبی به گناه تهدید بشقاوت و تیره بختی است بیگانه و تبه کار هر لحظه از درون و خرد خود تهدید به تیره بختی خود را می شنود ولی از نظر اینکه گوش شنوا ندارد بدان توجه نمی نماید چنانچه در باره مسیر زندگی خود بیندیشد و بخود توجه نماید از درون خود تهدیدات پی در پی را می شنود و نوید تیره بختی خود را می یابد. [ نظرات / امتیازها ]
۵) ثم رددناه أسفل سافلین :
بیان آنستکه در صورتی که بشر به نیروی عاقله و خرد گوش فرا ندهد و از خواسته و تمایلات خود پیروی نماید و در مقام مبارزه با ساحت پروردگار برآید بسوی پرتگاه نیستی رهسپار خواهد بود .
و از نظر توحید افعالی در آیه گم گشتگی بیگانه را بساحت پروردگار نسبت داده به اینکه که در اثر غرور و خودخواهی ساحت پروردگار او را باقصی مرتبه شقاوت و تیره بختی خواهد افکند و محل سکونت او نیز درکات سافل و تیره دوزخ خواهد بود . [ نظرات / امتیازها ]
۶) إلا الذین آمنوا و عملوا الصالحات فلهم أجر غیر ممنون :
مبنی بر استثناء است گروهی از اهل ایمان که باصول توحید معتقد و بوظایف دینی و برنامه مکتب قرآن رفتار نمایند در مقام سپاسگزاری بر آمده و نعمتهای مادی و جسمانی و هم چنین نعمتهای معنوی و ارتباط با رسول و پیروی از تعلیمات او را تقدیر نموده شعار خود را ایمان و تقوی و عبودیت معرفی نموده مورد بشارت بنعمتهای جاودان قرار خواهند گرفت . [ نظرات / امتیازها ]
۷) فما یکذبک بعد بالدین :
آیه مبنی بر توبیخ بشر است با اینکه قوام خلقت بشر چه از لحاظ تناسب اعضاء و جوارح بهترین طور آفرینش است و نقصی در آن بنظر نمیرسد و قدرت و نیروی هر عمل و هر حرکت را دارد هم چنین از نظر نیروی عاقله که با الهامات غیبی ارتباط دارد و از طریق پیروی از برنامه مکتب عالی باصول توحید معتقد بوده و طریقه خرد و انقیاد را بپیماید و نیز بزندگی همیشگی بشر در عالم قیامت معتقد باشد چه شده که بشر در مقام مبارزه با ساحت پروردگار و تکذیب دعوت رسول صلی الله علیه و آله برآمده و زندگی بشر را در عالم قیامت انکار می نماید و از نظر غرورو خودخواهی خود را در برابر افعال اختیاری خود مسئول نمیداند و در حقیقت نیروی تعقل و خرد خود را تکذیب می نماید و خود را در صف حیوانات می پندارد. [ نظرات / امتیازها ]
۸) أ لیس الله بأحکم الحاکمین :
بیان صفت فعل پروردگار است که بشر را به بهترین نظام و قوام آفریده و نیروی خرد و اختیار باو موهبت فرموده که بر حسب نظر و داوری خود هر لحظه هر عملی را که خواهد و در آن باره قضاوت نموده بدان اقدام نماید و نیز برنامه مکتب قرآن را دسترس آنان نهاده است .
بالاخره ساحت کبریائی در تمام مراحل وسایل سیر و سلوک بشر را آماده فرموده و در اثر نیروی اختیار بشر نیز هر یک طریقی را از اطاعت و انقیاد و یا تمرد و غرور خواهد پیمود.
از اینکه بیان استفاده شد که ظهور حکم و فرمانروائی تکوینی و تشریعی ساحت پروردگار تمام شئون زندگی بشر را فرا گرفته است و لحظه ای بشر از سعه حکومت و فرمانروائی مقام کبریائی او خارج نخواهد بود .
بهمین قیاس در عالم قیامت که پروردگار در باره نظام اختیار بشر بررسی فرماید سیرت افراد را بظهور رساند و حکومت و فرمانروائی پروردگار در عالم قیامت بموقع اجراء گذارده خواهد شد.
نتیجه آنکه ساحت کبریائی در هر دو جهان حاکم علی الاطلاق است و مقتضای فرمانروائی پروردگار در دنیا طوری است که اشاره شد که خلقت بشر را طوری مقرر فرموده که آماده هر گونه عمل خیر و شر و صالح و طالح و نیک و بد باشد .
و هم چنین نیروی اختیار و خلاقیت باو موهبت فرموده که هر طریقی را که خواهد برگزیند طریقه خیر و اطاعت و صلاح را و یا طریقه فساد و غرور و خود - خواهی را که همه اینکه مراحل ظهوری از حکومت و فرمانروائی پروردگار در باره آزمایش بشر است . [ نظرات / امتیازها ]
● نيره تقي زاده فايند - مجمع البیان
۱) سوگند به انجیر و زیتون دو غذای جسمی انسان،
به باور گروهی از مفسران پیشین در این آیه، خدا به همان انجیری که می خورند سوگند یاد می کند، و از پی آن به «زیتون»، همان چیزی که روغن زیتون را از آن می گیرند. این چیزی است که از ظاهر واژه ها دریافت می گردد.
آری، در این آیه به «انجیر» سوگند یاد می شود، چرا که میوه ای است پاک و پاکیزه از پوست و هسته و مواد زائد، دارای ارزش بسیار غذایی و دارویی برای انسان، و در آفرینش آن شگفتی های بسیاری است. خدا آن را در اندازه هایی خاص و رنگ های متنوع و به صورت و اندازه لقمه ای پر از مواد غذایی و دارویی برای انسان، و به عنوان نعمتی برای بندگان پدید آورده است.
«ابوذر» از پیامبر آورده است که فرمود: لو قلت ان فاکهه نزلت من الجنة لقلت هذه هی … اگر می خواستم بگویم میوه ای از بهشت فرود آمده است، انجیر را نشان می دادم، چرا که بسان میوه های بهشت بدون هسته و دانه است؛ از آن بهره ور گردید که برای سلامتی انسان سودبخش است و ریشه کن کننده برخی از بیماری ها است.
و نیز در این آیه به «زیتون» سوگند یاد می شود؛ همان چیزی که سرشار از ویتامین ها و آکنده از مواد غذایی و خواص دارویی است و چون خورشی است برای غذا.
به باور «قتاده» واژه «تین» نام کوهی است در شام که شهر دمشق بر دامنه آن ساخته شده، و «زیتون» نیز نام کوهی است در فلسطین که «بیت المقدس» در آن بنیاد گردیده است.
و به باور «عکرمه» این دو واژه، نه نام دو میوه و دانه، بلکه نام دو کوهی است که از درخت انجیز و زیتون پوشیده اند.
از دیدگاه برخی منظور از واژه «تین» مسجد دمشق می باشد، و منظور از «زیتون»، بیت المقدس.
