مفهوم صلوات
این مقاله درباره مفهوم صلوات است. برای آشنایی با آیه ۵۶ سوره احزاب مدخل، آیه صلوات را ببینید.
قطعه خوشنویسی صلوات، به خط نستعلیق. خط از غلامحسین امیرخانی (۱۳۷۵ش).
صلوات، از دستورهای قرآنی است که در آیه مربوط به آن به مؤمنان فرمان داده شده است. این عمل به عنوان نشانه ای از قدردانی نسبت به پیامبر و عاملی برای تقویت محبت به او شناخته می شود و در منابع روایی آثار متعددی برای آن ذکر شده است، از جمله پاک شدن گناهان، گشایش درهای آسمان و امکان دست یابی به شفاعت پیامبر.
مشهورترین عبارت صلوات، «اللهم صل علی محمد و آل محمد» است و در برخی روایات شیعه توصیه شده که پس از آن وعَجِّل فَرَجَهُم نیز گفته شود. بر اساس فتوای فقیهان شیعه، ذکر صلوات در تشهد نماز واجب است و ترک عمدی آن موجب بطلان نماز می شود؛ همچنین صلوات در خطبه های جمعه و نماز میت واجب است.
گفتن صلوات در هر زمانی پسندیده است، اما برخی زمان ها و موقعیت ها مانند شنیدن نام پیامبر، رکوع و سجودِ نماز و برخی زمان های خاص، برای آن توصیه بیشتری شده است.
صلوات در میان شیعیان، علاوه بر جنبه عبادی، در مراسم ها، اجتماعات مذهبی و فعالیت های روزمره نیز رایج است و برخی شیعیان برای برآورده شدن حاجات خود، ختم صلوات انجام می دهند.
فلسفه صلوات شامل درخواست رحمت برای پیامبر و اهل بیت، بزرگداشت یاد و نام آنان و پیروی از سنت شان است. در فرهنگ شیعیان، افزودن آل (اهل بیت) به صلوات رایج و در بسیاری منابع جزو احکام ضروری شمرده شده، در حالی که ابن تیمیه پیشوای وهابیان، ترک ذکر آن را برای پرهیز از شباهت به شیعیان ترجیح داده است.
دربارۀ صلوات کتاب های مختلفی نوشته شده که برخی از آنها عبارتند از: شرح و فضایل صلوات، تألیف احمد حسینی اردکانی و آثار و برکات الصلوات، اثر علی ابراهیمی.
اهمیت و جایگاه
نیایش
نمازهای مستحب
نافله های روزانه•عید•جعفر طیار•سلمان•شکر•استغاثه•وتر•استسقاء
دعاها
کمیل•توسل•افتتاح•ابوحمزه•عرفه•ندبه•سمات•فرج
مناجات ها
مناجات خمس عشر•مناجات شعبانیه
زیارات مشهور
عاشورا•وارث•امین الله•جامعه کبیره•آل یاسین
اذکار
تکبیر•تحمید•تهلیل•تسبیح•تسبیحات حضرت زهرا•صلوات•ذکر یونسیه•استغفار•تعقیبات
کتاب های دعا
مفاتیح الجنان•صحیفه سجادیه•مصباح المتهجد•اقبال الاعمال•مفتاح الفلاح
روزها و ماه ها
شب قدر•نیمه شعبان•روز عرفه•رمضان•رجب•ذی الحجه•لیلةالرغائب
مفاهیم وابسته
دعا•مناجات•زیارت•عبادت•تسبیح•استجابت دعا•التماس دعا
صلوات، از دستورهای قرآنی است[۱] در آیه صلوات، خدا و فرشتگان نیز بر پیامبر(ص) درود می فرستند و مؤمنان را به این کار فرمان می دهد.[۲] صلوات فرستادن از شَعایر دینی به شمار می رود[۳] و نزد شیعیان رایج است.[۴]
این ذکر در بیشتر مراسم ها و اجتماعات مسلمانان، اعم از جشن ها و سوگواری ها، بر زبان آورده می شود.[۵] در فرهنگ شیعه، با شنیدن نام پیامبر، صلوات فرستاده می شود و ترک آن ناپسند دانسته شده است.[۶] برخی شیعیان نیز صلوات را ذکر دائمی خود قرار می دهند یا گفتن تعداد مشخصی از آن را نذر می کنند.[۷]
صلوات پس از واجبات شرعی و تلاوت قرآن از برترین عبادات دانسته شده،[۸] در دعاهای معصومان به ویژه صحیفه سجادیه بسیار آمده است.[۹] در روایتی نیز، بخیل واقعی کسی معرفی شده که با شنیدن نام پیامبر، صلوات نفرستد.[۱۰]
فقیهان شیعه بر واجب بودن ذکر صلوات در تشهد نماز، اتفاق نظر دارند و اگر کسی آن را عمدا ترک کند، نمازش باطل می شود.[۱۱] برخی فقیهان اهل سنت نیز این دیدگاه را پذیرفته اند.[۱۲] علاوه بر تشهد، فرستادن صلوات بر پیامبر و آل او در خطبه های نماز جمعه[۱۳] و نماز میت، واجب دانسته شده است.[۱۴] همچنین به گفته ناصر مکارم شیرازی از مفسران شیعه، بر اساس آیه صلوات، یک بار صلوات فرستادن بر پیامبر(ص) در تمام عمر، واجب است.[۱۵]
صلوات در فرهنگ مسلمانان
تواشیح صلوات خوانی با صدای باسم کربلایی
صلوات در فرهنگ مسلمانان در موقعیت های مختلفی چون خواندن لالایی، گفتن مثل، هنگام کاشت و برداشت محصولات کشاورزی[۱۶] و در آیین های زورخانه ای مانند صلوات چرخ، صلوات میان داری و صلوات گود[۱۷] کاربرد دارد. در ایران، صلوات کارکرد سیاسی و اجتماعی نیز داشته است؛ به گونه ای که مردم با فرستادن صلوات پس از شنیدن نام امام خمینی، در دوران تبعیداش به تحکیم جایگاه مرجعیت و رهبری اش کمک کردند.[۱۸]
