خبرگزاری مهر، گروه استان ها - مهدی بخشی سورکی: محمدعلی مجاهدی، متخلص به «پروانه» و ملقب به «شمس الدین»، از چهره های ماندگار شعر آئینی در ایران است، شاعری که در دوم فروردین سال ۱۳۲۲ در شهر مقدس قم چشم به جهان گشود و در خانواده ای اصیل و روحانی پرورش یافت و فضای خانوادگی او، سرشار از علم، ایمان و تربیت دینی بود و نیاکانش از برجستگان حوزه و روحانیت شیعه در ایران و آذربایجان به شمار می رفتند.

پدر او از مدرسان تراز اول حوزه علمیه قم در دوران زعامت آیت الله العظمی بروجردی بود و سال ها در پرورش طلاب علوم دینی نقش آفرینی کرد و همچنین جد پدری اش از روحانیان مجاهد دوران مشروطه بود که به سبب مبارزه با استبداد داخلی، لقب «مجاهد» را از همرزمان خود دریافت کرد و در سوی دیگر، خاندان مادری او نیز با نام های بزرگ مرجعیت شیعه گره خورده است.

تحصیلات ابتدایی و متوسطه وی در زادگاهش قم سپری شد و در پایان دهه سی شمسی، در رشته علوم تجربی فارغ التحصیل شد و از دوران نوجوانی، حضور در دبیرستان دین و دانش قم که مدیریت آن بر عهده شهید آیت الله دکتر بهشتی و تدریس زبان انگلیسی توسط شخص ایشان انجام می شد از خاطرات ماندگار زندگی اش به شمار می رود.

در همان دبیرستان، شهید دکتر مفتح و برخی دیگر از شخصیت های شناخته شده نیز دروس مختلفی را ارائه می کردند و فضای علمی و فرهنگی مدرسه، رنگ و بوی اسلامی و انقلابی داشت.

پس از درگذشت پدر، با وجود امکان ادامه تحصیل در دانشگاه های خارج از کشور، تصمیم گرفت در قم بماند و در کنار خانواده زندگی کند و در این دوران، به فراگیری ادبیات عرب و علوم حوزوی پرداخت و هم زمان مسیر آموزش رسمی را ادامه داد.

او با قبولی در آزمون تربیت معلم، در سال ۱۳۴۲ به عنوان معلم رسمی آموزش و پرورش مشغول به کار شد و در کنار تدریس، تحصیلات خود را در رشته حقوق قضائی در مدرسه عالی امور اداری و حقوق قضائی قم به پایان رساند.

سرودن شعر برای او از سال های دبیرستان آغاز شد و حضور در محافل ادبی قم، از جمله انجمن های ادبی معتبر دهه چهل، زمینه ساز شکوفایی استعداد شاعرانه اش شد و در همین دوران بود که در یکی از نشست های ادبی، با مقام معظم رهبری که در آن زمان از چهره های ادبی و فکری حوزه به شمار می رفتند آشنا شد و این دیدار نقطه عطفی در مسیر فکری و ادبی او رقم زد.

ثمره بیش از ۶۰ ساله تلاش مداوم او در عرصه شعر دینی، تألیف و گردآوری بیش از پنجاه اثر در زمینه شعر و پژوهش های ادبی است و آثارش با زبان متعهد، سرشار از معنا و آمیخته با روح ایمان و عشق به اهل بیت (ع) است و او از جمله شاعرانی است که شعر را رسالتی مقدس می داند و همواره بدون وضو قلم به دست نمی گیرد؛ چرا که باور دارد نوشتن درباره اهل بیت (ع) عبادتی خالصانه است.

پایبندی به اخلاق، ادب و حقیقت از ویژگی های بارز آثار این شاعر است و مجاهدی شعر آئینی را شعری می داند که از سرچشمه های وحیانی و آموزه های متقن دینی سیراب می شود و شاعر را در فضای قدسی به سیر و سلوک می برد.

از برجسته ترین خدمات فرهنگی و ادبی استاد مجاهدی تأسیس «انجمن ادبی محیط» در سال های جوانی است

از برجسته ترین خدمات فرهنگی و ادبی او، تأسیس «انجمن ادبی محیط» در سال های جوانی است، محفلی که به سرعت به یکی از پایگاه های پرورش استعدادهای ادبی کشور بدل شد و این مسیر بعدها با تشکیل «انجمن شعر و قصه» ادامه یافت و نقش مهمی در تربیت نسل تازه ای از شاعران و نویسندگان متعهد ایفا کرد.

شاعر پیشکسوت شعر آئینی، در تمام این سال ها، پدری مهربان برای شاعران جوان بوده است و آنان را به حفظ غیرت دینی، صداقت در کلام و وفاداری به آرمان های اهل بیت (ع) فراخوانده و از هرگونه انحراف در مسیر شعر آئینی برحذر داشته است و دغدغه او حفظ قله عزت شعر مذهبی و صیانت از هیئت ها و مجالس اهل بیت (ع) از هر گونه آسیب و تحریف است.