واز دیدگاه «ضحاک» واژه «تین» در مورد مسجد الحرام به کار رفته است و «زیتون» در مورد مسجد الاقصی. [ نظرات / امتیازها ]
۲) در سوگند سوم می فرماید:
سوگند به طور سینا،
در تفسیر آیه دیدگاه ها متفاوت است:
به باور «حسن» منظور همان کوهی است که خدا در آنجا با موسی سخن گفت و او را به رسالت برگزید. با این بیان واژه «سینین» و «سینا» به یک معنی آمده اند.
اما از دیدگاه برخی این واژه به معنی برکت و مبارک آمده و وصف می باشد و منظور این است که به آن کوه پربرکت سوگند.
«عکرمه» می گوید: منظور کوه پرگیاه و درخت است و «مقاتل» آن را به کوه پوشیده از درخت میوه معنی می کند.
«عمروبن میمون» آورده است که: «عمر» در مکه این سوره را در نماز مغرب می خواند و به باور من در این اندیشه بود که بدین وسیله شکوه و حرمت مکه را اعلام دارد. این مطلب از امام کاظم نیز روایت شده است. [ نظرات / امتیازها ]
۳) و در آخرین سوگند در این سوره می فرماید:
و هذا البلد الأمین.
و سوگند به این شهر امن و امان و به فرودگاه وحی محمد (ص).
آری، سوگند به شهری که شهر امن و امان است و هر ترسان و وحشت زده ای در پناه خداوند کعبه در روزگار جاهلیت و اسلام احساس امنیت می کند، و هر کس در آن وارد گردد در ا مان است.
پاره ای واژه «امین» را به معنی امان دهنده و امنیت بخش گرفته اند.
اولم یروا انا جعلنا حرما آمنا …(۲۰۷)
آیا ندیده اند که ما برای آنان حرمی امن و امان قرار دادیم …
و شاعر نیز واژه «امین» را به معنی امنیت بخش به کار برده است که می گوید:
هان ای «اسماء»! وای بر تو، آیا نمی دانی که من سوگند یاد کرده ام که به امان دهنده ام خیانت نکنم. [ نظرات / امتیازها ]
۴) پس از سوگندهای بیدارگری که آمد، اینک در جواب آنها می فرماید:
لقد خلقنا الإنسان فی أحسن تقویم.
به راستی که ما انسان را در نیکوترین اعتدال آفریدیم.
به باور گروهی از جمله «مجاهد» این آیه جواب سوگندهای چهارگانه است و منظور از انسان، همه انسانها می باشند و بدین وسیله روشنگری می گردد که خدا تمامی انسان ها را در زیباترین و نیکوترین سیما و سیرت پدید آورد و نظام بخشید.
به باور «ابن عباس» منظور این است که: ما انسان را با قامتی پدید آوردیم، که بر روی دو پا و سربلند راه می رود و دیگر حیوانات بر روی چهار دست و پا و سر به زیر.
اما به باور پاره ای دیگر منظور این است که خدا انسان را در بهترین و نیکوترین قامت واعضا و اندام ها و دستگاه های جسمی، و بهترین شرایط روحی و معنوی و روانی پدید آورد و به او نعمت خرد و اندیشه و بیان و قدرت مدیریت و نظام ارزانی داشت و بدین وسیله او را از دیگر جانداران ممتاز گردانید.
گفتنی است که آیه شریفه اشاره به دوران جوانی و بهاران زندگی انسان ها دارد. [ نظرات / امتیازها ]
۵) آن گاه می افزید:
ثم رددناه أسفل سافلین
سپس او را به پست ترین مراتب پستی باز می گردانیم.
از دیدگاه گروهی از مفسران منظور بازگشت انسان به روزگار پیری و ناتوانی و پایین ترین مرحله زندگی است، که انسان هم نیروی جسمی را از دست می دهد، و هم نیروی فکری را؛ چرا که واژه «سافل» در مورد افراد ناتوان، زمین گیر، کهنسال، بیمار و کودکان بی دفاع به کار می رود.
اما به باور گروهی دیگر از جمله «مجاهد»، «جبایی» و … منظور این است که: سپس او را به سوی فروترین و پایین ترین طبقات و درکات دوزخ بر می گردانیم، چرا که ما اینان را در بهترین و نیکوترین صورت و سیرت آفریدیم و از نعمت خرد و آزادی بهره ور ساختیم، آن گاه بهترین برنامه زندگی را به سویشان فرستادیم، اما آنان کفر ورزیدند و اصلاح نپذیرفتند، به همین جهت ما نیز آنان را در زشت ترین صورت به سوی فروترین طبقه دوزخ باز می گردانیم. [ نظرات / امتیازها ]
۶) در آیه بعد می افزاید:
إلا الذین آمنوا و عملوا الصالحات فلهم أجر غیر ممنون.
مگر آن کسانی که به راستی ایمان آورده و کارهای شایسته انجام دهند …
آری، آن کسانی که به راستی یکتایی خدا و رسالت پیامبرش را گواهی کنند، و خدای را خالصانه بپرستند و فرمان برند، اینان مردمی هستند که سرنوشت دیگری دارند و به سوی آتش نخواهند رفت.
طرفداران دیدگاه نخست برآنند که اگر انسان به راستی ایمان آورد و کارهای شایسته انجام دهد، چنین کسی گر چه عمری دراز داشته باشد، به خرفتی و فروترین مرحله عمر و از دست دادن نیروی خرد و اندیشه باز نمی گردد.
پاره ای گفته اند: هنگامی که انسان با ایمان به گونه ای پیر شد که دیگر توان انجام عبادت و کارهای شایسته را نداشت، برای او بسان عملکرد دوران توانایی اش نوشته می شود. [ نظرات / امتیازها ]
۷) و برای اینان پاداشی پاینده و گسست ناپذیر خواهد بود.
به باور «عکرمه» منظور این است که کسانی از مردم باایمان و شایسته کردار که به پایین ترین مرحله پیری و ناتوانی برسند، هنگامی که کاری شایسته نیت کنند و در حد توان عمل نمایند، برای آنان عملکرد و پاداشی بسان بهترین عملکرد دوران جوانی شان نوشته می شود و پاداشی هماره و بدون منت خواهند داشت.
از «ابن عباس» آورده اند که: آن کسی که در زندگی با قرآن آشنا باشد و آن را تلاوت کند و با آیات آن همدم باشد و عمل کند، خدا او را به پست ترین مرحله عمر باز نمی گرداند؛ چرا که می فرماید: الا الذین آمنوا و عملوا الصالحات …. که منظور «الا الذین قرأوا القران» است.
از پیامبر آورده اند که فرمود: کودک تا رسیدن به مرحله بلوغ و نوجوانی، هر کار شایسته ای انجام دهد به حساب پدر و مادرش نوشته می شود، و اگر به گناهی دست زد، نه چیزی به حساب او نوشته می شود و نه به حساب پدر و مادرش.
آن گاه که به نوجوانی رسید و قلم تکلیف بر او جریان یافت، خدا به دو فرشته همراه او فرمان می دهد که او را حفظ و ارشاد کنند.