ختم صلوات عملی است که برخی افراد به نیت معصومان و برای برآورده شدن حاجات،[۱۹] تعداد مشخصی از صلوات ها (مثلا ۱۰۰، ۱۰۰۰ یا ۱۴۰۰۰) را به طور مستمر می فرستند.[۲۰] این عمل معمولا به سبب نذر انجام می شود.[۲۱] ختم صلوات به صورت دسته جمعی نیز برگزار می شود و افراد با هم تعداد مشخصی از صلوات ها را کامل می کنند.[۲۲] در ایران، پس از هر نماز جماعت، فردی آیه صلوات را با صدای بلند قرائت می کند و نمازگزاران سه صلوات می فرستند. در کتاب مصباح المتهجد، قرائت آیه صلوات به عنوان تعقیبات نماز توصیه شده است.[۲۳]
شاعران نیز در قالب هایی چون دوبیتی، غزل و قصیده، آثاری با عنوان صلوات نامه سروده اند.[۲۴] هدف از این اشعار صلوات گیری است؛ بدین معنا که شنونده با شنیدن پایان هر بیت، به فرستادن صلوات برانگیخته می شود.[۲۵] صلوات خوانی نیز از هنرهای مذهبی است که در برخی مناطق رواج دارد.[۲۶] در این آیین، ذکر صلوات به صورت آهنگین و هماهنگ خوانده می شود و معمولا در مجالس مولودی و جشن های مذهبی اجرا می گردد.[۲۷]
نمونه ای از شعر صلوات نامه
سرودۀ شاه نعمت الله ولی
[از قصائد]
خوش رحمتی است یاران صلوات بر محمد
گوئیم از دل و جان صلوات بر محمد
گر مؤمنی و صادق با ما شوی موافق
کوری هر منافق صلوات بر محمد
در آسمان فرشته مهرش به جان سرشته
بر عرش حق نوشته صلوات بر محمد
صلوات اگر بگویی یابی هرآنچه جویی
گر تو ز خیل اویی صلوات بر محمد
ای نور دیده ما خوش مجلسی بیارا
می گو خوشی خدا را صلوات بر محمد
مانند گل شکفتیم دری لطیف سفتیم
خوش عاشقانه گفتیم صلوات بر محمد
و الله که دیده من از نور اوست روشن
جان من است و من تن صلوات بر محمد
گفتیم از دل و جان با عارفان کرمان
شادی روی یاران صلوات بر محمد
بی شک علی ولی بود پرورده نبی بود
گویم دعای سید خوانم ثنای سید
خوش گفت نعمت الله رمزی ز لی مع الله
خوش گو به عشق الله صلوات بر محمد[۲۸]
فلسفه صلوات
صلوات، نوعی قدردانی از تلاش ۲۳ساله پیامبر و عاملی برای تقویت محبت نسبت به او محسوب می شود.[۲۹] پژوهشگران بر این باورند که با فرستادن صلوات، مؤمنان پیامبر و خاندانش را واسطه ای میان خود و خدا قرار می دهند تا رحمت الهی شامل حالشان شود.[۳۰] الگوپذیری از انسانِ کامل،[۳۱] احترام به پیامبر و خاندانش، بزرگداشت نام و یاد برگزیدگان خدا، توجه به پیروی از مسیر نبوت و ولایت و نشان دادن تفکیک ناپذیری نبوت و امامت از دیگر فلسفه های صلوات به شمار رفته است.[۳۲]
در مورد اینکه فرستادن صلوات برای پیامبر و خاندانش منفعتی دارد یا خیر، دو دیدگاه مطرح است.[۳۳] افرادی مانند شهید ثانی فقیه شیعه،[۳۴] علامه طباطبایی نویسنده تفسیر المیزان[۳۵] و شاگردش حسن حسن زاده آملی[۳۶] بر این باورند که مقام پیامبر چنان بلند است که از صلوات مؤمنان بی نیاز است و بنابراین آثار صلوات به خود گوینده بازمی گردد.[۳۷] در مقابل، محمدباقر مجلسی و مرتضی مطهری معتقدند که هرچند پیامبر و آل او مقام بسیار بالایی دارند، اما در مسیر کمال هستند و فرستادن صلوات موجب افزایش مقام آنان نزد خدا می شود.[۳۸]
صلوات اگر به خدا نسبت داده شود، به معنای رحمت؛ اگر به فرشتگان نسبت داده شود، به معنای استغفار؛ و اگر به انسان ها نسبت داده شود، به معنای دعا است.[۳۹]
فضیلت و آثار
در منابع روایی ثواب و آثار معنوی و مادی فراوانی برای صلوات بر شمرده شده است. برخی از این آثار عبارتند از:
۱- کفاره از گناهان[۴۰]
۲- پاک شدن گناهان[۴۱]
۳- سنگین ترین عمل در ترازوی اعمال[۴۲]
۴- بازشدن در های آسمان و ریزش گناهان[۴۳]
۵- دوستی با خدا[۴۴]
۶- دست یابی به شفاعت پیامبر[۴۵]
۷- از بین رفتن نِفاق (صلوات با صدای بلند)[۴۶]
۸- یادآوری مطلب فراموش شده[۴۷]
۹- استغفار ملائکه (برای نویسنده ذکر صلوات)[۴۸]
۱۰- استجابت دعا[۴۹]
۱۱- ر هایی از آتش جهنم[۵۰]
۱۲- برآورده شدن صد حاجت[۵۱]
۱۳- صلوات خدا و ملائکه بر گوینده صلوات[۵۲]
۱۴- بهترین عمل در روز جمعه[۵۳]
۱۵- درک کردن امام زمان(عج) (ذکر صلوات بعد از نماز صبح و نماز ظهر)[۵۴]
۱۶- گشوده شدن دری از درهای عافیت[۵۵]
۱۷- بهترین دعا در کعبه[۵۶]
۱۸- پاک شدن اعمال[۵۷]
۱۹- روشنایی قبر، صراط و بهشت[۵۸]
۲۰- نزدیکترین فرد به پیامبر در روز قیامت[۵۹]
۲۱- برابری با تسبیح، تهلیل و تکبیر[۶۰]
آیا باید بر آل محمد هم صلوات فرستاد؟
