شریف | یه جستجوی عمیق

عدالت در آیات کتاب قرآن

خانه>اخلاق و تربیت در قرآن>فضائل اخلاقی>عدالت در قرآن

عدالت در قرآن

عدل: مقابل بیداد- مقابل جور- مقابل ظلم- داوری به حق
عدالت: عدالت در لغت به معنای استقامت می باشد و در شریعت عبارت است از استقامت بر طریق حق.
میزان: ترازو- آلتی که اشیاء را با آن می سنجد.
قسط: عدل و داد کردن
عادل: راست- درست- مستقیم- میزان
قاضی: حکم کننده.
آفرینش جهان هستی بر اساس عدالت:

و خلق الله السموات و الارض بالحق: و خداوند آسمان ها و زمین را بازیچه خلق نکرده بلکه به حق آفریده است[۱].
عدل الهی چون صفت حق تعالی است در عین واقعی بودن و کامل بودن، یکی از اصول آفرینش نیز می باشد.
باید دانست که علاوه بر اینکه خلقت جهان هستی بر اساس عدل است ایجاد قوانین و سنن و کلمات جهان هستی نیز بر پایة عدل و داد تحقق یافته است چنانچه در آیه ۱۱۵ سوره انعام می خوانیم که:
و تمت کلمت ربک صدقا و عدلا لامبدل لکلماته و هو السمیع العلیم: عدالت به حد کمال رسید و هیچ کس تبدیل و تغییر آن کلمات نتواند کرد و او خدای شنوا و دانا ( به گفتار و کردار خلق) است.
در این آیه سخن از اتمام کلمة حق براساس صدق (راستی) و عدل ( اعتدال و برابری) است و در آن تردیدی و تبدیلی نیست.
و نیز در فرمایشی از پیامبر (ص) آمده است که. بالعدل و قامت السموات و الارض: یعنی آسمان ها و زمین (یا به طور کلی هستی) بر اساس عدالت استوار شده است. در این نگاه نیز عدل اساس خلقت و آفرینش است و آفرینش بدون آن معنا ندارد.
قرآن کتاب عدل:

در سیری که در قرآن می کنیم روش عادلانه آن را در همه موضوعات مشاهده می کنیم و انصاف و عدالت و بی طرفی و در واقع داوری منصفانه در تمام برنامه های آن به چشم می خورد به طور کلی در نمونه، این نوشتار می توان گفت که: وقتی می خواهد مشروبات الکلی و خمر را تحریم کند قبلا به منافع ( اقتصادی که از راه شراب سازی و امثال آن بدست می آید و یا منافع طبی) آن اشاره می کند و سپس می فرماید: یسئلونک عن الخمر و المیسر قل فیهما اثم کبیر و منافع للناس و اثمهما اکبر من نفعهما و … [۲]
ای پیغمبر از تو از حکم شراب و قمار می پرسند. بگو در این دو کار گناه بزرگی است و سودهایی، ولی زیان گناه آن بیش از منفعت آن است. و یا در جایی دیگر با توجه تمام به امتیازاتی که مکتب اسلام دارد یک سره، کتابهای آسمانی قبل از خود را نادیده نمی گیرد و می فرماید: و مصدقا لمابین یدیه[۳]: کتابهای نشده تورات و انجیل که قبل از من بوده مورد قبول من است و این خود دلیل دیگری از انصاف است.
عدالت ریشه در فطرت انسان دارد:

