نفس هوش مصنوعی در گروی تنگه هلیوم
به گزارش مشرق، مجتبی توانگر فعال رسانه در تلگرام نوشت:
خیلی از تحلیل ها، جنگ را فقط از زاویه قیمت نفت می بینند، درحالی که اثر واقعی این درگیری در لایه های عمیق تر زنجیره تأمین جهانی، به ویژه در صنعت هوش مصنوعی، در حال شکل گیری است. افزایش ۵۸ درصدی قیمت نفت فقط در یک ماه، شوک شدیدی به اقتصادهای واردکننده انرژی وارد کرد. کشورهایی مثل ژاپن، کره جنوبی و بخش هایی از اروپا خیلی سریع با افزایش هزینه تولید، فشار روی نرخ ارز و تورم مواجه شده اند. اما نکته ای که اغلب نادیده گرفته می شود این است که انرژی فقط یکی از مسیرهای انتقال بحران است. در واقع، نقاط حساس و مهم دیگری هم هستند که مستقیم به زیرساخت های هوش مصنوعی وصل هستند:
۱- اول یک تصویر ساده؛ «تراشه» در واقع مغز وسایل دیجیتال است. از گوشی موبایل و لپ تاپ گرفته تا خودروهای جدید، اینترنت، بازی های ویدئویی، شبکه های اجتماعی، هوش مصنوعی مثل چت بات ها و حتی دستگاه های پزشکی، همه بدون تراشه از کار می افتند، مثلا وقتی در گوشی ویدئو می بینی، در اینستاگرام اسکرول می کنی یا یک ماشین مدرن، ترمز هوشمند می گیرد، همه این ها به تراشه ها وابسته اند که محاسبات را انجام می دهند.
۲- یکی از گلوگاه های مهم اما کمتر دیده شده، «هلیوم» است. خیلی ساده، در کارخانه های ساخت تراشه، قطعات فوق العاده ریز (چند نانومتر) روی صفحات سیلیکونی ساخته می شوند. این کار باید در محیطی خیلی دقیق و خنک انجام شود، چون حتی کمی گرما یا لرزش می تواند همه چیز را خراب کند. هلیوم نقش یک «خنک کننده دقیق و تمیز» را دارد؛ کمک می کند قطعات داغ نشوند و تولید با دقت بالا انجام شود. بدون هلیوم، کیفیت پایین می آید یا کل خط تولید متوقف می شود.
یک نکته مهم دیگر اینکه هلیوم را نمی شود سریع تولید کرد. این گاز طی میلیاردها سال از دل زمین و فرایندهای طبیعی ساخته شده و فقط در هنگام استخراج گاز طبیعی قابل بازیابی است. به زبان ساده، اگر کم شود، نمی توان مثل بنزین یا فولاد سریع جایگزینش کرد.
۳- تمرکز تولید مهم است. قطر حدود یک سوم هلیوم جهان را تأمین می کند. آسیب به زیرساخت های گازی این کشور باعث کاهش ۱۴ درصدی تولید شده و گفته می شود بازگشت کامل این ظرفیت ممکن است تا پنج سال طول بکشد. برای درک بزرگی این عدد، کافی است بدانیم حتی کاهش ۵ تا ۷ درصدی در بازارهای متمرکز قبلا باعث جهش چندبرابری قیمت شده است. اینجا با یک کاهش دو رقمی مواجهیم. در کوتاه مدت، اوضاع ظاهرا کنترل شده است. تولیدکنندگان بزرگ تراشه در شرق آسیا معمولا بین ۳ تا ۶ ماه هلیوم ذخیره دارند، حتی اگر قیمت هلیوم دو برابر شود، سهم آن در هزینه تولید تراشه حدود یک درصد است، اما یک مشکل پنهان وجود دارد؛ هلیوم مایع خیلی زود از بین می رود و فقط ۳۵ تا ۴۸ روز در مخزن می توان آن را نگه داشت. اگر مسیرهای حمل ونقل، مثلا تنگه هرمز تا تابستان اختلال داشته باشد، این ذخایر خیلی سریع تمام می شوند. این همان جایی است که خطای سیاست گذار مشخص می شود. تمرکز فقط روی نفت باعث می شود سایر عوامل حیاتی دیده نشوند، حتی اگر انرژی باشد، نبود هلیوم می تواند کل تولید را متوقف کند.
