خبرگزاری مهر- گروه دین و اندیشه: بعد از قرآن کریم، حدیث دومین منبع و سند دین شناسی و تعیین کننده راه سعادت انسان ها است. تکیه بر این منبع حیات بخش در برخی حوزه های دین پژوهی همچون فقه و بخش هایی از اخلاق بیشتر و گسترده تر است؛ زیرا اصول این دانش ها در قرآن به اجمال و اشاره آمده و تفصیل آن را باید در حدیث یافت.

حضرت آیت الله خامنه ای همواره در ابتدای درس خارج فقه خود که تا پیش از کرونا، چندین سال منظم برگزار گردید به قرائت و تبیین و شرح یک حدیث می پرداختند.احادیثی که با مضامین اخلاقی و اجتماعی و قابل استفاده برای عموم جامعه است و شرح حضرت آیت الله خامنه ای بر احادیث نیز حاوی نکات نو و کاربردی در سبک زندگی اسلامی است.

رهبر معظم انقلاب اسلامی در ابتدای جلسه درس خارج فقه ۲۴ شهریور ماه ۱۳۸۲ با استناد به روایتی از امام حسین (ع) می پردازند که در ادامه فیلم و متن این جلسه تقدیم مخاطبان می شود:

حدثنا ابی رضی الله عنه قال حدثنا علی بن ابراهیم بن هاشم عن ابیه عن اسماعیل بن مرار عن یونس بن عبد الرحمن یرفعه الی ابی عبد الله علیه السلام قال: کان فیما اوصی به رسول الله صلی الله علیه و آله علیا علیه السلام: یا علی انهاک عن ثلاث خصال عظام الحسد و الحرص و الکذب .(۱)

یا علی انهاک عن ثلاث خصال عظام

این [این روایت بخشی از] یک مجموعه وصایایی است از نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) به امیرالمؤمنین که یک قسمتی از آن را اینجا ذکر کرده اند؛ [یا علی!] از سه خصلت منفی بزرگ تو را نهی می کنم، که اگر دقت کنیم می بینیم بخش مهمی از ناملایمات و ناروایی ها در میان مردم ناشی از همین سه خصلت است [و این] مخصوص مسلمانها هم نیست و در هر جامعه ای که یک چنین خصوصیاتی باشد، مایه ی وجود ناروایی های بسیاری در آن جامعه خواهد شد:

الحسد

یکی حسد است که موجب می شود که روابط عاطفی انسان با مردم پیرامون خود -هرچه نزدیک تر، بیشتر- به هم بخورد و ناسالم بشود؛ اگر انسان به نزدیکان خود، به برادر خود، به دوست نزدیک خود، به خویشاوند خود، به معاشر خود، همین طور بروید تا افراد گوناگون جامعه و تا هرجایی که دایره ی آشنایی او توسعه دارد، حسد بورزد، روابط عاطفی و قلبی او با این محسودین را ناسالم می کند و خراب می کند. [این] درست عکس آن چیزی است که در یک نظام سالم مورد نظر است که توادد و تراحم و محبت و مانند اینها باشد؛ محبتها را از بین می برد، صمیمیت ها را از بین می برد، همکاری ها را از بین می برد؛ صرف حسد! چقدر کسانی که انسان مایل است با آنها همکاری کند، محبت کند، به خاطر حسادت به آنها، جلوی اینها گرفته می شود؛ به او کمک نمی کند، همکاری نمی کند، دوستی نمی کند، بدگویی می کند، کارشکنی می کند به خاطر حسد. ببینید! منشأ بسیاری از ناروایی ها در ارتباطات اجتماعی عبارت است از حسد؛ یعنی [حسد] یک سر بند است، یک ریشه است برای مجموعه ای از ناروایی ها و به دنبال آن، ناکامی ها.

و الحرص

حرص یک بعد دیگر و یک جانب دیگر است که آن هم موجب می شود انسان چیزهایی را در زندگی خود هدف گیری کند، مادیاتی را هدف خود قرار بدهد و در راه رسیدن به آنها دیگر هیچ ملاحظه ای نکند؛ مثل یک کودکی که وقتی مثلا یک چیز جذابی جلوی او، در دو سه متری قرار می گیرد و می خواهد برود طرف آن، دیگر سر راهش نگاه نمی کند که لیوان آب ریخت، ظرف غذا چپه شد؛ اینها را دیگر ملاحظه نمی کند، همین طور بی ملاحظه می آید به طرف آن. حرص این جوری است در انسان؛ وقتی انسان به مال دنیا حریص شد، به مقام دنیا حریص شد، به شهوات دنیوی حریص شد و هدف گیری کرد، دیگر بین راه ملاحظه نمی کند که از این حرکت سریع او چه اتفاق می افتد، چه چیزهایی خراب می شود، چه چیزهایی می ریزد، چه آبروهایی بر باد می رود، چه فضیلت هایی نابود می شود، چه حق هایی پایمال می شود؛ اینها را دیگر انسان ملاحظه نمی کند؛ حرص این است.

و الکذب

سومی هم کذب است؛ دروغ، دروغ گویی، دروغ رفتاری که نقطه ی مقابل صادق و صدق است که در قرآن این همه راجع به آن صحبت شده و صادقین این طور مورد مدح قرار گرفته اند؛ یعنی همه ی حقایقی را که یک انسان، یک مجموعه ی انسانی، یک جامعه باید بر اساس آن حرکت کنند، وارونه نشان دادن و وارونه کردن و عکس مراد را در واقع تحصیل کردن؛ کذب، این است که چیز عجیبی است.

۱) الخصال، ج ۱، ص: ۱۲۴؛ روضة الواعظین و بصیرة المتعظین (ط - القدیمة)، ج ۲، ص: ۴۲۴؛ بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج ۶۶، ص: ۳۷۱