زمانی که به چهل سالگی رسید و ایمان راستین داشت، خدا او را از بلاهای سه گانه «جنون» «جذام» و «برص» در امان می دارد.
هنگامی که به پنجاه سالگی رسید، خدا از او به صورت آسان حساب می کشد، و آن گاه که به شصت رسید، او را به حقگرایی و توبه و اصلاح توجه می دهد. زمانی که به هفتاد رسید، آسمانیان او را دوست می دارند و آن گاه که به هشتاد سالگی گام نهاد، خدا کارهای شایسته او را ثبت و از گناهانش می گذرد.
هنگامی که به نود رسید، خدا گناه گذشته و آینده او را می آمرزد، و وی را شفاعتگر خاندانش می نگرد و در زمین او را «اسیر خدا» می شناسد. هنگامی که به پست ترین مرحله عمر رسید و دیگر گویی می خواهد پس از آن آگاهی، دیگر چیزی را به خاطر نیاورد، خدای مهربان برای او پاداش بهترین عملکرد دوران جوانی اش را می نویسد و اگر گناهی هم از او سر زد چیزی به حسابش نوشته نمی شود.
«ابوعلی» می گوید: اگر این روایت درست باشد، منظور این است که گناه او به خاطر زوال عقل و از کارافتادگی قدرت شناخت و درک او در آن مرحله از پیری است که در کارنامه زندگی اش نوشته نمی شود، وگرنه انسان خردمند و آزاد مسئول گفتار و عملکرد خویش است.
در تفسیر «غیر ممنون» دیدگاه ها متفاوت است:
۱ - به باور پاره ای منظور پاداشی است بدون کاستی و نقصان.
۲ - اما به باور پاره ای دیگر، به معنی پاداشی فراوان و بی شمار و بی حساب آمده است.
۳ - و از دیدگاه «جبایی» منظور پاداشی است خالص و شفاف و بدون چیزی که دریافت دارنده را آزرده سازد.
در هفتمین آیه مورد بحث در پرسشی سرشار از هشدار می فرماید:
فما یکذبک بعد بالدین
پس ای انسان! چه چیزی پس از این همه دلیل ها و برهان ها در یکتایی خدا، آمدن رستاخیز، تردیدناپذیر بودن حساب و کتاب و بهشت و دوزخ، تو را به دروغ شمردن روز جزا وامی دارد؟
به باور گروهی از جمله «ابومسلم» منظور این است که: هان ای انسان! چه چیزی پس از این همه دلیل و برهان باعث شد تا روز پاداش و کیفر را تکذیب کنی؟ و در مورد ولادت خویش، دوران کودکی، جوانی و پیری نیندیشی و درس عبرت نگیری؟ و به این واقعیت باریک نرسی که آفریدگار این همه دگرگونی ها و تحولات می تواند در آستانه رستاخیز بار دیگر مردگان را از دل خاک برانگیزد و زندگی بخشد و آن گاه از آنان حساب کشد و پاداش و کیفرشان بدهد؟ راستی چه عاملی تو را از این حقیقت دور ساخت؟
اما به باور «مجاهد» و … روی سخن در آیه با پیامبر می باشد و منظور این است که: پس از این همه دلیل و برهان بر درستی دین و آیین تو، دیگر چه کسی است که اسلام را دروغ شمارد؟ نه، دیگر هیچ دستاویز و بهانه ای برای انکار نیست.
[ نظرات / امتیازها ]
۸) أ لیس الله بأحکم الحاکمین
آیا خدای یکتا بهترین و نیکوترین داوران نیست؟
آیه شریفه گرچه به ظاهر و قالب پرسشی است، اما در اندیشه بیان این واقعیت است که: هان ای انسان! با همه وجود ایمان بیاور و اعلام نما که ذات بی همتای خدا در آفرینش او و کارهایش نه ذره ای ناهماهنگی و بی هدفی به چشم می خورد ونه بی نظمی و تزلزل؛ پس چنین ذات فرزانه و حکیمی با این نظام حکیمانه اش چگونه می پندارید که جهان را بی هدف آفریده و انسان را عبث و بیهوده رها کرده، و پاداش و کیفر و محاسبه ای در کار نخواهد بود؟
«مقاتل» می گوید: منظور این است که: هان ای محمد! آیا خدا بهترین داوران نیست تا میان تو و کفرگرایان داوری کند؟
و «قتاده» آورده است که: پیامبر گرامی هر گاه این سوره را تلاوت می کرد، می فرمود: آری، خدا نیکوترین داوران است، و من بر این واقعیت گوا هی می دهم و در شمار گواهانم. و انا علی ذلک من الشاهدین.(۲۰۸)
بار خدایا! ما را در گزینش راه ایمان و عمل شایسته یاری فرما. [ نظرات / امتیازها ]
● مسعود ورزيده - تدبرقران
۴)
خلقت انسان به بهترین تقویم
لقد خلقنا الإنسان فی أحسن تقویم (۴) قطعا ما انسان را در نیکوترین تقویم خلق کردیم.
«لام» هم در اینجا جواب قسم است. و «تقویم» از مصدر «قوم، یقوم، تقویم». هست که معنی بهترین قوام ممکن و بهترین سیرت و صورت.
[ نظرات / امتیازها ]
۵)
سقوط دادن انسان به پایین ترین درجه
ثم رددناه أسفل سافلین (۵) سپس او را به پایین ترین درجه دونان و پایین ترین درجه ممکن آوردیم.
این معنایش چیست در ارتباط با لقد خلقنا الإنسان فی أحسن تقویم (۴)که خدا می فرماید او را در «احسن تقویم» خلق کردیم، ولی برگرداندیم به «اسفل سافلین». به پست ترین درجه دونان؟
«الا الذین آمنوا» در اینجا شاید به ما کمک کند تا بتوانیم معنای درستی را درک کنیم. معانی مختلفی از خلق و برگرداندن
خیلیها از این خلق و برگرداندن معنای درستی ارائه نداده اند، مثلا معنا کرده اند او را به صورت جوانی رشید و زیبا خلق کردیم، ولی با مرور زمان و پیر شدن به زشت ترین حالت ممکن در آوردیم. بعضیها هم گفته اند که «فی احسن تقویم» در عالم معنا و ملکوت بوده و بعد «ثم رددناه» برگرداندن او را به این دنیا است.
هیچ کدام از این معناها با «الا الذین آمنوا» ارتباطی ندارند. و این خلق و برگرداندن چیزی هست که «الا الذین آمنوا» از آن استثنا هستند.
«رددناه» درست است که فعل خداست، ولی اختیار با انسان هست و اگر او ایمان می آورد، مشمول «رددناه» هم نمی شد. و اینکه «رددناه» به خدا اسناد داده شده معلوم می کند که، این سنت خداست، این سنت را ما قرار داده ایم، که انسان در بهترین صورت و قوام ممکن آفریده شود، ولی او به پایین ترین درجه ممکن سقوط کند. ما انسان را در «احسن تقویم» خلق کردیم، ولی او می تواند با نافرمانی به پست ترین جایگاه دونان سقوط کند. «اولئک کالانعام بل هم اضل» از حیوان و از سنگ و جماد پایین تر هست. از «اسفل سافلین» مشخص است که سقوطش ته و آخر هم، ندارد.