در عرف شیعه، صلوات بر پیامبر همواره با ذکر آل او ادا می شود[۶۱] و به گفته صاحب جواهر، افزودن «آل» به صلوات از احکام ضروری مذهب محسوب می شود؛[۶۲] سید ابوالقاسم خویی، از مراجع تقلید، با استناد به برخی روایات[۶۳] احتمال داده که فرستادن صلوات بر پیامبر بدون ذکر آل حرام باشد.[۶۴]
همچنین بر اساس روایاتی که در منابع شیعه و سنی نقل شده، از صلوات ناقص(صرفا فرستادن بر پیامبر) نهی شده و صلوات کامل، فرستادن بر محمد و آل او دانسته شده است.[۶۵] قاضی نورالله شوشتری این روایات را در کتاب اِحقاق الحق گردآوری کرده است.[۶۶]
منظور از آل به اتفاق شیعیان، پنج تن آل عبا (پیامبر، علی، فاطمه، حسن و حسین) است که آیه تطهیر درباره آن ها نازل شده است. به گفته مقدس اردبیلی از علمای شیعه، این آیه شامل همه امامان معصوم و حضرت فاطمه نیز می شود از این رو همه جزو آل محسوب می شوند.[۶۷] اهل سنت نیز منظور از آل را کسانی می دانند که آیه تطهیر درباره آن ها نازل شده است، اگرچه درباره مصادیق آن نظرات مختلفی دارند.[۶۸]
به گفته ابن حجر هیثمی از علمای اهل سنت، صلوات صحیح بر پیامبر با عبارت «اللهم صل علی محمد و علی آل محمد» شناخته می شود و بر همین اساس در مذهب شافعی فرستادن صلوات بر آل محمد واجب است.[۶۹] با این حال، به گفته ابن تیمیه از علمای سلفی مذهب اگرچه طبق دستور پیامبر باید علاوه بر پیامبر، بر آل او نیز صلوات فرستاده شود، اما این صلوات نشان شیعیان شده و ترک آن بهتر است.[۷۰] صنعانی نیز اشاره کرده که حذف «آل» در زمان بنی امیه به سبب ترس مردم و تقیّه رخ داده است.[۷۱]
بر اساس روایاتی که در صحاح سِتّه اهل سنت نقل شده، پیامبر(ص) فرستادن صلوات با عبارت «آل محمد» را واجب دانسته است.[۷۲] سبکی از عالمان اهل سنت، تعبیرهای واردشده در روایات نبوی برای صلوات (۵۲ لفظ) را در کتاب شفاء السقام جمع آوری کرده است؛ اکثر آن ها شامل «آل محمد» هستند اما و هیچ یک از آن ها صلوات بر صحابه به شیوه ای که اهل سنت معمولا بر آنان صلوات می فرستند را ذکر نکرده اند.[۷۳]
گفته شده درباره صلوات بر غیرپیامبران، اهل سنت اختلاف نظر دارند؛ برخی آن را نادرست، برخی مکروه و برخی تنها در صورتی جایز می دانند که ابتدا بر پیامبر و سپس بر فرد دیگر صلوات فرستاده شود.[۷۴]
چه مواقعی باید صلوات فرستاد؟
آیه صلوات، خط ثلث جلی، بخط سید احمد دپلر (Seyit Ahmet Depeler) خوشنویس اهل ترکیه
به نظر مشهور فقیهان شیعه،[۷۵] صلوات فرستادن هنگام شنیدن نام، یا کنیه یا القاب پیامبر(ص)، حتی در نماز، مستحب است.[۷۶] برخی فقها نیز این عمل را واجب دانسته اند.[۷۷] حسین وحید خراسانی، از مراجع تقلید شیعه، صلوات فرستادن بعد از شنیدن نام امام علی(ع) را نیز کاری نیکو دانسته است.[۷۸]
بر اساس روایات،[۷۹] بهترین زمان برای صلوات، شب و روز جمعه است.[۸۰] از دیگر مواقعی که به گفتن ذکر صلوات سفارش شده، می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
- در رکوع و سجود نماز[۸۱]
- در ابتدای خطبهها و سخنرانی ها
- هنگام داخل شدن در مسجدالحرام
- هنگام طواف و سعی صفا و مروه
- در ماه های رجب، شعبان و رمضان
- هنگام دیدن حرم پیامبر(ص)
- در ابتدا و انتهای وضو
- در تعقیبات نماز
- قبل و بعد از دعا
- هنگام بوییدن گل
- بعد از عطسه کردن
- هنگام سفر.[۸۲]
عبارت های مختلف صلوات
معروف ترین صلوات، عبارت «اللهم صل علی محمد و آل محمد» است، اما در برخی روایات، اشکال دیگری از ذکر صلوات نیز آمده است.[۸۳] به گفته برخی محققان در صحیفه سجادیه با ۲۱۰ عبارت مختلف، ذکر صلوات بیان شده است.[۸۴]
بر اساس حدیثی، پیامبر ذکر صحیح صلوات را «اللهم صل علی محمد و آل محمد» دانسته و از گفتن آن به عبارت «اللهم صل علی محمد و علی آل محمد» نهی کرده است.[۸۵] سید علی خان کبیر، مؤلف ریاضُ السالِکین، این حدیث را معتبر ندانسته،[۸۶] اما محمدتقی مجلسی معتقد است، سیره بر درستی این حدیث دلالت دارد.[۸۷]
خوشنویسی آیه صلوات
صلوات با عجل فرجهم
مقاله اصلی: عجل فرجهم
برخی از شیعیان پس از ذکر صلوات، عبارت «وعجل فرجهم» به معنای «فرج آنان را نزدیک بگردان» را اضافه می کنند.[۸۸] این ذکر درخواستی برای تعجیل در ظهور امام مهدی(عج) است. بر پایه روایاتی که از امام صادق(ع) نقل شده، برای این عمل در شرایط و تعداد مشخص، پاداش هایی از جمله توفیق دیدار امام مهدی(عج)،[۸۹] قرار گرفتن در زمره یاران خاص او[۹۰] و بهره مندی از شفاعت در قیامت[۹۱] وعده داده شده است.
