توضیحی بر «دینداری» و ارتباط آن با «انسانیت»
به گزارش مشرق، احمدحسین شریفی، استاد دانشگاه در کانال ایتای خود نوشت:
«دین داری» و «انسانیت»
دیدگاه های مختلفی درباره هویت انسانی و انسانیت انسان بیان شده است.
راغب اصفهانی(م۵۰۲ق)، قرآن پژوه بزرگ قرن پنجم هجری با استناد به قرآن، برای نخستین بار معیار انسانیت را «دین داری» دانستند. وی در کتاب ارزشمند تفصیل النشأتین و تحصیل السعادتین، در فصلی با عنوان «ان من لم یتخصص بالشرع و عبادة الله فلیس بانسان» آشکارا مدعای خود را بیان می کند. *
راغب در تبیین مدعای خود می گوید:
درست است که انسانیت انسان به «عقل» است اما مهم ترین نشانه برخورداری از عقل، «دینداری و ایمان» است. به همین دلیل قرآن کریم، کافران و دین ستیزان را «بی عقل» و حتی «فاقد ابزارهای حسی درک و شعور» می داند و می گوید:
«و مثل الذین کفروا کمثل الذی ینعق بما لا یسمع إلا دعاء و نداء صم بکم عمی فهم لا یعقلون» (بقره، ۱۷۱)
و در آیات دیگری، کافران و بی خردان را به عنوان بدترین جنبندگان معرفی می کند می فرماید:
«إن شر الدواب عند الله الصم البکم الذین لا یعقلون» (انفال، ۲۲)
و «إن شر الدواب عند الله الذین کفروا فهم لا یؤمنون» (انفال، ۵۵)
راغب پس از بیان این نکات، می گوید:
هر چیزی که برای کاری آفریده شده باشد، تا زمانی که آن کار از او صادر نشود، در حکم معدوم است؛ به همین دلیل، فراوان می بینیم که اگر چیزی، کارش را ناقص انجام دهد، نام آن چیز از او سلب می شود، فی المثل، به اسبی که انتظار لازم را برآورده نکند، می گویند «این اسب نیست» یا به کسی که از چشم و گوش خود به درستی استفاده نکند، می گویند «چشم و گوش ندارد». بر این اساس، انسان در حقیقت کسی است که در راستای هدف اصلی آفرینش یعنی عبادت خداوند، حرکت کند:
«و ما خلقت الجن و الإنس إلا لیعبدون»؛
یا در آیه ای دیگر می فرماید:
«و ما أمروا إلا لیعبدوا الله مخلصین له الدین».
بنابراین، انسان به میزانی که در مسیر رضایت الهی و عبودیت باشد، از انسانیت برخوردار می شود. کسی که حق عبادت را به جای آورد، در انسانیت خود به کمال رسیده است و کسی که عبادت را رها کند، از انسانیت منسلخ شده و به حیوان یا بدتر از حیوان تبدیل شده است. همانطور که خدای متعال در وصف کافران می فرماید «إن هم إلا کالأنعام بل هم أضل سبیلا» (فرقان، ۴۴)
*البته عین سخنان راغب را سیدحیدر آملی (م۷۸۷ق) نیز در کتاب جامع الاسرار و منبع الانوار نقل کرده (هر چند بدون ذکر منبع) و پذیرفته است.
در دوران معاصر نیز حضرت آیت الله جوادی آملی نیز دقیقا همین دیدگاه راغب را پذیرفته و فصل ممیز انسان را «تأله» می داند.
*بازنشر مطالب شبکه های اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکه ها منتشر می شود.
«دین داری» و «انسانیت»
دیدگاه های مختلفی درباره هویت انسانی و انسانیت انسان بیان شده است.
راغب اصفهانی(م۵۰۲ق)، قرآن پژوه بزرگ قرن پنجم هجری با استناد به قرآن، برای نخستین بار معیار انسانیت را «دین داری» دانستند. وی در کتاب ارزشمند تفصیل النشأتین و تحصیل السعادتین، در فصلی با عنوان «ان من لم یتخصص بالشرع و عبادة الله فلیس بانسان» آشکارا مدعای خود را بیان می کند. *
راغب در تبیین مدعای خود می گوید:
درست است که انسانیت انسان به «عقل» است اما مهم ترین نشانه برخورداری از عقل، «دینداری و ایمان» است. به همین دلیل قرآن کریم، کافران و دین ستیزان را «بی عقل» و حتی «فاقد ابزارهای حسی درک و شعور» می داند و می گوید:
«و مثل الذین کفروا کمثل الذی ینعق بما لا یسمع إلا دعاء و نداء صم بکم عمی فهم لا یعقلون» (بقره، ۱۷۱)
و در آیات دیگری، کافران و بی خردان را به عنوان بدترین جنبندگان معرفی می کند می فرماید:
«إن شر الدواب عند الله الصم البکم الذین لا یعقلون» (انفال، ۲۲)
و «إن شر الدواب عند الله الذین کفروا فهم لا یؤمنون» (انفال، ۵۵)
راغب پس از بیان این نکات، می گوید:
هر چیزی که برای کاری آفریده شده باشد، تا زمانی که آن کار از او صادر نشود، در حکم معدوم است؛ به همین دلیل، فراوان می بینیم که اگر چیزی، کارش را ناقص انجام دهد، نام آن چیز از او سلب می شود، فی المثل، به اسبی که انتظار لازم را برآورده نکند، می گویند «این اسب نیست» یا به کسی که از چشم و گوش خود به درستی استفاده نکند، می گویند «چشم و گوش ندارد». بر این اساس، انسان در حقیقت کسی است که در راستای هدف اصلی آفرینش یعنی عبادت خداوند، حرکت کند:
«و ما خلقت الجن و الإنس إلا لیعبدون»؛
یا در آیه ای دیگر می فرماید:
«و ما أمروا إلا لیعبدوا الله مخلصین له الدین».
بنابراین، انسان به میزانی که در مسیر رضایت الهی و عبودیت باشد، از انسانیت برخوردار می شود. کسی که حق عبادت را به جای آورد، در انسانیت خود به کمال رسیده است و کسی که عبادت را رها کند، از انسانیت منسلخ شده و به حیوان یا بدتر از حیوان تبدیل شده است. همانطور که خدای متعال در وصف کافران می فرماید «إن هم إلا کالأنعام بل هم أضل سبیلا» (فرقان، ۴۴)
*البته عین سخنان راغب را سیدحیدر آملی (م۷۸۷ق) نیز در کتاب جامع الاسرار و منبع الانوار نقل کرده (هر چند بدون ذکر منبع) و پذیرفته است.
در دوران معاصر نیز حضرت آیت الله جوادی آملی نیز دقیقا همین دیدگاه راغب را پذیرفته و فصل ممیز انسان را «تأله» می داند.
*بازنشر مطالب شبکه های اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکه ها منتشر می شود.
گفتگو با هوش مصنوعی
💬 سلام! میخوای دربارهی «توضیحی بر «دینداری» و ارتباط آن با «انسانیت»» بیشتر بدونی؟ من اینجام که راهنماییت کنم.