ماندن در «احسن تقویم» یا سقوط از آن با اختیار انسان
انسان یک هویت موهبتی دارد و یک هویت اکتسابی. اینکه خدا انسان را در «احسن تقویم» می آفریند، نه اساس مجازات است و نه اساس پاداش، و آن چیزی هست که خدا به ما می دهد. حفظ آن با اختیار انجام می گیرد و ماندن در این جایگاه مستحق پاداش است و از دست دادن و سقوط از این جایگاه باز هم با اختیار انجام می گیرد، مستحق عذاب هست. [ نظرات / امتیازها ]
۷) فما یکذبک بعد بالدین (۷)
تو را ای پیامبر! چه کسی تکذیب می کند بعد از بیان آیه (۱ تا ۶ ).
توضیحی در مورد «یکذبک»
در مورد «یکذبک» یک توضیحی لازم است:
«کذب»: تکذیب کرد.
«یکذب»: تکذیب می کند.
«یکذبک»: تکذیب می کند تو را.
«ما» در قرآن اعم از ذوی العقول و غیر ذوی العقول
«ما» که در اول «یکذبک» آمده است. در ادبیات رایج گفته شده که «ما» برای غیرذوی العقول بکار می رود، ولی در استعمالات قرآن اعم از ذوی العقول و غیر ذوی العقول است. البته در قرآن بیشتر در مورد ذوی العقول بودن بکار رفته است.
در این آیه هم به ذوی العقول معنا می کنیم، چون «چه چیز» که نمی تواند تکذیب کند! و این «چه کس» است که پیامبر را تکذیب می کند. «چه چیز» می تواند «چه کس» را به تکذیب وادارکند.
بعضیها از همان اول «ما» را به معنای «چه چیز» گرفته و ساختار «یکذبک» را شکسته و از آن معنایی خلاف ظاهر ارائه داده اند. چه چیز تو را به تکذیب وادار می کند.
در باب تفعیل معنای اصل، تعدیه هست و در معانی بابها معنای دوم و سوم چیزی در عرض معنای اولشان نیستند، الا اینکه دلیلی داشته باشند. باز هم معنای اصلی را در خودشان دارند. معنای نسبت در باب تفعیل هم در داخل همین معنای تعدیه هست.
در مقام دوم هم، در این نوع معنا مقدمه اول زیر سوال می رود و اگر بیاییم معنایی را خلاف ظاهر بگیریم، یک پیش فرض دارد و آن این است که «ما» را مسلم در غیر ذوی العقول بگیریم.
کدام معنای باب تفعیل را باید پذیرفت
برای بابها معناهای مختلفی را ذکر کرده اند که اگر به معنای نسبت بگیریم و یا به معنای تعدیه بگیریم، حاصل دو احتمال خواهد بود، ولی باید دید که کدام احتمال اقوا و بهتر هست؟ آن احتمالی که خروج را از اصل اولیه نطلبد. و اصل اولیه در باب تفعیل هم، نسبت نیست بلکه تعدیه است.
اگر بخواهیم باب تفعیل را به نسبت معنا کنیم باید مفعول باب تفعیل را به ماده باب نسبت بدهیم. مثلا در «یکذبک»، مفعول «یکذب» که پیامبر باشد را، به کذب نسبت بدهیم. یعنی این پیامبر کاذب است. در باب تفعیل در صورتی که نسبت را بگیریم، معنای «یکذبک»، «یجعلک مکذبا» نیست.
اولا در نگاه متخصاصان ادبیات قرآنی معنایی که برای «یکذبک» ارائه می شود این است :«چه کسی تو را تکذیب می کند؟»
در ثانی باید دید که اگر به این صورت معنا کنیم که «چه چیز تو را به تکذیب دین وادار کرد»، چه چیزهایی را از دست می دهیم و اگر به معنای «چه کسی تو را تکذیب کرد»، معنا کنیم چه چیزهایی را از دست می دهیم.
در این معنای ارائه شده هیچ خلافی صورت نگرفته است، چون اینکه بگوییم که «ما» در غیر ذوی العقول بکار می رود اصل نیست، و می توان آن را در قرآن به وفور یافت که در مورد ذوی العقول بکار رفته است. در مورد «یکذبک» که به معنای تکذیب کردن است، با ظاهر کلمه معنا می کنیم تعدیه هم همانی است که ما گفتیم، و نسبت هم همانی است که ما گفتیم.
فواید «یکذبک» به معنای تو را تکذیب می کند
۱- این سوره با سوگندهایی به سرزمینهای وحی و رسالت هست، می فهماند که گرای سوره در رسالت و نبوت و پیامبری است و «یکذبک» یعنی «چه کسی تو را به عنوان پیامبر تکذیب کرد، بعد از اینکه ما گفتم که هر کس که به تو ایمان نیاورد از درجه انسانیت ساقط است»؟ جواب این است: آن کسی که سقوط را قبول می کند. یعنی تکذیب تو مساوی است با سقوط از درجه انسانیت. و می فهماند «آمنوا»، ایمان به رسول الله است و «آمنوا» نقطه مقابل «یکذبک» است.
۲- سورة قبل و بعد را نگاه می کنیم که هر دو سوره های مربوط به نبوت هست و سوره قبلش علق و سوره بعدش شرح است که هر دو به پیامبر مربوط می شود، این سوره لابلای سوره های نبوت واقع است.
این نظر چند فایده دارد:
۱- در مورد «یکذبک» خروج از ظاهر نکردیم.
۲- در مورد ما هیچ قاعده ای را نقض نکردیم. به دلیل استعمالات قرآنی.
۳- قسمهای سوره در این صورت جایگاه خاصی پیدا می کنند.
پس معنا این می شود که «ای پیامبر چه کسی تو را تکذیب می کند به سبب دین، یعنی در ادعای دینی که آورده ای؟ چه کسی تو را در بلد امین که این سوره بر تو آمده تکذیب می کند؟»
در اینجا هم مانند سوره عصر هست، که در اول می گوید انسان در خسران هست، «الا الذین آمنوا».
این سوره هم بیان می کند که قسم به این سرزمینهای وحی و رسالت سنت ما چنین است که انسان را در بهترین قوام خلق کردیم و خودمان هم او را به پایین ترین درجه سقوط می دهیم مگر کسانی که ایمان آورند به پیامبر و عمل صالح انجام دهند براساس دینی که پیامبر آورده است.
بعد می فرماید حال که این سنت ماست، چه کسی تو را ای پیغمبر تکذیب می کند بر اساس دینی که از جانب خدا آورده ای. این سوال را جواب نمی دهد چون از قبل روشن است و جواب کسی است که خودش این سقوط را قبول کرده است. [ نظرات / امتیازها ]
۸) ألیس الله بأحکم الحاکمین (۸) حکم در خود سوره است و آن این است:
ثم رددناه أسفل سافلین (۵). در این سوره با دو سوال می خواهد مخاطب را به یقین برساند که اگر از پیامبر اطاعت نکند، مشمول حکم سقوط است، و هیچ وقت هم خلاف این حکم وجود ندارد. چون حکم حکم کننده ترین حکم کنندگان است.