در حقیقت، حیات علمی و هنری او تجلی عشق، ایمان و مجاهدت است؛ شاعری که نه تنها در قالب های ادبی، بلکه در سلوک شخصی نیز آئینه اخلاص و تعهد دینی است و شعر او انعکاس روح زلال و مؤمنانه ای است که سال ها در خدمت اهل بیت (ع) زیسته و قلمش را وقف حقیقت کرده است.

محمدعلی مجاهدی شاعر پیشکسوت و نام آشنای شعر آئینی کشور که با تخلص «پروانه» در میان اهالی ادب شناخته می شود در گفتگو با خبرنگار مهر، در روایت خود از دوران کودکی و آغاز مسیر شاعری گفت: در روزگار خردسالی، هنگامی که به باغ می رفتم، پروانه های رنگین بال ذهن و دل مرا به خود مشغول می کردند و این جلوه های عاشقانه آن چنان بر من تأثیر گذاشت که از همان زمان تخلص «پروانه» را برای خود برگزیدم.

وی افزود: در ادبیات فارسی، پروانه نماد عشق، دلدادگی و فداکاری است، در حالی که در فرهنگ عربی گاه از آن به عنوان دیوانه یاد می شود و این تفاوت نگاه میان دو زبان، بیانگر فاصله فرهنگی میان ظرایف ادبی و عرفانی ما با نگاه عقل گرایانه آن هاست.

مجاهدی که با لقب «شمس الدین» نیز شناخته می شود، در خانواده ای روحانی و علمی چشم به جهان گشود. او درباره پیشینه خانوادگی خود گفت: در خانواده ای پرورش یافتم که در آن روح دیانت و علم جاری بود و پدرم مرحوم آیت الله آقا میرزا محمد مجاهدی تبریزی از مدرسان برجسته حوزه علمیه قم در دوران زعامت آیت الله العظمی بروجردی بود و بسیاری از مراجع فعلی از ایشان درس کفایه و مکاسب آموختند.

این شاعر پیشکسوت درباره زندگی خانوادگی خود گفت: در ۲۲ سالگی ازدواج کردم، آشنایی من با همسرم به واسطه مرحوم جعفر آقای مجتهدی و معرفی یکی از اعضای جلسات ادبی مان رقم خورد و حاصل این ازدواج سه فرزند، یک پسر و دو دختر است.

مجاهدی ادامه داد: از همان دوران ابتدایی گاه مصرعی به ذهنم می رسید و می نوشتم، اما از پایان دوره اول متوسطه، شعر گفتن برایم جدی شد و سال ۱۳۴۱ نقطه عطفی در مسیر شاعری من بود؛ چرا که تقریبا شبی نبود در انجمن های ادبی تهران مانند انجمن ساعه، انجمن قلم، انجمن آذرآبادگان و انجمن ایرانیان حضور نداشته باشم و استاد فقید محمدعلی فتاح و پس از او استاد محمدعلی ناصر، از کسانی بودند که با نقد و راهنمایی هایشان به بالندگی من در این مسیر کمک کردند.

او با اشاره به فعالیت های آموزشی خود گفت: پس از آنکه در آزمون تربیت معلم پذیرفته شدم، از مهرماه سال ۱۳۴۲ رسما به عنوان معلم آغاز به کار کردم و پیش از آن در دبیرستان دین و دانش که به همت شهید دکتر بهشتی تأسیس شده بود، تحصیل می کردم و ایشان شخصا تدریس زبان انگلیسی ما را بر عهده داشتند.

وی گفت: جلسات ادبی متعددی از مهر سال ۴۲ پایه گذاری شد که بعدها به انجمن ادبی معین انجامید و در آن بیش از پنجاه شاعر و منتقد برجسته حضور می یافتند و هدف این نشست ها نقد، تحلیل و تقویت بن مایه های فکری و ساختاری شعر بود؛ تلاشی که به گفته او، مسیر شعر آئینی معاصر را سامان و انسجام بخشید.

مجاهدی درباره تعریف شعر آئینی تصریح کرد: شعر آئینی شعری است که از متون وحیانی و آموزه های اصیل دینی الهام می گیرد و موضوعاتی مانند توحید، اخلاق، عرفان و معرفت، جلوه های برجسته این نوع شعرند و اگر اثری از این سرچشمه ها تأثیر گرفته باشد، می توان آن را در زمره شعر آئینی دانست.

