به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، آیه «إن معی ربی» که حضرت موسی(ع) در اوج تهدید و بحران بیان فرمود: «قال کلا إن معی ربی سیهدین»، یکی از شاخص ترین آموزه های امیدبخش و استراتژیک قرآن در مواجهه با دشواری های تاریخی-اجتماعی است. این آموزه، صرفا روایتی مربوط به عهد موسی(ع) نیست، بلکه الگویی برای ایمان فعال، توکل خردمندانه و مقاومت هوشمندانه جوامع و ملت ها به شمار می آید. تبیین صحیح این اصل، می تواند راهنمای عملی برای عبور جامعه ایران از بزنگاه های خطیر و نیل به پایداری و استقامت باشد.

۱- «إن معی ربی» در سنت الهی قرآن

الف) سنت ابتلا و نصرت

قرآن، تحقق اهداف الهی از سوی جبهه حق را با «سنت ابتلا» و «نصرت» می شناساند: «قال کلا إن معی ربی سیهدین» موسی گفت: هرگز (چنین نیست که ما گرفتار شویم)، زیرا پروردگارم با من است، به زودی مرا راهنمایی می کند.» (سوره شعراء، آیه ۶۲)

در ادامه با رخداد عبور از دریا، شاخص سنت نصرت و مشروط بودن آن به پایداری و پیروی از فرمان الهی ترسیم می شود: و أوحینا إلی موسی أن أسر بعبادی فاضرب لهم طریقا فی البحر یبسا لا تخاف درکا و لا تخشی، فأتبعهم فرعون بجنوده فغشیهم من الیم ما غشیهم، و أضل فرعون قومه و ما هدی(سوره طه، آیات ۷۷ تا ۷۹) یعنی نصرت زمانی تحقق یافت که قوم موسی پس از پیمودن مسیر ابتلا، با ایمان و عمل همراه شدند و از دریا گذشتند.

ب) توکل فعال و امید استراتژیک

قرآن توکل را به معنای امید فعال همراه با تدبیر و تلاش می داند: «والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا وإن الله لمع المحسنین» «و کسانی که در راه ما کوشش کنند، قطعا به راه های خود هدایتشان خواهیم کرد و خداوند با نیکوکاران است.»(سوره عنکبوت، آیه ۶۹)

همچنین در داستان یعقوب(ع): «قال هل آمنکم علیه إلا کما أمنتکم علی أخیه من قبل فالله خیر حافظا و هو أرحم الراحمین»(سوره یوسف، آیه ۶۴) یعنی توکل خردمندانه و همراه برنامه و تکاپو، شرط تحقق وعده نصرت الهی است.

۲- انطباق راهبردی با جامعه جمهوری اسلامی ایران

الف) مقاومت در شرایط تحریم و تهدید

تجربه تاریخی ایران معاصر(دفاع مقدس، تحریم ها و تهدیدات) حاکی از آن است که این آموزه الهی، به ویژه در تنگناها، محمل اصلی ایجاد امید فعال و اتکال جمعی بوده است. شعار «إن معی ربی» بارها تکرار شده و التزام به این اصل، قطع امید از حمایت صرف مادی و اتکا به قدرت الهی را فراگیر ساخته است.

ب) کارکردهای روانی و اجتماعی

تقویت روحیه مقاومت و اعتمادبه نفس ملی ـ دینی: تکرار این آیه، موجب کاهش اضطراب جمعی، انسجام اجتماعی و افزایش تاب آوری ملی می شود.

تولید امید و حرکت ملی: تجربه رهبران دینی و سیاسی نشان داده که اندیشه توکل فعال، عقلانیت و خودباوری را ارتقاء می بخشد و از یأس جمعی جلوگیری می کند.

الگوی بسیج اجتماعی و مدیریت بحران: چه در حوادث انسانی و چه بلایای طبیعی، اصل «همراهی خدا با اهل ایمان» محور بسیج و همگرایی ملی بوده است.

ج) نقد رویکردهای انفعالی

برداشت های منفعل از این آموزه که صرفا خواهان تحقق وعده بدون عمل و برنامه باشند، با تأکید قرآن ناهمخوان اند: إن الله لا یخلف المیعاد «هرگز خدا خلف وعده نمی کند» (آل عمران، آیه ۹)

اما تحقق وعده، منوط به عمل است و قوم موسی(ع) پس از قیام عملی و تبعیت از فرمان الهی (ورود دریا) مشمول نصرت شدند (سوره طه، ۷۷-۷۹).

۳- جمع بندی

آیه «إن معی ربی» نمایه راهبردی و الهام بخش برای عبور از بحران ها و تقویت همبستگی ملی و امید فعال در جامعه ایران است. کاربرد صحیح این آموزه، در پیوند با توکل فعال، تدبیر و جهاد، و امید اجتماعی، می تواند راهگشای عبور از شرایط دشوار باشد.

ارجاعات:

قال کلا إن معی ربی سیهدین(سوره شعراء، آیه ۶۲)

و أوحینا إلی موسی أن أسر بعبادی فاضرب لهم طریقا فی البحر یبسا… (سوره طه، آیات ۷۷–۷۹)

والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا… (سوره عنکبوت، آیه ۶۹)

قال هل آمنکم علیه إلا کما أمنتکم علی أخیه… (سوره یوسف، آیه ۶۴)

إن الله لا یخلف المیعاد (آل عمران، آیه ۹)

یادداشت از حسن عبدی پور، عضو گروه تفسیر پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

انتهای پیام/