و این سوره می خواهد انسان را به این نکته متوجه کند که یک راه بیشتر برای انسان ماندن وجود ندارد و آن هم اطاعت از رسول گرامی اسلام هست و خلاف این راه هم سقوط از انسانیت هست.
[ نظرات / امتیازها ]
۱)
و التین و الزیتون و طور سینین و هذا البلد الامین بعضی از مفسرین گفتهاند : مراد از کلمه تین ( انجیر ) و زیتون دو میوه معروف است ، که خدای تعالی به آنها سوگند یاد کرده ، به خاطر اینکه در آنها فواید بسیار زیادی و خواص و منافعی سراغ داشته .
ولی بعضی دیگر گفتهاند : منظور از تین ، کوهستانی است که دمشق بر بلندی آن واقع شده ، و منظور از زیتون کوهستانی است که بیت المقدس بر بالاییکی از کوههایش بنا شده ، و اطلاق نام دو میوه انجیر و زیتون بر این دو کوه شاید برای این بوده که این دو میوه در این دو منطقه میروید ، و سوگند خوردن به این دو منطقه هم شاید به خاطر این بوده که عده بسیاری از انبیا در این دو نقطه مبعوث شدهاند .
و بعضی دیگر احتمالهایی دیگر دادهاند .و مراد از طور سینین ، کوهی است که در آن خدای تعالی با موسی بن عمران تکلم کرد ، که طور سیناء هم نامیده میشود ، و مراد از هذا البلد الامین مکه مشرفه است ، و بلد امینش خواند ، چون امنیت یکی از خواصی است که برای حرم تشریع شده، و هیچ جای دیگر دنیا چنین حکمی برایش تشریع نشده ، و این حرم سرزمینی است که خانه کعبه در آن واقع است ، و خدای تعالی در باره آن فرموده : او لم یروا انا جعلنا حرما امنا ، و نیز در
دعایی که قرآن کریم از ابراهیم خلیل (علیهالسلام) حکایت کرده آمده : رب اجعل هذا بلدا امنا ، و در دعای دیگرش آمده : رب اجعل هذا البلد امنا .
و در آیه مورد بحث با آوردن کلمه هذا و اشاره کردن به مکه احترام خاصی از آن کرده ، و فهمانده که کعبه نسبت به آن سه نقطه دیگر شرافت خاصی دارد ، و اگر آن را امینخوانده یا به این جهت است که کلمه امین را به معنای آمن گرفته ، و آمن معنای نسبت را افاده میکند ، و در نتیجه به معنای ذی الامن - دارای امن است ، مثل اینکه کلمه لابن و تامر به معنای دارنده لبن ( شیر ) و تمر ( خرما ) است .
و یا به خاطر این است که فعیل در اینجا به معنای مفعول است ، یعنی شهری که مردم در آن ایمن هستند ، و کسی از اهالی آن این ترس را ندارد که بر سرش بریزند و آسیبش برسانند ، پس نسبت امن به خود شهر دادن نوعی مجازگویی است .
[ نظرات / امتیازها ]
۴) لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم این آیه جواب چهار سوگند قبل است ، و منظوراز خلق کردن انسان در احسن تقویم این است که : تمامی جهات وجود انسان و همه شؤونش مشتمل بر تقویم است .
و معنای تقویم انسان آن است که او را دارای قوام کرده باشند ، و قوام عبارت است از هر چیز و هر وضع و هر شرطی که ثبات انسان و بقایش نیازمند بدان است ، و منظور از کلمه انسان جنس انسان است ، پس جنس انسان به حسب خلقتش دارای قوام است .
و نه تنها دارای قوام است ، بلکه به حسب خلقت دارای بهترین قوام است ، و از این جمله و جمله بعدش که میفرماید : ثم رددناه اسفل سافلین الا الذین … استفاده میشود که انسان به حسب خلقت طوری آفریده شده که صلاحیت دارد به رفیع اعلی عروج کند ، و به حیاتی خالد در جوار پروردگارش ، و به سعادتی خالص از شقاوت نائل شود ، و این به خاطر آن است که خدا او را مجهز کرده به جهازی که میتواند با آن علم نافع کسب کند ، و نیز ابزار و وسائل عمل صالح را هم به او داده ، و فرموده : و نفس و ما سویها فالهمها فجورها و تقویها پس هر وقت بدانچه دانسته ایمان آورد ، و ملازم اعمال صالح گردید ، خدای تعالی او را به سوی خود عروج میدهد و بالا میبرد ، همچنان که فرمود : الیه یصعد الکلم الطیب و العمل
الصالح یرفعه ، و نیز فرموده : و لکن یناله التقوی منکم ، و نیز فرموده : یرفع الله الذین امنوا منکم و الذین اوتوا العلم درجات ، و نیز فرموده : فاولئک لهم الدرجات العلی ، و آیات دیگر از این قبیل ، که دلالت میکند بر اینکه مقام انسان مقام بلندی است ، و مدام میتواند به وسیله ایمان و عمل صالح بالا رود ، و این از ناحیه خدا عطایی است قطع ناشدنی ، و خدا آن را پاداش خوانده ، همچنان که آیه ششم این سوره به آن اشاره دارد ، و میفرماید : فلهم اجر غیر ممنون .
[ نظرات / امتیازها ]
۵)
ثم رددناه اسفل سافلین کلمه رد که مصدر فعل رددنا است ، ظاهرش این است که به همان معنای معروفش باشد ، در نتیجه کلمه اسفل به خاطر افتادن حرف جر یعنی حرف الی از اولش منصوب شده ، و تقدیرش رددناه الی اسفل است ، و مراد از اسفل سافلین مقام منحطی است که از هر پستی پستتر ، و از مقام هر شقی و زیانکاری پایینتر است .
و معنای آیه این است که : سپس ما همین انسان را که در بهترین تقویم آفریدیم ، به مقام پستی برگرداندیم که از مقام تمام اهل عذاب پستتر است .
احتمال هم دارد که کلمه رد در اینجا به معنای جعل باشد ، یعنی ما او را پستترین پستها قرار دادیم .
و نیز احتمالدارد به معنای تغییر باشد ، و معنا چنین باشد که : ما سپس همین انسان را که آنطور آفریدیم تغییر میدهیم ، و مراد از سفالت به هر حال شقاوت و عذاب است .
و بعضی گفتهاند : مراد از خلقت انسان در احسن تقویم ، همان شرایطی است که یک انسان در آن شرایط ، هستی مییابد و به حد جوانی میرسد ، حدی که قوایش استقامت یافته ، صورت ظاهریش ، و جمال هیئتش به کمال میرسد .