۴- حالا یک مفهوم مهم دیگر «ویفر» است. ویفر یک صفحه نازک و صاف از جنس سیلیکون است. (سیلیکون ماده ای است که از شن و ماسه ساخته می شود و می تواند برق را کنترل شده عبور دهد، به همین دلیل برای ساخت تراشه استفاده می شود.) کارخانه ها روی همین صفحه صدها یا هزاران تراشه می سازند و بعد آن را برش می دهند، پس تولید «ویفر» یعنی پایه و اساس ساخت تراشه. «حافظه های پیشرفته» هم خیلی مهمند. ساده بگوییم، این ها مثل رم های خیلی سریع هستند که داده ها را سریع ذخیره و پردازش می کنند. در هوش مصنوعی، سرعت دسترسی به داده ها حیاتی است و این حافظه ها این کار را انجام می دهند. یک نوع خاص از این حافظه ها «HBM» است. خیلی ساده، HBM یعنی چندلایه حافظه روی هم قرار گرفته تا سرعت انتقال داده چندبرابر شود؛ مثل چندطبقه اتوبان روی هم برای ترافیک سریع تر. این فناوری برای کارهای سنگین مثل آموزش مدل های هوش مصنوعی ضروری است.
۵- در این میان، نقش یک شرکت بسیار کلیدی است؛ «TSMC». اگر خیلی ساده بگوییم، این شرکت تایوانی بزرگ ترین و مهم ترین تولیدکننده تراشه های پیشرفته دنیاست. خیلی از شرکت های بزرگ، مثل اپل و انویدیا، تراشه را طراحی می کنند؛ اما تولید واقعی را به TSMC می سپارند، یعنی اگر این شرکت مشکل پیدا کند، بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال دنیا دچار اختلال می شود.
۶- حالا برگردیم به شوک انرژی. در کره جنوبی، قیمت برق صنعتی از ابتدای سال ۳۹ تا ۵۵ درصد افزایش یافته؛ کشوری که میزبان سامسونگ و SK hynix است. در تایوان، وابستگی انرژی حتی شدیدتر است؛ ۹۷٫۷ درصد وارداتی و فقط یک هفته ذخیره LNG. شرکت TSMC به تنهایی ۷ تا ۱۰ درصد کل برق تایوان را مصرف می کند.
*بازنشر مطالب شبکه های اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکه ها منتشر می شود.
خیلی از تحلیل ها، جنگ را فقط از زاویه قیمت نفت می بینند، درحالی که اثر واقعی این درگیری در لایه های عمیق تر زنجیره تأمین جهانی، به ویژه در صنعت هوش مصنوعی، در حال شکل گیری است. افزایش ۵۸ درصدی قیمت نفت فقط در یک ماه، شوک شدیدی به اقتصادهای واردکننده انرژی وارد کرد. کشورهایی مثل ژاپن، کره جنوبی و بخش هایی از اروپا خیلی سریع با افزایش هزینه تولید، فشار روی نرخ ارز و تورم مواجه شده اند. اما نکته ای که اغلب نادیده گرفته می شود این است که انرژی فقط یکی از مسیرهای انتقال بحران است. در واقع، نقاط حساس و مهم دیگری هم هستند که مستقیم به زیرساخت های هوش مصنوعی وصل هستند:
۱- اول یک تصویر ساده؛ «تراشه» در واقع مغز وسایل دیجیتال است. از گوشی موبایل و لپ تاپ گرفته تا خودروهای جدید، اینترنت، بازی های ویدئویی، شبکه های اجتماعی، هوش مصنوعی مثل چت بات ها و حتی دستگاه های پزشکی، همه بدون تراشه از کار می افتند، مثلا وقتی در گوشی ویدئو می بینی، در اینستاگرام اسکرول می کنی یا یک ماشین مدرن، ترمز هوشمند می گیرد، همه این ها به تراشه ها وابسته اند که محاسبات را انجام می دهند.
۲- یکی از گلوگاه های مهم اما کمتر دیده شده، «هلیوم» است. خیلی ساده، در کارخانه های ساخت تراشه، قطعات فوق العاده ریز (چند نانومتر) روی صفحات سیلیکونی ساخته می شوند. این کار باید در محیطی خیلی دقیق و خنک انجام شود، چون حتی کمی گرما یا لرزش می تواند همه چیز را خراب کند. هلیوم نقش یک «خنک کننده دقیق و تمیز» را دارد؛ کمک می کند قطعات داغ نشوند و تولید با دقت بالا انجام شود. بدون هلیوم، کیفیت پایین می آید یا کل خط تولید متوقف می شود.
