خبرگزاری تسنیم، کارگروه بررسی های ویژه؛ پرونده «معجزه آبخیزداری» - بخش اول

سیل اوایل امسال و آسیب ها و خسارتهای فراوان آن به استانهای متعدد کشور از جمله گلستان، مازندران، خوزستان، فارس، ایلام و لرستان که به اذعان مسئولان به بیش از ۳۰هزار میلیارد تومان می رسید کافی بود که اذهان مردم و نخبگان به مفهوم «آبخیزداری» متوجه شود. حتی رهبر فرزانه انقلاب نیز در اوایل سال در جلسه ویژه اقدامات و امدادرسانی به استانهای کشور بر انجام اقدامات جامع و پیشگیرانه برای مدیریت سیلاب از جمله «آبخیزداری» تأکید فرمودند. اما آبخیزداری چیست؟

در یک تعریف ساده اما جامع می توان گفت آبخیزداری، اعمال مدیریت و بهره برداری هماهنگ، یکپارچه و قانونمند از کلیه منابع طبیعی، کشاورزی، اقتصادی و غیره در یک حوزه آبخیز می باشد.

آبخیزداری در معنای امروزی که تعبیر به مدیریت جامع حوزه آبخیز می شود، این چنین معنا شده است: «فرآیند شناخت، برنامه ریزی، سیاستگذاری و تنظیم اقدامات در ارتباط با حفظ و احیای منابع پایه و بهره برداری معقول از منابع طبیعی در یک حوزه آبخیز بدون اثرات زیانبار در محیط طبیعی».

سابقه آبخیزداری در کشور به قبل از انقلاب برمیگردد؛ در سال ۱۳۵۱ دفتر حفاظت خاک و آبخیزداری در سازمان جنگلها و مراتع کشور تأسیس شد و در سال ۱۳۵۱ ایجاد شورای عالی آبخیزداری به تصویب هیئت وزیران رسید و نخستین شبکه پخش سیلاب در همان سال در ایستگاه تحقیقات مراتع نودهک قزوین ساخته شد.

اما این رویکرد مهم و راهبردی به منابع آب، بعد از انقلاب به شدت تقویت شد؛ چنان که اوج شکوفایی آبخیزداری در کشور را می توان دهه هفتاد دانست. در این دهه، با ارتقای تشکیلات آبخیزداری کشور از سطح یک دفتر به معاونت در وزارت جهاد سازندگی و با کوشش و تلاشهای خستگی ناپذیر جهادگران، فعالیتهای آبخیزداری در کشور رشد چشمگیری یافت. ولی متأسفانه این فعالیتها بعد از ادغام وزارت جهاد سازندگی با وزارت کشاورزی و انحلال معاونت آبخیزداری رو به افول نهاد. در حال حاضر به لحاظ ساختاری و تشکیلاتی، «سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور» که از سازمانهای زیرمجموعه وزارت جهاد کشاورزی است، مسئول انجام عملیات آبخیزداری در سطح کشور است.

آبخیزداری دارای فواید و آثار متعددی است که از جمله آن می توان به جلوگیری از وقوع سیلابهای ویرانگر، جلوگیری از فرسایش خاک، بهبود کیفیت آب و جلوگیری از آلودگی آن، تغذیه سفره های زیرزمینی، جلوگیری از فرونشست زمین، حفظ و تقویت پوشش گیاهی، احیای جنگلها و مراتع، افزایش محصولات کشاورزی و رونق تولید داخلی، مقابله با گردوغبار و بیابان زدایی، جلوگیری از مهاجرت روستاییان، اشتغالزایی و غیره اشاره کرد.

در این باره مقام معظم رهبری میفرماید: «یکی از کارهای مهم لازم … مسئله ی آبخیزداری است. اگر چنانچه آبخیزداری را دستگاه های مربوط جدی بگیرند و اهمیت بدهند -چه آنچه مربوط به وزارت کشاورزی است، چه آنچه مربوط به وزارت نیرو است- هم جلو سیلابهای بی مورد گرفته میشود، هم جلو ریزگردها گرفته میشود و هم بقیه فواید گیاهان و درخت بر آن مترتب میشود.»

این فواید و کارکردها و نیز تأثیرات مثبت تمدنی آن در ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی باعث شده، کارشنان و متخصصان از «آبخیزداری» به عنوان علم «کشورداری و مملکت داری» یاد کنند. متاسفانه علیرغم این اهمیت، توجه جدی به آبخیزداری در کشور صورت نگرفته است و به طور شایسته به این موضوع مهم به خصوص در رسانه ها پرداخته نشده است. از این رو ضرورت اقتضا داشت به صورت پرونده ای مستقل و ویژه با عنوان «معجزه آبخیزداری» در خبرگزاری تسنیم به موضوع آبخیزداری توجه شود.

امید است بتوان در این پرونده با تبیین ابعاد و زوایای آشکار و پنهان آبخیزداری در عرصه های مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و تحلیل نقش آبخیزداری در تشکیل تمدن نوین اسلامی، گامی بلند در تحقق منویات رهبر معظم انقلاب در بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی برداشته شود. مسلما پرداختن به زوایای آشکار و پنهان آبخیزداری می تواند تأثیر بسزایی در رشد و پیشرفت کشور و رفع فقر و محرومیت و تحقق عدالت اجتماعی در دومین طلیعه چهل سالگی انقلاب اسلامی و تشکیل تمدن نوین اسلامی داشته باشد.

انتهای پیام/