و مراد از رد انسان به اسفل سافلین
بر گرداندنش به دوران ضعف قوای ظاهری و باطنیش در پیری است ، که قد و قامتش از استقامت به انحناء میگراید ، و هوش و حواسش ناتوان میشود ، در نتیجه این آیه مفاد آیه زیر را میرساند که فرموده : و من نعمره ننکسه فی الخلق .
و لیکن این معنا با آیه الا الذین امنوا و عملوا الصالحات نمیسازد ، چون به طور مسلم این استثنای متصل است ، و برگشتن خلق و خوی انسان در دوران پیری استثناپذیر نیست ، چون حکم خلقت عمومی است ، و مؤمن و کافر سرش نمیشود ، هر کس به دوران پیری برسد چه صالح باشد و چه طالح ، خلقت ظاهری و خوی باطنیش تغییر میکند ، و ادعای اینکه مردم صالح و مؤمن چنین نمیشوند ، و از دگرگونی مصون هستند ، ادعایی است خرافی .
و همچنین این ادعا که کسی بگوید : مراد از انسان در آیه شریفه تنها کافر است ، و مراد از رد او بردنش به جهنم ، و یا استثناء در آیه منقطع است ، و مراد از رد ، نکس در خلقت است .
[ نظرات / امتیازها ]
۶) الا الذین امنوا و عملوا الصالحات فلهم اجر غیر ممنون مگر کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح کردند ، که اجری غیر ممنون یعنی غیر مقطوع دارند ، و این استثناء متصل و استثناء از جنس انسان است ، و حرف فاء جمله فلهم اجر … را متفرع بر این استثنا میکند ، و این خود مؤید آن است که مراد از رد انسان به سوی اسفل سافلین ، ردش بهسوی شقاوت و عذاب است .
[ نظرات / امتیازها ]
۸)
فما یکذبک بعد بالدین ا لیس الله باحکم الحاکمین خطاب در این آیه به انسان است ، البته به اعتبار جنس انسان .
ولی بعضی گفتهاند : در ظاهر خطاب به رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) است ، و در واقع منظور سایر مردمند .
ا لیس الله باحکم الحاکمین - این استفهام برای تقریر و تثبیت مطلب قبل است ، و احکم الحاکمین بودن خدا به این معنا است که او فوق هر حاکم است ، چون حکمش
متقنترین حکم است ، و در حقیقت و نفوذ از حکم هر حاکم دیگر برتر است ، حکم او به هیچ وجه دچار وهن و اضطراب و بطلان نمیگردد ، خدای تعالی در عالم خلقت و تدبیر حکمی میراند که به مقتضای حکمت باید رانده شود، حکمی متقن و زیبا و با نفوذ ، و چون از یکسو خدای تعالی احکم الحاکمین ، و از سوی دیگر مردم از نظر اعتقاد و عمل دو طایفه هستند حکمت واجب میسازد که خدای تعالی بین این دو طایفه از نظر جزا در حیات باقی آخرت فرق بگذارد ، و همین است که مساله بعث را واجب میکند .
پس تفریعی که در جمله فما یکذبک بعد بالدین شده ، از قبیل تفریع نتیجه بر حجت است ، و جمله ا لیس الله باحکم الحاکمین حجت مذکور را تتمیم میکند ، چون تمامیت حجت ، موقوف بر احکم الحاکمین بودن خداست .
و حاصل آن حجت این است که : بعد از آنکه مسلم شد که انسان در احسن تقویم خلق شده ، و معلوم شد که بعد از خلقت ، به دو طایفه تقسیم میشود ، طایفهای که از تقویم خدادادیش که تقویمی احسن بود خارج و به سوی اسفل سافلین برمیگردد ، و طایفهای که به همان تقویم احسن الهی و بر صراط فطرت اولش باقی میماند .
و از سوی دیگر خدای تعالی مدبر امور ایشان ، احکم الحاکمین است .
و از سوی سوم حکمت این خدا اقتضا دارد که با این دو طایفه یک جور معامله نکند نتیجه میگیریم که پس باید روز جزایی باشد ، تا هر طایفهای به جزای عملی که کردهاند برسند ، و عقل و فطرت آدمی اجازه نمیدهد و بهانهای ندارد که این روز جزا را تکذیب کند .
پس آیات مورد بحث - به طوری که ملاحظه میکنید - همان معنایی را افاده میکند که آیه زیر آن را افاده میکند : ام نجعل الذین امنوا و عملوا الصالحات کالمفسدین فی الارض ام نجعل المتقین کالفجار ، و نیز آیه زیر که میفرماید : ام حسب الذین اجترحوا السیئات ان نجعلهم کالذین امنوا و عملوا الصالحات سواء محیاهم و مماتهم ساء ما یحکمون .
و بعضی از مفسرین که خطاب در آیه فما یکذبک را متوجه رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلم)
دانستهاند ، کلمه ما - چیزی که را به معنای من - کسی که گرفتهاند ، و نیز حکم را به معنای قضا گرفته ، و در نتیجه آیه را چنین معنا کردهاند : وقتی مردم مختلف هستند ، و لازمه اختلافشان اختلاف جزایشان در روز جزاست ، پس کسی که تکذیب جزا را روش خود کرده آیا خدای تعالی را اقضی القاضین نمیداند ؟ آری او بین تو و تکذیبگران به تو به روز جزا حکم خواهد کرد .
[ نظرات / امتیازها ]
● آسيه افشار - انوار درخشان، ج18، ص: 200
۱) و التین و الزیتون:
مبنی بر سوگند به دو فاکهه و میوههای پرارزش انجیر و زیتون است که رطب و تازه آنها بسیار مفید و همچنین خشک آنها از جمله مواد خواربار و خواص و آثار و فواید بسیار دارد و گفته شده که مراد از تین کوه در دمشق است و زیتون کوه در بیت المقدس است.
و محتمل است مراد آن کوه باشد که محل زندگی بسیاری از پیامبران بودهاند [ نظرات / امتیازها ]
» ترجمه جوامع الجامع، ج6، ص: 667
۸) أ لیس الله بأحکم الحاکمین
این آیه تهدیدی برای کافران است که خدا به آنچه شایستهاند بر آنها حکم میکند.
از پیامبر صلی الله علیه و آله روایت شده که هر گاه آن حضرت این سوره را ختم میکرد میفرمود: بلی و انا علی ذلک من الشاهدین، آری من از گواهان بر این مطلبم.