تک نگاری ها
کتاب های متعددی درباره صلوات و فضلیت و آثار آن نوشته شده است.[۹۲] برخی از آنها عبارتند از:
- شرح و فضایل صلوات تألیف احمد حسینی اردکانی، در هشت فصل به مباحثی چون معنای صلوات، تعیین الفاظ مرتبط، تفسیر آیه صلوات و آداب آن می پردازد.[۹۳] این کتاب را انتشارات میقات در سال ۱۳۷۵ش منتشر کرده است.[۹۴]
- صلوات بر پیامبر(ص) عامل قدسی شدن روح تألیف اصغر طاهرزاده، به بررسی آثار معنوی صلوات بر مؤمنان با استناد به آیات و روایات پرداخته[۹۵] و در سال ۱۳۹۰ش توسط انتشارات لب المیزان در اصفهان منتشر شده است.[۹۶]
- آثار و برکات الصلوات اثر علی الابراهیمی، اهمیت صلوات و فلسفه آن و فواید دنیوی و اخروی صلوات را بررسی می کند.[۹۷] این کتاب در سال ۱۴۳۲ق، به کوشش مؤسسه البلاغ در بیروت منتشر شده است.[۹۸]
- الصلوات مفتاح حل المشکلات تألیف علی خسمه ای قزوینی، این کتاب را انتشارات دار کمیل بیروت، در ۱۲۸ صفحه منتشر کرده است.[۹۹]
پانویس
۱.
- زمانی، «کیفیت صلوات از نگاه فریقین»، ص۳۱.
- ابراهیمی، آثار و برکات الصلوات، ۱۴۳۲ق، ص۲۷–۲۸.
- علوی، آثار الصلوات فی رحاب الروایات، ۱۴۳۷ق، ص۱۷.
- موسوی، «صلوات، احکام و آثار آن»، ص۳.
- فیاض، «فقه فریقین و جایگاه اهل بیت(ع) در صلوات» ص۱۶۵.
- رضایی، «کیفیت و چگونگی صلوات بر پیامبر اعظم (ص) نزد فریقین»، ص۷۴.
- رضایی، «کیفیت و چگونگی صلوات بر پیامبر اعظم (ص) نزد فریقین»، ص۷۴.
- موسوی، «صلوات، احکام و آثار آن»، ص۲۱.
- موسوی، «صلوات، احکام و آثار آن»، ص۲۱.
- مصباح یزدی، صهبای حضور، ۱۳۹۱ش، ص۴۵۹.
- رضایی، «کیفیت و چگونگی صلوات بر پیامبر اعظم (ص) نزد فریقین»، ص۶۳.
- ماوردی، الحاوی الکبیر، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۱۳۷.
- نجفی، جواهر الکلام، دار احیاء التراث العربی، ج۱۱، ص۲۱۳–۲۱۴.
- حسینی عاملی، مفتاح الکرامه، دار احیاء التراث العربی، ج۱، ص۴۷۸.
- مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمومنین، ۱۳۸۶ش، ج۳، ص۲۰۰.
- شایسته رخ، «کاربردشناسی صلوات در ترانه های کاشت و برداشت کشاورزی»، ص۱۶۵-۱۶۷.
- روح بخش، «صلوات سیاسی»، ص۴۰.
- نساجی، «رایحه روح افزاری صلوات»، ص۵۹.
- شیخ طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۵۰-۵۱.
- شاه نعمت الله ولی، دیوان اشعار شاه نعمت الله ولی، ۱۳۸۰ش، ص۸۵۱.
- زمانی، «کیفیت صلوات از نگاه فریقین»، ص۳۰.
- ابراهیمی، آثار و برکات الصلوات، ۱۴۳۲ق، ص۵۱.
- درودگر، «اسرار و آثار صلوات بر پیامبر (ص) و آل پیامبر (ص)»، ص۱۵.
- موسوی، «صلوات، احکام و آثار آن»، ص۲۴.
- شهیدثانی، الروضة البهیه، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۱۳.
- نگاه کنید به: طباطبایی، بررسی های اسلامی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۱۵۰.
- آملی، هزار و یک نکته، ۱۳۶۵ش، ص۱۸۶.
- شهیدثانی، الروضة البهیه، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۱۳.
- مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ج۱۲، ص۱۱۲–۱۱۳؛ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۲۳، ص۳۱۶.
- شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع)، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۲۹۴، حدیث۵۲.
- شعیری، جامع الاخبار، المطبعة الحیدریه، ص۵۹.
- حمیری، قرب الاسناد، ۱۴۱۳ق، ص۱۴، حدیث ۴۵.
- شیخ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۳۴، حدیث ۳.
- شعیری، جامع الاخبار، المطبعة الحیدریه، ص۵۹.
- شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع)، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۶۶، حدیث۳۵.
- شهید ثانی، منیة المرید، ۱۴۰۹ق، ص۳۴۷.
- شیخ صدوق، ثواب الاعمال، ۱۴۰۶ق، ص۱۵۵.
- شیخ صدوق، ثواب الاعمال، ۱۴۰۶ق، ص۱۵۶.
- شیخ طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۳۶۸.
- شعیری، جامع الاخبار، المطبعة الحیدریه، ص۵۹.
- ابن اشعث، جعفریات، مکتبة نینوی، ص۲۱۵-۲۱۶.
- طبرسی، مکارم الاخلاق، ۱۴۱۲ق، ص۳۱۲.
- فیاض، «فقه فریقین و جایگاه اهل بیت(ع) در صلوات» ص۱۶۵.
- نجفی، جواهر الکلام، دار احیاء التراث العربی، ج۱۰، ص۲۶۲.
- خویی، موسوعة الامام الخوئی، ۱۴۱۸ق، ج۱۵، ص۲۵۶.
- برای نمونه نگاه کنید به کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۴۹۵؛ خرگوشی، شرف المصطفی، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۰۷؛ هیتمی، الصواعق المحرقه، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۴۳۰.
- شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۹، ص۵۲۴-۶۱۱.
- مقدس اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۲۷۷.
- رضایی، «کیفیت و چگونگی صلوات بر پیامبر اعظم(ص) نزد فریقین»، ص۷۴.
- هیتمی، الصواعق المحرقه، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۶۶۷.
- ابن تیمیه، منهاج السنة النبویه، ۱۴۰۶ق، ج۴، ص۱۵۴.
- صنعانی، سبل السلام، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۵۵۴.
- برای نمونه نگاه کنید به بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۳۵۱؛ و ج۷، ص۳۸۵؛ و ج۱۰، ص۱۰۳؛ ابن حجاج نیشابوری، صحیح مسلم، دار احیاء التراث العربی، ج۱، ص۳۰۵.
- نگاه کنید به: سبکی، شفاء السقام، ۱۴۲۹ق، ۴۰۷-۴۱۲.
- موسوی، «صلوات، احکام و آثار آن»، ص۱۱.
- نراقی، مستند الشیعه، ۱۴۱۵ق، ج۵، ص۳۳۶.
- طباطبایی یزدی، العروة الوثقی (المحشی)، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۶۱۹.
- برای نمونه نگاه کنید به: فاضل مقداد، کنز العرفان، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۱۳۳؛ شیخ بهایی، مفتاح الفلاح، ۱۴۰۵ق، ص۳۸.
- وحید خراسانی، «صلوات فرستادن هنگام شنیدن نام امیرالمؤمنین(ع) در اذان و اقامه»، سایت رسمی دفتر حضرت آیت الله العظمی وحید خراسانی.
- برای نمونه نگاه کنید به کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۴۲۹
- نساجی زواره، «صلوات رمز محبت و وفاداری به پیامبر(ص) و خاندانش(ع)»، ص۶۴.
- نساجی زواره، «صلوات رمز محبت و وفاداری به پیامبر(ص) و خاندانش(ع)»، ص۶۵-۶۶.
- صمدانیان، و صبوری، «صلوات و پیامبر(ص) در صحیفه سجادیه»، ص۷۶-۷۷.
- مجلسی، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۶، ص۶۴۷.
- مدنی شیرازی، ریاض السالکین، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۴۲۷.
- مجلسی، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۶، ص۶۴۷.
- «فرستادن صلوات با عجل فرجهم»، سایت تبیان.
- شیخ طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۳۶۸.
- دیلمی، اعلام الدین، ۱۴۰۸ق، ص۳۶۷.
- سید ابن طاووس، جمال الاسبوع، ۱۳۳۰ق، ص۴۵۰.
- برای دیدن آثار نوشته شده در این موضوع نگاه کنید به: باقری بیدهندی، «کتابنامۀ صلوات»، تمام مقاله.
- حسینی اردکانی، شرح و فضایل صلوات، ۱۳۷۵ش، صفحه فهرست کتاب.
- حسینی اردکانی، شرح و فضایل صلوات، ۱۳۷۵ش، صفحه شناسنامه کتاب.
- ابراهیمی، آثار و برکات الصلوات، ۱۴۳۲ق، صفحه فهرست کتاب.
- ابراهیمی، آثار و برکات الصلوات، ۱۴۳۲ق، صفحه شناسنامه کتاب.
*
- ابراهیمی، آثار و برکات الصلوات، ۱۴۳۲ق، صفحه شناسنامه کتاب.
۱- خمسه ای قزوینی، الصلوات مفتاح حل المشکلات، دار کمیل، صفحه شناسنامه کتاب.
منابع
- قرآن.
- ابراهیمی، علی، آثار و برکات الصلوات، بیروت، ۱۴۳۲ق.
- ابن اشعث، محمد بن محمد، جعفریات، تهران، مکتبة النینوی، بی تا.
- ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم، منهاج السنة النبویة فی نقض کلام الشیعة القدریه، ریاض، جامعة محمد بن سعود الاسلامیه، ۱۴۰۶ق.
- ابن حجاج نیشابوری، مسلم، صحیح مسلم، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی تا.