وی گفت: شعر خنثی و بی دغدغه نمی تواند پاسخ گوی نیازهای جامعه انقلابی ما باشد و شاعر باید فرزند زمانه خویش باشد و سخن روزگارش را با زبان روزگارش بیان کند و در شعر آئینی، شاعر در فضای قدسی تنفس می کند و باید حرمت ها و خطوط قرمز این عرصه را بشناسد و رعایت کند.

تفاوت شاعر آئینی با دیگران در همین التزام اخلاقی و معرفتی نهفته است

این استاد شعر آئینی افزود: تفاوت شاعر آئینی با دیگران در همین التزام اخلاقی و معرفتی نهفته است، چرا که او با مضامینی سروکار دارد که به مقدس ترین چهره های هستی تعلق دارد و باید در شأن آنان سخن بگوید.

وی با اشاره به نقش بی بدیل شعر در تاریخ اسلام، اظهار کرد: سرودن شعر متعهد و آئینی، جلوه ای از جهاد در مسیر الهی است و در صدر اسلام پیامبر اکرم (ص) از کسانی که توان حضور در جبهه نداشتند، می خواست با زبان شعر، چهره دشمنان را رسوا کنند و از همین رو شاعران باید بدانند که در چه جایگاه معنوی و فرهنگی قرار دارند.

وی با بیان اینکه شعر مؤمنانه زبان جهاد در عرصه فرهنگ است، افزود: شعر متعهد باید دردی از جامعه را درمان کند و بتواند چون شمشیری برنده، حقیقت را در برابر انحراف و دشمنی آشکار سازد.

دبیر شعر و ادبیات آئینی کشور، پویایی و حرکت را از ویژگی های شعر زنده دانست و تصریح کرد: ایستایی و تکرار، مرگ شعر است و اشعار ماندگار اقبال لاهوری نمونه بارزی از شعر غیور و زنده است و شعری که حرکت، پیام و پویایی دارد و می تواند روح جامعه را بیدار کند.

وی تأکید کرد: شاعر آئینی باید همواره آثار خود را در مسیر رضایت اهل بیت (ع) قرار دهد، چرا که هر سخن بی هدف و بی حاصل، در حقیقت اتلاف عمر است.

هیچ رسانه ای به گستره و تأثیر شعر در انتقال معنا و احساس نمی رسد

مجاهدی شعر را مؤثرترین و در عین حال کم هزینه ترین رسانه عصر حاضر معرفی کرد و افزود: در روزگار کنونی، اگرچه ابزارهای ارتباطی گسترش یافته اند، اما هیچ رسانه ای به گستره و تأثیر شعر در انتقال معنا و احساس نمی رسد و بی توجهی به عرصه فرهنگ در دهه های نخست انقلاب، فرصت های طلایی را از کشور گرفت و امروز ضرورت دارد مسئولان فرهنگی با نگاهی آینده نگر، برای اعتلای فرهنگ دینی و ادبیات متعهد سرمایه گذاری کنند.

وی با اشاره به ضرورت حمایت از فعالان فرهنگی و ادبی، تأکید کرد: اهل ادب و شعر نیازمند توجه و حرمت هستند و وضعیت معیشتی آنان نیز باید مورد توجه قرار گیرد و همان گونه که در سیره اهل بیت (ع) تکریم اهل معرفت و اندیشه جایگاه ویژه ای دارد.

این شاعر پیشکسوت به آسیب های حوزه مدیحه سرایی و شعر آئینی نیز اشاره کرد و گفت: گاه در برخی سروده ها مضامین غلوآمیز یا مطالب فاقد سند و پایه مشاهده می شود که با روح مکتب اهل بیت (ع) همخوانی ندارد که مقابله با چنین جریان هایی، وظیفه ای دینی و فرهنگی است و نباید اجازه داد نام نوآوری بهانه ای برای تحریف مبانی اعتقادی شود.

استاد مجاهدی همچنین ضرورت آموزش صحیح مداحان و شاعران آئینی را مورد توجه قرار داد و افزود: ستایشگران اهل بیت (ع) باید تربیت شده مکتب علما و بهره مند از دانش دینی باشند تا بتوانند در مسیر صحیح خدمت کنند و از منابع ضعیف یا نادرست در سروده های خود استفاده نکنند.

این استاد شعر آئینی، خودسازی را نخستین وظیفه شاعر متعهد دانست و یادآور شد: شاعر آئینی باید مراقبه و محاسبه لحظه به لحظه داشته باشد، چرا که مخاطب او نه تنها مردم، بلکه اولیای الهی هستند و از این رو کردار نیک، خدمت به خلق و رعایت اخلاق حرفه ای لازمه این مسیر است.

وی بر ضرورت پژوهشگری در عرصه شعر آئینی تأکید کرد و بیان داشت: شاعر باید در سروده های خود دقت علمی داشته باشد و از نسبت دادن مطالب بی پایه به ائمه (ع) پرهیز کند تا شعر دینی از مسیر اصیل خود فاصله نگیرد.