[ نظرات / امتیازها ]
۲) و طور سینین:
و نیز سوگند یاد نموده بکوه طور که ساحت پروردگار با موسی کلیم علیه السلام تکلم فرمود و به کوه طور سینا نامیده شده است. [ نظرات / امتیازها ]
۳) و هذا البلد الأمین:
و نیز سوگند یاد نموده بمکه مشرفه که محل امن معرفی شده و هیچیک از قطعات و اماکن متبرکه این چنین مورد تشریف قرار نگرفتهاند پروردگار، شهر مکه و حومه آنرا محل امن و امان قرار داده و معرفی نموده و کسی در مکه نمیتواند دست بغارت اموال ساکنان آن بزند و از جمله احکام دین حنیف ابراهیم خلیل علیه السلام بوده و مردم بت پرست نیز بدان ملتزم بوده و هستند و در اسلام نیز تنفیذ شده است از جمله احکام دین حنیف ابراهیم علیه السلام که نسخ پذیر نیست و آیات قرآنی نیز درخواستهای بسیاری از ابراهیم علیه السلام حکایت نموده که شاهد بر مجاهدتها و پیکارهای او است از جمله در باره احترام شهر مکه است که درخواست نمود از پروردگار گروهی از مردم را برانگیز و در اطراف خانه کعبه گرد آمده شهرکی بنا گذارد و در آن سکونت نموده سبب عمران و آبادانی خانه کعبه گردد گروهی از قبیله بنی جرهم از اقطار گرد آمده در اطراف کعبه سکونت نمودند.
و از جمله سکونت آن اختصاص باهل توحید دارد و کافر و مشرک نمیتواند وارد محیط حرم شود و از جمله چنانچه جنایتکاری بآن سرزمین وارد شود و پناه آورد ایمن از عقوبت خواهد بود. [ نظرات / امتیازها ]
۴) لقد خلقنا الإنسان فی أحسن تقویم:
جواب سوگند است پروردگار بشر را از طریق تناسل که مقرر فرموده آفریده و اعضاء و جوارح بسیار مناسب برای او قرار داده و برای هر گونه عمل و حرفه و صنعتی آماده است و هر کار دشواری را میتواند انجام دهد و نیز میتواند وسایل و ابزار آنرا فراهم آورد و کارهائی که بدون وسایل و ابزار محال و غیر میسر است آلات و وسایل آنرا فراهم آورد و نیز میتواند در اثر بکار بردن نیروی حرفه و صنعت کشتیهای مجهز تهیه نماید و باعماق دریاها و با قطار جهان مسافرت نماید و یا به کرات بالا با سفینههای مجهز فضائی سفر نماید.
از جمله آثار حسن قوام اعضاء و جوارح انسان آنستکه نیروی عاقله و نیروی تفکر در امور باطنی و معنوی که عین شهود و احاطه ذاتی و وجودی است باو موهبت فرموده و آنرا فرمانروای بدن عنصری و اعضاء و جوارح او قرار داده و جوارح او را مجهز نموده و نیروی اعداد و آمادگی بهر یک داده و در اختیار روح و نیروی تعقل قرار داده و نهاده است.
و از آن نیرو تعبیر به نفس تعلقی میشود و آغاز نیروی محض و فاقد هر گونه
ادراک و شعور بوده و در کمون آن زیاده از اسرار خلقت نهفته و از طریق نیروهای احساسی شنوائی و بینائی و نظایر آنها بجهان خارج ارتباط مییابد.
بالاخره خلقت بشر و حسن قوام او به لحاظ تناسب اعضاء درونی و بیرونی شگفت آور است و هیچگونه نقصی در آن تصور نمیرود و از نظر حقیقت که ارتباط با عالم ماوراء دارد مورد الهامات غیبی و القائات باطنی قرار میگیرد و دارای عقاید حقه و فضایل اخلاقی و از جمله نیروی تمیز حسن و قبح و فجور و تقوی و نیز از طریق حرکات ارادی و افعال اختیاری آنچه در کمون نهفته دارد بمرحله ظهور و فعلیت درمیآورد.
خلاصه در نفس و نیروی عاقله بشر ودائعی نهاده شده که فقط از طریق بکار بردن اعضاء و جوارح میتواند بمقامات کمال و درجات باطنی و شعار عبودیت نائل آید و آنچه پروردگار در کمون روح بشر نهاده و اقتضاء ذاتی او قرار داده از کمالات و فضایل فقط از طریق افعال اختیاری میتواند سیرت خود را بدست آورد.
خلاصه حسن قوام خلقت انسان را به نیروی عاقله معرفی نموده است به این که هر لحظه نفس و روح تعقل بشر در ارتباط با عالم غیب از اشعه فیوضات غیبی بهرمند میگردد اهل ایمان که از افاضات و سروشهای غیبی استفاده و بهرمند میشوند فلاح و رستگاری و حرکت جوهری خود را تأمین مینمایند همچنین گروهی که از نظر غرور بالهامات تهدیدآمیز خود گوش فرا نداده باعمال ناشایسته و طالح مبادرت مینمایند هر لحظه مورد تهدید خرد خود قرار خواهند گرفت.
زیرا لازم الهام بفجور و القاء تهدید غیبی به گناه تهدید بشقاوت و تیرهبختی است بیگانه و تبه کار هر لحظه از درون و خرد خود تهدید به تیرهبختی خود را میشنود ولی از نظر اینکه گوش شنوا ندارد بدان توجه نمینماید چنانچه در باره مسیر زندگی خود بیندیشد و بخود توجه نماید از درون خود تهدیدات پی در پی را میشنود و نوید تیرهبختی خود را مییابد. [ نظرات / امتیازها ]
۵) ثم رددناه أسفل سافلین:
بیان آنستکه در صورتی که بشر به نیروی عاقله و خرد گوش فرا ندهد و از خواسته و تمایلات خود پیروی نماید و در مقام مبارزه با ساحت پروردگار برآید بسوی پرتگاه نیستی رهسپار خواهد بود.
و از نظر توحید افعالی در آیه گم گشتگی بیگانه را بساحت پروردگار نسبت داده به این که در اثر غرور و خودخواهی ساحت پروردگار او را باقصی مرتبه شقاوت و تیرهبختی خواهد افکند و محل سکونت او نیز درکات سافل و تیره دوزخ خواهد بود. [ نظرات / امتیازها ]
۷) فما یکذبک بعد بالدین:
آیه مبنی بر توبیخ بشر است با اینکه قوام خلقت بشر چه از لحاظ تناسب اعضاء و جوارح بهترین طور آفرینش است و نقصی در آن بنظر نمیرسد و قدرت و نیروی هر عمل و هر حرکت را دارد همچنین از نظر نیروی عاقله که با الهامات غیبی ارتباط دارد و از طریق پیروی از برنامه مکتب عالی باصول توحید معتقد بوده و طریقه خرد و انقیاد را بپیماید و نیز بزندگی همیشگی بشر در عالم قیامت معتقد باشد چه شده که بشر در مقام مبارزه با ساحت پروردگار و تکذیب دعوت رسول صلی الله علیه و آله برآمده و زندگی بشر را در عالم قیامت انکار مینماید و از نظر غرور
و خودخواهی خود را در برابر افعال اختیاری خود مسئول نمیداند و در حقیقت نیروی تعقل و خرد خود را تکذیب مینماید و خود را در صف حیوانات میپندارد. [ نظرات / امتیازها ]
۶) إلا الذین آمنوا و عملوا الصالحات فلهم أجر غیر ممنون:
مبنی بر استثناء است گروهی از اهل ایمان که باصول توحید معتقد و بوظایف دینی و برنامه مکتب قرآن رفتار نمایند در مقام سپاسگزاری بر آمده و نعمتهای مادی و جسمانی و همچنین نعمتهای معنوی و ارتباط با رسول و پیروی از تعلیمات او را تقدیر نموده شعار خود را ایمان و تقوی و عبودیت معرفی نموده مورد بشارت بنعمتهای جاودان قرار خواهند گرفت. [ نظرات / امتیازها ]
● سيدابراهيم غياث الحسيني - تفسیر نور
۱) این سوره هشت آیه دارد و در مکه نازل شده است.