- ابن حنبل، احمد، مسند احمد، بیروت، مؤسسة الرساله، ۱۴۲۱ق.
- باقری بیدهندی، «کتابنامۀ صلوات»، در مجله علوم حدیث، شماره ۱۳، پاییز ۱۳۷۸ش.
- «اهمیت فرستادن صلوات با عجل فرجهم»، در سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۹ آذر ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۱ آذر ۱۴۰۳ش.
- بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، قاهره، وزارة الاوقاف، ۱۴۱۰ق.
- ترمذی، محمد بن عیسی، سنن ترمذی، قاهره، شرکة مکتبة و مطبعة مصطفی البابی الحلبی، ۱۳۹۵ق.
- ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان عن تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۲ق.
- جاوید، هوشنگ، «صلوات خوانی هنر عبادی مذهبی ازیادرفته»، در مجله آستان هنر، شماره ۴ و ۵، تابستان ۱۳۹۲ش.
- حسن زاده آملی، حسن، هزار و یک نکته، تهران، رجاء، ۱۳۶۵ش.
- حسینی اردکانی، احمد، شرح و فضایل صلوات، تهران، میقات، ۱۳۷۵ش.
- حسینی عاملی، سید محمدجواد، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی تا.
- حمیری، عبدالله بن جعفر، قرب الإسناد، قم، مؤسسۀ آل البیت(ع)، ۱۴۱۳ق.
- خرگوشی، عبدالملک بن محمد، شرف المصطفی، مکه، دار البشائر الاسلامیه، ۱۴۲۴ق.
- خمسه ای قزوینی، علی، الصلوات مفتاح حل المشکلات، بیروت، دار کمیل، بی تا.
- خویی، ابوالقاسم، موسوعة الامام الخوئی، قم، مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی، ۱۴۱۸ق.
- درودگر، محمدجواد، «اسرار و آثار صلوات بر پیامبر(ص) و آل پیامبر(ص)»، در مجله فرهنگ زیارت، شمارۀ ۷، تابستان ۱۳۹۰ش.
- دیلمی، حسن بن محمد، أعلام الدین فی صفات المؤمنین، قم، مؤسسۀ آل البیت(ع)، ۱۴۰۸ق.
- راوندی، سعید بن هبة الله، الدعوات، قم، مدرسۀ امام مهدی(عج)، ۱۴۰۷ق.
- رحیمی، معصومه، «جایگاه صلوات بر پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) در قرآن، حدیث و ادعیه مأثوره»، در مجلۀ اندیشه های قرآنی، شمارۀ ۱۵ و ۱۶، بهار و زمستان ۱۴۰۰ش.
- رضایی، اسدالله، «کیفیت و چگونگی صلوات بر پیامبر اعظم(ص) نزد فریقین»، در پژوهش نامه حکمت و فلسفه اسلامی، شمارۀ ۲۳، زمستان ۱۳۸۶ش.
- روح بخش، رحیم، «صلوات سیاسی»، در مجله زمانه، شمارۀ ۲۱، خرداد ۱۳۸۳ش.
- زمانی، محمدحسن، «کیفیت صلوات از نگاه فریقین»، در مجله حکمت و فلسفه اسلامی، شماره ۸، تابستان ۱۳۸۲ش.
- سجستانی، ابی داود سلیمان بن اشعث، سنن ابی داود، بیروت، المکتبة العصریه، بی تا.
- سید ابن طاووس، علی بن موسی، جمال الأسبوع بکمال العمل المشروع، قم، دار الرضی، ۱۳۳۰ق.
- سبکی، علی بن عبدالکافی، شفاء السقام فی زیارة خیر الأنام(ص)، تهران، مشعر، ۱۴۲۹ق.
- شاه نعمت الله ولی، دیوان اشعار شاه نعمت الله ولی، کرمان، خدمات فرهنگی کرمان، ۱۳۸۰ش.
- شایسته رخ، الهه، «کاربردشناسی صلوات در ترانه های کاشت و برداشت کشاورزی»، در مجله فرهنگ مردم ایران، شماره ۷۱، زمستان ۱۴۰۱ش.
- شفیعی، علی، گوهرهای منثور، تهران، گسترش رایانه، ۱۳۹۸ش.
- شوشتری، نورالله بن شریف الدین، احقاق الحق و ازهاق الباطل، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی(ره)، ۱۴۰۹ق.
- شهید ثانی، زین الدین بن علی، منیة المرید فی أدب المفید و المستفید، قم، مکتب الإعلام الاسلامی، ۱۴۰۹ق.
- شهیدثانی، زین الدین عاملی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیه، تصحیح و تحقیق: حسن قاروبی تبریزی، قم، دار التفسیر، ۱۴۲۷ق.
- شیخ بهایی، محمد بن حسین، مفتاح الفلاح فی عمل الیوم و اللیلة من الواجبات و المستحبات، بیروت، دار الأضواء، ۱۴۰۵ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الامالی، تهران، کتابچی، ۱۳۷۶ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۲ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، قم، دار الشریف الرضی، ۱۴۰۶ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، عیون أخبار الرضا(ع)، تهران، نشر جهان، ۱۳۷۸ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، قم، کتاب فروشی داوری، ۱۳۸۵ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، معانی الأخبار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، الأمالی، قم، دار الثقافه، ۱۴۱۴ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، بیروت، مؤسسة فقه الشیعه، ۱۴۱۱ق.
- شیخ مفید، محمد بن نعمان، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، کنگره شیخ مفید(ره)، ۱۴۱۳ق
- شعیری، محمد بن محمد، جامع الأخبار، نجف، المطبعة الحیدریه، بی تا.