از منظر قرآن، عدل به مثابه صفت وملکه انسانی واجتماعی ریشه در فطرت انسانها دارد. بدین معنا که در نهاد آدمی و در اساس خلقت او گرایش به عدالت و عدالتخواهی، تنفر از ظلم و ستم، بی عدالتی و تبعیض وجود دارد.
و این حقیقتی است که انسان آن را در ذات خود یافته و فطرتش را بدان حکم می کند. هر چند که سرگرم شدن به اسباب ظاهری و امور دنیوی او را غافل ساخته باشد. لذا قرآن انسان را به چیزی بیرون از وجود انسانی خود و عقل و فطرت او فرا نمی خواند و اگر به عدل فرا می خواند، عدلی است که ریشه در وجوداو دارد. چنانچه در آیه ۹۰ از سوره مبارکه نحل می خوانیم:
ان الله یامر بالعدل والاحسان: همانا خداوند فرمان به عدل و احسان می دهد.
و نیز در ادامه مطلب در جایی دیگر آمده است. فالهمها فجورها و تقویها: [۴]که ما آشنایی با خوبی ها و بدی ها را به طور فطری در انسان قرار دادیم.
بنابراین عدالت از جمله مواردی است که نه تنها در وجود آدمی قرار دارد بلکه انسان آن را فطرتا دوست دارد و دلیل آن، این است که حتی ستمگران برای ظلم خود دست به توجیه می زنند و سعی می کنند آن را عادلانه جلوه دهند. ونیز در آیات ۷ و ۸ سوره مبارکه انفطار که در آن سخن از تحقق عدل واعتدال در وجود آدمی است آمده است:
الذی خلقت فسواک فعدلک فی ای صوره ماشاء رکبک: پروردگاری که تو را آفریده پس تو را در سواء و تسویه قرار داد و آنگاه اعتدال و عدالت را در وجود تو محقق ساخت و در هر صورتی که خواست ترکیبت داد. یعنی تو را در آفرینش و خلقت اساسا و ذاتا در سواء و اعتدال قرار داد. بنابراین چون عدالت ریشه در فطرت انسانی دارد باعث ثبات و آرامش و درواقع تغییر ناپذیر است و از آنجایی که آدمی همواره به دنبال آرامش (عدم تغییر) می باشد پس عدالت آرامش بخش است.
استقرار عدالت یکی از مهمترین اهداف انبیاء الهی:

لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط و …[۵]
همانا ما پیغمبران خود را با ادله و معجزات ( به حق) فرستادیم و برایشان کتاب و میزان (عدل) نازل کردیم تا مردم به عدالت قیام کنند.
و چون وجود جامعه ای عادل هم نیاز به قدرت معنوی دارد و هم قدرت مادی، در آیه فوق به هر دو قدرت اشاره شده « بینات و کتاب و میزان» هر یک قدرت و پشتوانة معنویی است برای استقرار عدل. و جمله « و انزلنا الحدید» که در دنباله آیه است اشاره به قدرت مادی می کند که متخلفان بدانند که هرگاه لجاجت و کارشکنی کنند با قدرت سرکوب می شوند.
بنابراین هدف انبیاء آن است که چنان ایمان به خدا و معاد را در مردم زنده کنند و چنانچه اخلاق و طرز تفکر الهی را در تاروپود فرد و جامعه بوجود آورند که، خود مردم، به عدالت بر خیزند و جامعة عدلی تشکیل دهند.
بنابراین استقرار عدالت اجتماعی یکی از مهمترین اهداف انبیاء است.
اهمیت عدالت در اسلام و جامعه اسلامی:

اسلام مکتب عدل و اعتدال است. راه مستقیم است و امت اسلام که امت میانه و وسط است نظام آن عادلانه است.
اگر نماز دارد. زکوه هم دارد. اگر تولی و دوستی با اولیاء خدا را دارد، تبری و دوری از دشمنان را هم دارد.
اگر از علم طرفداری می کند از عمل هم پیشتیبانی می کند و اگر فرمان به توکل به خدا را می دهد، دستور فعالیت و تلاش هم می دهد اگر دستور بخشش را می دهد در اجراء حدود، فرمان به قاطعیت و اینکه رخم در شما اثر نکند را نیز دارد و …
بنابراین در جامعه ای که بر اساس دستورات اسلامی بنا شده است می بینیم که تمام پست های حساس برعهده افراد عادل است. و از رهبر انقلاب و مرجع تقلید گرفته تا قاضی و شاهد و منشی همه و همه باید در هر مرحله ای عادلانه بگویند و بنویسند. اسلام اهمیت خاصی به عدالت داده و آن را در تاروپود جامعه و در مسائل حقوقی و اجتماعی و خانوادگی و اقتصادی شرط اساسی دانسته است.
از دید پیشوایان معصوم ما نیز عدالت ضرورتی است که بقای جامعه منوط به آن است و بدون تحقق آن جامعه باقی نخواهد ماند.
امام صادق (ع) از عدالت به عنوان یکی از مواردی که مردم واقعا به آن محتاج هستند یاد می کند:
ثلاثه اشیاء یحتاج الناس طرا الیها: الأ من و العدل و الخصب[۶]: یعنی سه چیز است که مردم واقعا به آن نیاز دارند و برای آنها ضروری است: ۱- امنیت ۲- عدالت ۳- وسعت و فراوانی
و نیز جرج جردقان علت اصلی پذیرش خلافت از سوی حضرت علی(ع) را در خطر بودن عدالت اجتماعی می نویسد[۷].
و پیامبر عظیم الشان اسلام نیز در خصوص اهمیت عدالت می فرمایند[۸]:
عدل لساعه خیر من عباده سبعین سنه قیام لیلها و صیام نهارها:
یک ساعت عدالت از هفتاد سال عبادتی که روزهای آن روزه و شبهای آن احیا داشته باشید بهتر است.
اینکه با درک اهمیت عدالت در اسلام، به طور مختصر بررسی خواهیم کرد، اهمیت و ضرورت عدالت را از منظر آیات و روایات در عبادت، رفتارهای اجتماعی، اقتصادی و …
۱- عدالت در عبادت:

در روایات بسیار سفارش است هر گاه آمادگی روحی برای یک سری عبادت های غیر واجب ندارید آن را به خود تحمیل نکنید[۹]، و سعی کنید عبادت را با نشاط و هماهنگ با آمادگی قبلی انجام دهید. امام صادق (ع) می فرمایند: لاتکرهوا الی انفسکم العباده: عبادت را برخود تحمیل نکنید و در حدیث دیگر چنین می خوانیم: لاتکرهواعباده الله الی عبادالله: عبادت را بر بندگان خدا هم تحمیل نکنید.
۲- عدالت در نگاه:

حضرت علی (ع) به محمد بن ابی بکر که نماینده امام در مصر بود چنین می نویسد:
در تمام ملاحظات و نگاهای خود مساوات را مراعات کن[۱۰]. این دقت و عدالت به خاطر آن است که افراد ضعیف در جامعه از لطف تو مأیوس نشوند و افراد مستکبر طمعی به ظلم و بی عدالتی تو نداشته باشند. و نیز در حدیثی آمده که: پیامبر که با مردم سخن می گفت نگاههای خود را عادلانه میان اصحاب تقسیم می کرد[۱۱].
۳- عدالت در سخنگویی:

و اذا قلتم فاعدلوا و لو کان ذاقربی[۱۲] … « و هرگاه سخنی گویید به عدالت گرایید و هر چند دربارة خویشاوندان باشد و …» یعنی بر اساس عدل سخن گویید و به آن نیز وفادار باشید و پیامد سخن شما نیز کنش عادلانه باشد.
و نیز در روایات واخلاق اسلامی سفارش شده است که در گفتگوهای علمی اگر بحث از مدار عدالت و جستجوی حق خارج و به جدال و کرسی نشاندن حرف خود کشید فورا از بحث کناره گیر می شود هرچند حق به جانب ما باشد.
۴- عدالت در رفتار با کفار و دشمنان:

در اسلام اجرای عدالت نه تنها درباره دوست و در حال طبیعی که درباره دشمن و در حال جنگ نیز مورد سفارش است:
۱- ولا یجرمنکم شنان قوم علی الا تعدلوا. اعدلوا هوالقرب للتقوی[۱۳].
در این آیه اصرار دارد که دشمنی شما با قوم یا گروهی باعث نشود که به عدالت رفتار نکنید و تاکید می کند عدالت را پیشة خود سازید که آن به تقوی نزدیک تر است.
فان قاتلوکم فاقتلوهم کذلک جزاء الکافرین[۱۴].
عدالت در اینجا کشتن است و غیر از ترس و زبونی است اما در هر صورت حمله از طرف شما نباشد بلکه اگر آنان حمله کردند شما مقابله به مثل کنید.
۳- فمن اعتدی علیکم فاعتدوا علیه بمثل ما اعتدی علیکم و اتقوالله[۱۵]: پس هر کس به شما تجاوز کرد به مانند او بر او تجاوز کنید.
۴- لا ینها کم الله عن الذی لم یقاتلوکم فی الدین و لم یخرجوکم من دیارکم ان تبروهم و تقسطوا الیهم ان الله یحب المقسطین[۱۶]. و خداوند شما را نهی کرده است که از کسانی که در مورد دین با شما نجنگیده و شما را از خانه هاتان خارج نکرده اند اینکه به آنها نیکی و با آنها به عدالت رفتار کنید به درستی خداوند عدالت پیشگان را دوست دارد.
۵- عدالت در مدح و انتقاد:

حضرت علی (ع) می فرماید[۱۷]: اگر بیش از اندازه لیاقت مدح کردید اهل تملق و چاپلوس خواهید بود و اگر شهامت و آزادی مدح کردن را حتی به مقدار لازم نداشتید معلوم می شود یا عاجز هستید یا حسود که روحتان تحمل مدح دیگران را ندارد. بنابراین باید در مدح دیگران مراعات عدالت وانصاف را بکنیم و گرنه به یکی از دو عیب گرفتاریم.
۶- عدالت در محبت و انتقاد:

امام علی (ع) می فرمایند: زیاد روی در سرزنش سبب می شود که ما اثر معکوس بگیریم زیرا آتش لجاجت شعله ور می شود طرف شعله ور می شود و حالت انفجار به او دست می دهد.
محبت بیش از اندازه به فرزند نیز موجب لوس شدن او می شود و پیامبر فرمود: وای بر پدران و مادران آخرالزمان که علاقه زیاد آنها به فرزند باعث خود خواهی هائی در آنها می شود.
۷- عدالت در محیط خانه یا ( عدالت در رفتار با همسر)

و ان خفتم الا تعدلوا فواحده[۱۸]: پس اگر ترسیدید که عدالت نکنید پس با یکی از کنیزانتان (ازدواج کنید) و …
پیامبر اسلام حتی در همان اواخر عمر که کسالت داشتند عدالت را در میان همسران مراعات می کردند و در بستر بیماری او را هر شب به اتاقی که مربوط به آن همسر بود انتقال می دادند[۱۹].
و حضرت علی در مدتی که دو زن داشت حتی اگر می خواست وضو بسازد در خانه زنی که نوبت او نبود وضونمی گرفت[۲۰] آری عدالت باید همچون خون در تمام رگهای جامعه و در همة ابعاد جریان یابد.
۸- عدالت در اقتصاد:

نظام اقتصادی اسلام بر اساس عدالت است. یعنی طوری برنامه ریزی شده که حق کسی از بین نرود و هر صاحب حقی بتواند متناسب با کار یا نیازش زندگی راحتی داشته باشد در اسلام سفارش شده که باید ساعات خود را برای چند موضوع تقسیم کرد:
ساعاتی برای تفریح و لذت حلال و ساعاتی برای عبادت و ساعاتی برای کار. تا بدینوسیله تمام نیازهای مادی و معنوی تأمین شود[۲۱]. در زیر به دو شاخه از عدالت در اقتصاد را بررسی می کنیم.
الف- عدالت در توزیع:

حضرت علی (ع) در زمان حکومت خود، نه تنها تمام تلاش خود را برای برقراری عدالت اقتصادی و اجتماعی انجام داد بلکه دست به عملی زد که شاید هیچ کس در طول تاریخ این کار را انجام نداده باشد و آن بازپس گیری اموال از ثروتمندان و رساندن آن به دست نیازمندان بود.
بعضی از انبیاء همچون شعیب بعد از توحید و نبوت اولین پیامش درباره عدل و توزیع و هشدار به کم فروشان بود:
اوفوا الکیل و لاتکونوا من المخسرین و زنوا بالقسطاس المستقیم و لا تبخسوا الناس اشیاء هم و لا تعثوا فی الارض مفسدین[۲۲]: ( ای مردم) کیل را کامل کنید و از خسارت وارد کننده ها نباشید. اجناس را با میزان صحیح بسنجید و آنچه به مردم می فروشید از وزن پیمان کم نگذارید و در زمین به ظلم و فساد کاری برنخیزید.
و نیز در سوره مصطفین می خوانیم. ویل المطفضین[۲۳]: وای به حال کم فروشان.
ب- عدالت در بهره گیری و مصرف:

در مقدار مصرف باید مراعات عدالت بشود قرآن صریحا در آیاتی چنین می فرماید:
۱- کلوا من ثمره اذا أتمروا تواحقه یوم حصاده[۲۴]: شما هم از آن میوه هر گاه برسید تناول کنید و حق زکات فقیرات را به روز درو کردن بدهید و …
۲- کلوا و اشربوا و لاتسرفوا[۲۵]: هم از نعمت های خدا بخورید و بیاشامیدو اسراف مکنید.
۳- امام صادق (ع) می فرمایند: اگر مردم در مصرف غذا مراعات میانه روی را بکنند بدنشان پایدار و سالم باقی می ماند[۲۶].
علاوه بر مقدار مصرف، قرآن بر روی چگونگی آن مقدار و رعایت تقوی هم تکیه کرده و می فرماید[۲۷]: فکلوا مما غنمتم حلالا طیبا و اتقوا الله ان الله غفور رحیم: از هر چه غنمیت بیابید بخورید حلال شما باد و پرهیزکار باشید که خداوند آمرزندة خطاها و مهربان به خلق است.
۹- شهادت و گواهی بر اساس قسط:

یا ایها الذین امنوا کونوا قوامین لله شهداء بالقسط[۲۸]:
ای اهل ایمان در راه خدا پایدار و استوار بوده ( بر سایر ملل عالم) شما گواه عدالت و راستی و درستی باشید و …
در اینجا قسط به عنوان پایه و اساس امور فردی و جمعی و معیاری است که شهادت و گواهی بر اساس آن صورت می گیرد.
۱۰- حکومت و داوری بر اساس عدل و قسط:

۱- و اذا حکمتم بین الناس ان تحکموا بالعدل[۲۹]: چون حاکم بین مردم شوید داوری به عدالت کنید.
۲- و ان حکمت فاحکم بینهم بالقسط[۳۰]: و اگر حکم کردی میان آنها به عدالت حکم کن.
در این آیات به حکومت و داوری و قضاومت بین مردم براساس عدل و قسط امر شده است.
در حدیثی از پیامبر اکرم(ص) آمده است[۳۱]: عمل یک روز رهبری که میان مردم به عدالت رفتار کند از عمل صد یا پنجاه سال کسی که در میان اهل و عیال خود مشغول عبادت باشد بهتراست.
و نیز از امام صادق (ص) است که[۳۲]: هرگز دعای رهبر عادل رد نمی شود.
۱۱- قیام بر مبنای قسط:

لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط[۳۳]:
و برایشان کتاب و میزان (عدل) نازل کردیم تا مردم به عدالت قیام کنند.
در اینجا قیام وانقلاب را امری مشروع و شایسته قلمداد کرده و تحقیق آن را براساس قسط مورد توجه قرار می دهد و بر آن تأکید دارد.
نتیجه گیری:

شناخت، ترجمه و تفسیر قرآن نیازمند سالها مطالعه می باشد که از توان این حقیران ساخته نیست با توجه به رشته تحصیلی نویسندگان مقاله، سعی بر آن بوده که از طریق مطالعه، ترجمه و تفاسیر موجود گوشه ای از معارف قرآنی در خصوص عدالت آورده شود.
امیدواری۱م که این مقاله باب شروعی برای مطالعات بیشتر خوانندگان فراهم نماید.
ذیلا برگزیده ای از مطالب این نوشتار آورده شده است:
۱- اساسا قرآن کتابی است آسمانی که از طرف خداوند برای هدایت بشر نازل شده و نیاز به اثبات علمی ندارد بلکه هدف نویسندگان آن است که از طریق این مطالعات معرفت بیشتری به قرآن حاصل می گردد.
۲- در این مقاله ترجمه تعدادی آیه از قرآن مجید که در خصوص عدالت بیان گردیده آورده شده است.
۳- از آنجایی که اسلام مکتب عدل و اعتدال است، راه مستقیم است و امت اسلامی امت میانه و وسط است و نظام آن عادلانه می باشد بنابراین شناخت مفهوم عدالت به معنای واقعی آن با استفاده از آیات و روایات و سپس به کارگیری آن در جامعه امری انکارناپذیر است. بنابراین هدف نویسندگان این مقاله این است که بتوانند قطره ای از دریایی معرفت قرآن را در این نوشتار بیان نمایند از خداوند برای شناخت و معرف بیشتر مدد می جوییم. ( به امید ظهور عدالت گستر گیتی).
منابع و مأخذ

۱- الهی قمشه ای، مهدی، انتشارات الهادی، سال ۱۳۸۲- قرآن کریم
۲- جمشیدی، محمد حسین- پژوهشکده امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی، سال ۱۳۸۰-نظریه عدالت
۳- قرائتی، محسن، انتشارات فاخته، توحید و عدل و عدالت اجتماعی
۴- مطهری، مرتضی، انتشارات صدرا، سال ۱۳۷۲ « عدل الهی»
۵- امیری خراسانی، عراق سلطان، زینب و سعیده- عدل در قرآن، سال ۱۳۸۳.
* محبوبه مفید کلانتری، دانشجوی کارشناسی زمین شناسی، دانشگاه پیام نور کرمان
** دکتر حسین رشیدی نژاد، عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور کرمان
مقدمه:

الحمد الله الذی خلق الانسان و علمه البیان، الذی رفع السماء و المیزان …

پروردگارا، تو را سپاس می گویم که هستی را بر اساس عدل استوار ساختی و در بین مخلوقات، انسان را به گوهرهای بی نظیر عقل، عشق واختیار آراستی و او را در زیر لوای اندیشه و آزادی به سوی عدالت راهنمایی فرمودی و عدالت را میزان و معیار امور گرانیدی و در راه رسیدن به سعادت حقیقی کتاب آسمانی و بیان شرع را بر مبنای آن و در جهت تحقق آن قراردادی به گونه ای که از منظر گهربارش عدالت هم اصل و مبدأ هستی قرار گرفته و هستی بر اساس آن و مطابق با آن بوجود آمده است: و تمت کلمت ربک صدقا و عدلا لا مبدل لکلماته و هو السمیع العلیم[۳۴]: کلام خدای تو از روی راستی و عدالت به حد کمال رسید و هیچ کس تبدیل و تغییر آن کلمات نتواند کرد و او خدای شنوا و دانا ( به گفتار و کردار خلق) است. واز دید پیامبر اکرم (ص) که خود عدل مجسم است عدالت محور و بنیان خلقت قرار گرفته و آفرینش آسمان هاو زمین را براساس عدل استوار دانسته است به طوری که در فرمایش از آن حضرت می خوانیم: و بالعدل قامت السموات و الارض، یعنی آسمان ها و زمین ( یا به طور کلی هستی) بر اساس عدالت استوار شده است[۳۵]. در این نگاه نیز عدل اساس خلقت و آفرینش است و آفرینش بدون آن معنا و مفهومی ندارد. توازن و تعادل و تناسب در آفرینش جهان نشان از بنای عالم بر اساس عدل است. بر همین مبنا خالق جهان لوازم بقا و ادامه زندگانی هر موجود زنده ای را در خلقت و آفرینش بر مبنای عدل فراهم ساخته و هر یک را به سوی کمال مطلوب آن به صورت تکوینی هدایت نموده است.

پیرامون اهمیت بررسی عدالت در قرآن. اگر تنها به همین یک آیه قل امر ربی بالقسط[۳۶]: بگو پروردگار من شما را به عدل و راستی امر کرده، بسنده کنیم.
خواهیم دید که مسئله عدل به طور کلی بررسی و روشن خواهد شد.
آنچه که امروز وجودش انکارناپذیر است، وجود تفاوت ها و تبعیض ها در این دنیاست. تفاوت هایی که ناشی از نابسامانی ها و بی عدالتی های اجتماعی و اقتصادی است که خود ریشه در نشناختن عدل به مفهوم واقعی و الهی دارد. تنها با شناخت واقعی و سپس برطرف کردن این مشکلات است که معضل تفاوت ها و تبعیض ها ریشه کن خواهد شد.
لذا هدف از این تحقیق و بررسی توجه به اهمیت عدالت و شناخت آن به معنای واقعی کلمه از منظر کتاب الهی است تا اینکه در حد توان خود نشان دهیم که آنچه امروز در بسیاری از سخنرانی ها، همایش ها، اجلاس های بین المللی به عنوان حقوق بشر مطرح می باشد، حفظ حقوق واقعی، موجودی است که پا به عرصة وجود گذاشته است، حال آنکه بسیاری از سردمداران آن، چه در شرق و چه در غرب هنوز مفهوم عدالت را درک نکرده و این در حالی است که اسلام آن را قرن ها پیش مطرح کرده است.
امید است که همة ما بتوانیم با الهام از ذات پاک باری تعالی، و با تدیر و تأمل در آیات و مفاهیم این کتاب ارزشمند و نیز الگو و سرمشق قرار دادن سیره و روش انبیاء و امامان معصوم (ع) و خصوصا در سالی که مزین به نام پاک و مبارک آخرین فرستاده خداست در زمینه شناخت عدل به معنای واقعی در جامعه اسلامی و پس الگو و سر آمد قراردادن جامعة خود به تمام جوامع بشری، خصوصا کشورهایی که با این دین به مخالفت می پردازند، تلاش و کوششی با موفقیت انجام داده باشیم.
چکیده:

قرآن کتابی است آسمانی، که دستورات زندگی، چگونه زیستن برای سعادت دنیا و آخرت در آن نهفته است و عدالت که یکی از مفاهیم با ارزش این کتاب می باشد از آغاز خلقت تا ابد جایگاه ارزشی خود را نزد بشر حفظ کرده است ودقیقا به خاطر ذات عدالتخواهانه آدمی که ریشه در صفات پروردگار دارد انبیاء الهی مبعوث شدند تا آدم سرگشته را به راه حق و برقراری عدل که یکی از اصول اعتقادی و اصلی ترین اهداف پیامبران بود بازگردانند.
به سبب اهمیت عدالت و بررسی آن در جهت پی بردن به توازن، و تعادل و تناسب خلقت جهان و نیز پی بردن به صفت حق تعالی، جهت شناخت هر چه بیشتر ذات پاکش، بارها به این مطلب تأکید شده است.
برای بیان مفهوم عدالت از دو واژه مهم عدل و قسط استفاده شده است که با بررسی انجام شده در تعدادی آیه مطالب آمده است. علاوه بر آن مشتقات این دو واژه نیز، در برخی آیات آمده است. که با تدبیر و تأمل دقیقی می توان به اهمیت و ارزش آن پی برد.
آنچه که در این تحقیق و بررسی از منظر شما می گذرد خلاصة بسیار مختصری است از مفهوم عدالت و بررسی آن در آیات قرآن و روایات. تا راهگشایی باشد برای انسانهایی که جویای درک واقعی این مهم هستند برای رسیدن به جامعه عدلی تلاش می نمایند.
ان شاء ا …
پی نوشت ها:
[۱] - سوره جاثیه- آیه ۲۲
[۲] - آیه ۲۱۹- سوره بقره
[۳] - آیه ۳- سوره آل عمران
[۴] - آیه ۸ سوره مبارکه شمس
[۵] - آیه ۲۵ سوره حدید
[۶] - تحف العقول. ص ۳۳۴
[۷] - جرج جرداق، الامام علی (ع). صوت العداله الانسانیه. ج ۱- ص ۱۵۵
[۸] - جامع السعادت – جلد ۲- ص ۲۲۳
[۹] - کافی- جلد ۲ ص ۸۶
[۱۰] - نهج البلاغه نامه ۲۷- ص ۳۸۳
[۱۱] - وسائل الشیعه- جلد ۸ ص ۴۹۹
[۱۲] - آیه ۱۵۲- سوره انعام .
[۱۳] - آیه ۸- سوره مائده .
[۱۴] - آیه ۵۷- سوره آل عمران.
[۱۵] - آیه ۱۹۳- سوره بقره
[۱۶] - آیه ۸- سوره ممتحنه
[۱۷] - حکمت ۳۳۹- از نهج البلاغه فیض الاسلام- ص ۱۲۴۹
[۱۸] - آیه ۳- سوره نساء
[۱۹] - نظام حقوق زن
[۲۰] - نظام حقوق زن
[۲۱] - نهج البلاغه فیض الاسلام . ص ۱۲۷۱
[۲۲] - آیه ۱۸ سوره شعرا.
[۲۳] - آیه ۱۸ سوره شعرا.
[۲۴] - سوره انعام آیه ۱۴۱
[۲۵] - سوره اعراف- آیه ۳۱
[۲۶] - النظام التربوی فی الاسلام- ص ۳۷۶
[۲۷] - آیه ۶۹- سوره انفال
[۲۸] - آیه ۸- سوره مائده
[۲۹] - آیه ۵۸- سوره نساء
[۳۰] - آیه ۴۲- سوره مائده
[۳۱] - نظام سیاسی اسلام. ص ۷۱
[۳۲] - نظام سیاسی اسلام ص ۷۱
[۳۳] - آیه ۲۵ سوره حدید
[۳۴]- سوره انعام – آیه ۱۱۵.
[۳۵] - محسن فیض کاشانی- تفسیر المیزان. ج ۵ ص ۱۰۷
[۳۶] - سوره اعراف- آیه ۲۹