نام سوره برگرفته از آیه اول است و به معنای انجیر میباشد.
محور سوره، کیفر و پاداش انسانها در قیامت است، اما مطلب را از راه آفرینش انسانها در بهترین صورت و دو گروه شدن آنان بر مبنای ماندن بر فطرت پاک الهی و یا خروج از آن و سقوط به پایینترین درجات انسانیت، بیان میکند که این اختلاف در انتخاب، موجب اختلاف در کیفر و پاداش الهی میشود. و طبیعتا حکمت اقتضا میکند که دو گروه یکسان دیده نشوند.
[ نظرات / امتیازها ]
۱) در تفسیری که حدود ۳ روز پیش از رادیو قرآن بیان شد این تفسیر را اینگونه بیان نمود:
۱- می توان گفت که چون درخت زیتون و انجیر ریشه در خاک دارد و در آیه بعد کوه سینا و شهر امین جایگاهی است که به نحوی ریشه در آسمان یعنی از آنجا وحی صورت می گرفته ، خداوند اینگونه قسم خورده است.
۲- دوم اینکه در جایی که محل عبادت پیامبران بوده درخت زیتون و انجیر وجود داشته که آن منطقه را به این درختان می شناختند مثلا منطقه زیتون و یا تین ، همچنین در آیه بعد دو شهر بیان شده که همگی نیز دلیل بر این قسم دارد.
دوستان ، اینگونه عرض نمایم که سعی بر این شده تا مطالب آنگونه که از منبع بیان شده درج گردد و هر گونه کم و کاستی را با کمک شما انشاءالله برطرف نماییم [ نظرات / امتیازها ]
● داريوش بيضايي - تفسیر هفت جلدی جامع قرآن بقلم و جمع آوری مرحوم علامه حاج سید ابراهیم بروجردی
۱) قوله تعـــالی: {و التین و الزیتون و طور سینین و هذا البلد الأمین لقد خلقنا الإنسان فی أحسن تقویم ثم رددناه أسفل سافلین}
«سوگند به انجیر و زیتون و به طور سینا و بشهر مکه که ما انسان را در مقام خلقت به نیکوترین صورت بیافریدیم اما سپس به واسطه کفران نعمت به پست ترین رتبه برگردانیم».
ابن بابویه ذیل آیات فوق از حضرت موسی بن جعفر ع روایت کرده فرمود خــــداوند از میان شهرها چهار شهر را برگزیده یکی تین که مدینه منوره است دوم زیتون که بیت المقدس است سوم طور سینین که کوفه است و چهارم بلدامین که مکه است.
و از حضرت صادق ع روایت کرده فرمود: تاویل تین و زیتون حضرت امام حسن ع و امام حسین ع و طور سینین علی بن ابیطالب ع و ولایت آنحضرت میباشد که منافقین آنرا تکذیب کرده اند و بلد امین پیغمبر اکرم است.
و در مناقب از حضرت موسی بن جعفر ع ذیل آیه «ثم رددناه أسفل سافلین» روایت کرده فرمود آیه در باره تیمم و عدی نازلشد چه در اثر بغض و عداوتیکه آنها با امیرالمؤمنین ع داشتند خــــداوند ایشان را در پست ترین مکان دوزخ جای دهد. [ نظرات / امتیازها ]
۶) قوله تعـــالی: {إلا الذین آمنوا و عملوا الصالحات فلهم أجر غیر ممنون فما یکذبک بعد بالدین أ لیس الله بأحکم الحاکمین}
«مگر آنانکه به خــــــداوند ایمان آورده و نیکوکار شدند به آنها پاداش دائمی بهشت عطا کنیم پس ای انسان ناسپاس مشرک چه تو را واداشت که تکذیب روز جزا بنمائی و منکر قیامت شوی آیا خــــدای مقتر حکم فرمای عالم نیست؟» و در این آیه استفهام تقریری است یعنی البته هست.
احمد بن عبدالله مؤدب و ابن جریح که هر دو از علما عامه بودند از ابی هریره و ابن عباس روایت کردند که پیغمبر اکرم در خانه ام هانی خواب رفته بود چون بیدار شد محزون بود, ام هانی سبب حزن حضرتش را سئوال نمود فرمود در خواب قیامت و احوال آنها و بهشت و نعمتها و جهنم و انواع عذاب ها را مشاهده کردم و معاویه و عمروبن عاص را در وسط دوزخ دیدم فریاد میزدند و بر سر آنها سنگهائی از زبانیه آتش فرود می آوردند و به ایشان میگفتند چرا ایمان به ولایت امیرالمؤمنین ع نیاوردید؟ …
سپس رسول اکرم فرمود در آن حال از پشت پرده عظمت پــــروردگار علی ع را مشاهده کردم که خوشحال و خندان است و میگوید پــــروردگار من و خـــــدای کعبه حکم فرمود میان من و دشمنانم, بعد از آن پیغمبر اکرم فرمود: خـــــداوند دشمنان عــــلی را به جهنم میفرستد آنگاه عــــلی در موقف توقف مینماید و شفاعت برای اهل بیت و ذریه و شعیان خود میکند.
و از محمد بن فضیل روایت کرده گفت تفسیر سوره التین را از حضرت رضا ع سؤال نمودم فرمود تین و زیتون حضرت امام حسن ع و امام حسین ع و طور سینا امیرالمؤمنین و البلدالامین رسول اکرم است و هر کس از آنحضرت اطاعت و فرمانبرداری نماید ایمن باشد از عذاب جهنم و اسفل سافلین و کسانی هستند که نقض کردند عهد و پیمانی که پیغمبر از آنها در باره ولایت امیرالمؤمنین ع گرفت و الاالذین آمنوا امیرالمؤمنین ع و شعیان آنحضرت هستند و دین ولایت امیرالمؤمنین و ائمه معصومین علیهم السلام میباشد. [ نظرات / امتیازها ]
Copyright © ۲۰۱۰ - All rights reserved
تعداد بازدید : ۲۴۱۶۶۴۰۶۸ بار
صفحه اصلی | درباره ما | تبلیغات در سایت | قوانين جامعه مجازي | راھﻨﻤﺎ | تماس با ما | گزارش تخلف
http://tadabbor.org/?page=tadabbor&SOID=۹۵&AYID=۱,۲,۳,۴,۵,۶,۷,۸&TPIV=T۲
گفتگو با هوش مصنوعی
💬 سلام! میخوای دربارهی «تدبر و ترجمه و تفسیر متن سوره تین از منظرگاه تدبر» بیشتر بدونی؟ من اینجام که راهنماییت کنم.