- صمدانیان، محسن، و امید صبوری، «صلوات و پیامبر(ص) در صحیفه سجادیه»، در مجله قرآنی کوثر، شماره ۲۳، زمستان ۱۳۸۵ش و بهار ۱۳۸۶ش.
- صنعانی، محمد بن اسماعیل، سبل السلام شرح بلوغ المرام، ریاض، مکتبة المعارف، ۱۴۲۷ق.
- طاهرزاده، اصغر، صلوات بر پیامبر(ص) عامل قدسی شدن روح، اصفهان، لب المیزان، ۱۳۹۰ش.
- طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی فیما تعم به البلوی (المحشی)، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۹ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- طباطبایی، محمدحسین، بررسی های اسلامی، به کوشش سیدهادی خسروشاهی، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۸ش.
- طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الکبیر، قاهره، مکتبة ابن تیمیه، ۱۴۱۵ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مکارم الاخلاق، قم، دار الشریف الرضی ۱۴۱۲ق.
- عسکری، سید مرتضی، من السنن النبی الصلاه علی محمد و آل محمد(ص)، تهران، مشعر، بی تا.
- علوی، عادل، آثار الصلوات فی رحاب الروایات، قم، مؤسسه اسلامی تبلیغ و ارشاد، ۱۴۳۷ق.
- فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۳ش.
- فیاض، محمداسحاق، الاستفتائات الشرعیه، بی جا، الکلمة الطیبه، ۱۴۳۵ق.
- فیاض، محمدصادق، «فقه فریقین و جایگاه اهل بیت(ع) در صلوات»، در پژوهش نامه فقهی، شمارۀ ۵، پاییز ۱۳۹۰ش.
- قضاوی، عفت، «ختم صلوات»، در کتاب کلک و کتاب، تألیف رسول جعفریان، بی جا، بی نا، ۱۳۹۳ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- کمالی، محمدهادی، و دیگران، «نقد دیدگاه عدم انتفاع پیامبر(ص) از دعا و صلوات امت، با تأکید بر امکان رفعت درجه آن حضرت در قوس صعود»، در مجله معرفت کلامی، شمارۀ ۲۶، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش.
- ماوردی، علی بن محمد، الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الإمام الشافعی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۹ق.
- مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول(ص)، تصحیح و تحقیق: سیدهاشم رسولی محلاتی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۴ق.
- مجلسی، محمدتقی، لوامع صاحبقرانی، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۴ق.
- مدنی شیرازی، سید علیخان کبیر، ریاض السالکین، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۹ق.
- مصباح یزدی، محمدتقی، صهبای حضور، تدوین و نگارش: اسدلله طوسی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، ۱۳۹۱ش.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، صدرا، ۱۳۸۹ش.
- مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان، قم، دفتر انتشارت اسلامی، ۱۴۰۳ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمومنین(ع)، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۶ش.
- موسوی، سیدرضا، «صلوات، احکام و آثار آن»، در مجله الهیات و حقوق، شماره ۳۰، زمستان ۱۳۸۷ش.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی تا.
- نراقی، احمد بن محمدمهدی، مستند الشیعة فی احکام الشریعه، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۱۵ق.
- نسائی، احمد بن شعیب، سنن نسائی، حلب، مکتب المطبوعات الاسلامیه، ۱۴۰۶ق.
- نساجی زواره، اسماعیل، «صلوات رمز محبت و وفاداری به پیامبر(ص) و خاندانش(ع)»، در مجله درس هایی از مکتب اسلام، شماره ۶، شهریور ۱۳۸۲ش.
- نساجی، زهرا، «رایحه روح افزای صلوات»، در مجله پاسدار اسلام، شماره ۳۰۳، اسفند ۱۳۸۵ش و فروردین ۱۳۸۶ش.
- وحید خراسانی، حسین، «صلوات فرستادن هنگام شنیدن نام امیرالمؤمنین(ع) در اذان و اقامه»، سایت رسمی دفتر حضرت آیت الله العظمی وحید خراسانی، تاریخ بازدید: ۱ آذر ۱۴۰۳ش.
- هیتمی، احمد بن محمد، الصواعق المحرقة علی اهل الرفض و الضلال و الزندقه، بیروت، مؤسسة الرساله، ۱۴۱۷ق
پیوند به بیرون
حضرت محمد صلی الله علیه و آله
نسب | عبدالله • آمنه • عبدالمطلب • هاشم بن عبدمناف • عبدمناف | 
نام و لقب | احمد • فارقلیط • خاتم النبیین • رحمة للعالمین • امین • پیامبر امی • ابوالقاسم • حبیب الله • فهرست کنیه ها و لقب های پیامبر(ص)
زندگی | تولد پیامبر • دارالندوه • حلف الفضول • حجرالاسود • تحنث • حلف المطیبین • حلف الاحلاف • بعثت • فترت وحی • ازدواج با خدیجه(س) • محاصره بنی هاشم در شعب ابی طالب • هجرت به مدینه • ازدواج پیامبر با عایشه • ازدواج پیامبر(ص) با زینب بنت جحش • مباهله با مسیحیان نجران • ماجرای لَدود • رحلت پیامبر(ص)
همسران | ازدواج های پیامبر(ص) • همسران پیامبر(ص) • خدیجه • سوده • عایشه • حفصه • زینب دختر خزیمه • ام حبیبه • ام سلمه • زینب دختر جحش • ماریه قبطیه • جویریه • صفیه • میمونه
فرزندان | فاطمه • قاسم • زینب • رقیه • ام کلثوم • عبدالله • ابراهیم
صحابه | امام علی • خدیجه • فاطمه • ابوطالب • امام حسن • امام حسین • حمزه • جعفر طیار • ابوذر • سلمان • مقداد • یاسر• سمیه • عمار • ابوبکر • عمر • عثمان • جابر ← سایر
احادیث و خطبه ها | خطبه غدیر • حدیث غدیر • حدیث یوم الدار • حدیث دوازده خلیفه • حدیث ثقلین • حدیث منزلت • حدیث کساء • حدیث سفینه • حدیث لوح • حدیث قاروره • حدیث طیر • حدیث رایت • حدیث مدینة العلم • حدیث لولاک • حدیث افتراق • حدیث من مات • حدیث جابر • حدیث ولایت • حدیث وصایت • حدیث قرب نوافل • حدیث شد رحال • حدیث من عرف نفسه فقد عرف ربه • حدیث الفئة الباغیه • خطبه شعبانیه • بعثت انا و الساعة کهاتین
دعاها | دعای جوشن کبیر • دعای مجیر • دعای یستشیر • دعاهای روزهای ماه رمضان
معجزات | معجزات پیامبر(ص) • قرآن • رد الشمس • شق القمر • شق الصدر
پیمان ها | دستور المدینه • بیعت عقبه • بیعت نساء • بیعت رضوان • صلح حدیبیه
غزوات | ابواء • بدر • بنی قینقاع • بحران • احد • حمراء الاسد • بنی نضیر • خندق • بنی قریظه • غزوه بنی مصطلق • خیبر • فتح مکه • حنین • تبوک • غزوه ذی قَرَد • ←سایر
کتاب ها | سنن النبی • الصحیح من سیرة النبی الاعظم • مکاتیب الرسول • پیام پیامبر • فروغ ابدیت • آنک آن یتیم نظر کرده • نهج الفصاحه ←سایر
اماکن
منسوب | روضة النبی • مسجدالنبی • زیارتگاه سخی • طاق کسری • آتشکده فارس • دریاچه ساوه • ستون حنانه • زیارت خرقه شریف • حضرت بال • منبر پیامبر(ص)
آیات مرتبط | آیه خلق عظیم • آیه اسراء • آیه ۱ سوره تحریم • آیه و ان یکاد • آیه نجوا • آیه اذن • آیه خاتمیت ← سایر
وابسته | سیره نبوی • آل یاسین • محمد رسول الله (فیلم) • براق • حلیمه سعدیه • دلدل • معراج • خصائص النبی • سد الابواب • حادثه افک • ماجرای دوات و قلم • افسانه غرانیق • سهو النبی • جشن میلاد پیامبر(ص) • سپاه اسامه • صلوات • ختم صلوات • هجرت به حبشه • ساب النبی • ماجرای کسر اصنام • بحیرا • عداس • نضر بن حارث • یکتاپرستی نیاکان پیامبر • مقام محمود • جایزه بزرگ پیامبر اعظم(ص) • صحیفه ملعونه • بلغ العلی بکماله • طلع البدر علینا • نماز رسول اکرم(ص) • سریه • حیطان سبعه • اصحاب قلیب • نامه های پیامبر(ص) به پادشاهان • فهرست آثار هنری درباره پیامبر(ص) • پیامبرشناسی • کتاب شناسی پیامبر اسلام(ص) • سیره نگاری • سیره پژوهی • مغازی نگاری • شمایل نویسی • دلایل نگاری • خصایص نگاری
صحابه / غزوه های پیامبر(ص) / کتاب شناسی پیامبر اکرم(ص)
ماه رمضان
وقایع | نزول قرآن • غزوه بدر • غزوه بنی مصطلق • فتح مکه • ولایتعهدی امام رضا(ع) • ضربت خوردن امام علی(ع) • شهادت امام علی(ع) • معراج پیامبر • غزوه تبوک • غزوه حنین | 
آیین ها | سحرخوانی • جزءخوانی • افطاری • قرآن به سر گرفتن • راهپیمایی روز قدس • گرگیعان
عبادات | | اعمال | روزه • تلاوت قرآن • ختم قرآن • احیای شب قدر • اعتکاف • نمازهای ماه رمضان• نماز تراویح • صدقه • نماز دورکعتی شب قدر • صلوات • استغفار • نماز صدرکعتی شب قدر • اللهم العن قتلة امیرالمؤمنین
---|---
دعاها | دعای ورود به ماه رمضان • دعاهای روزهای ماه رمضان • دعای افتتاح • دعای سحر • دعای ابوحمزه ثمالی • دعای مجیر • دعای جوشن کبیر • دعای وداع با ماه رمضان از امام سجاد • دعای وداع با ماه رمضان از امام صادق • دعای یا علی یا عظیم • دعای افطار
احکام روزه | یوم الشک • روزه مسافر • افطار • سحری • مبطلات روزه • مد طعام • کفاره روزه • روزه خواری • بقای بر جنابت • کفاره جمع • رؤیت هلال
مناسبت ها | • وقایع ماه رمضان • شب قدر • شب بیست و یکم رمضان • شب بیست و سوم رمضان • روز قدس
وابسته | آیه روزه • حدیث صوموا تصحوا • استهلال • خطبه شعبانیه • زکات فطره • نماز عید • عید فطر • ستاد استهلال • آیه ۱۸۵ سوره بقره • روزه پیشواز
مناسبت های شیعه • قرآن کریم • دعا
- ذکرهای نماز
- مستحبات
- ذکرهای مأثور
این صفحه آخرین بار در ۱۷ فوریه ۲۰۲۶ ساعت ۱۰:۴۳ ویرایش شده است.
https://fa.wikishia.net/view/
گفتگو با هوش مصنوعی
💬 سلام! میخوای دربارهی «مفهوم صلوات» بیشتر بدونی؟ من اینجام که راهنماییت کنم.