یک نکته مهم دیگر اینکه هلیوم را نمی شود سریع تولید کرد. این گاز طی میلیاردها سال از دل زمین و فرایندهای طبیعی ساخته شده و فقط در هنگام استخراج گاز طبیعی قابل بازیابی است. به زبان ساده، اگر کم شود، نمی توان مثل بنزین یا فولاد سریع جایگزینش کرد.
۳- تمرکز تولید مهم است. قطر حدود یک سوم هلیوم جهان را تأمین می کند. آسیب به زیرساخت های گازی این کشور باعث کاهش ۱۴ درصدی تولید شده و گفته می شود بازگشت کامل این ظرفیت ممکن است تا پنج سال طول بکشد. برای درک بزرگی این عدد، کافی است بدانیم حتی کاهش ۵ تا ۷ درصدی در بازارهای متمرکز قبلا باعث جهش چندبرابری قیمت شده است. اینجا با یک کاهش دو رقمی مواجهیم. در کوتاه مدت، اوضاع ظاهرا کنترل شده است. تولیدکنندگان بزرگ تراشه در شرق آسیا معمولا بین ۳ تا ۶ ماه هلیوم ذخیره دارند، حتی اگر قیمت هلیوم دو برابر شود، سهم آن در هزینه تولید تراشه حدود یک درصد است، اما یک مشکل پنهان وجود دارد؛ هلیوم مایع خیلی زود از بین می رود و فقط ۳۵ تا ۴۸ روز در مخزن می توان آن را نگه داشت. اگر مسیرهای حمل ونقل، مثلا تنگه هرمز تا تابستان اختلال داشته باشد، این ذخایر خیلی سریع تمام می شوند. این همان جایی است که خطای سیاست گذار مشخص می شود. تمرکز فقط روی نفت باعث می شود سایر عوامل حیاتی دیده نشوند، حتی اگر انرژی باشد، نبود هلیوم می تواند کل تولید را متوقف کند.
۴- حالا یک مفهوم مهم دیگر «ویفر» است. ویفر یک صفحه نازک و صاف از جنس سیلیکون است. (سیلیکون ماده ای است که از شن و ماسه ساخته می شود و می تواند برق را کنترل شده عبور دهد، به همین دلیل برای ساخت تراشه استفاده می شود.) کارخانه ها روی همین صفحه صدها یا هزاران تراشه می سازند و بعد آن را برش می دهند، پس تولید «ویفر» یعنی پایه و اساس ساخت تراشه. «حافظه های پیشرفته» هم خیلی مهمند. ساده بگوییم، این ها مثل رم های خیلی سریع هستند که داده ها را سریع ذخیره و پردازش می کنند. در هوش مصنوعی، سرعت دسترسی به داده ها حیاتی است و این حافظه ها این کار را انجام می دهند. یک نوع خاص از این حافظه ها «HBM» است. خیلی ساده، HBM یعنی چندلایه حافظه روی هم قرار گرفته تا سرعت انتقال داده چندبرابر شود؛ مثل چندطبقه اتوبان روی هم برای ترافیک سریع تر. این فناوری برای کارهای سنگین مثل آموزش مدل های هوش مصنوعی ضروری است.
۵- در این میان، نقش یک شرکت بسیار کلیدی است؛ «TSMC». اگر خیلی ساده بگوییم، این شرکت تایوانی بزرگ ترین و مهم ترین تولیدکننده تراشه های پیشرفته دنیاست. خیلی از شرکت های بزرگ، مثل اپل و انویدیا، تراشه را طراحی می کنند؛ اما تولید واقعی را به TSMC می سپارند، یعنی اگر این شرکت مشکل پیدا کند، بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال دنیا دچار اختلال می شود.
۶- حالا برگردیم به شوک انرژی. در کره جنوبی، قیمت برق صنعتی از ابتدای سال ۳۹ تا ۵۵ درصد افزایش یافته؛ کشوری که میزبان سامسونگ و SK hynix است. در تایوان، وابستگی انرژی حتی شدیدتر است؛ ۹۷٫۷ درصد وارداتی و فقط یک هفته ذخیره LNG. شرکت TSMC به تنهایی ۷ تا ۱۰ درصد کل برق تایوان را مصرف می کند.
*بازنشر مطالب شبکه های اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکه ها منتشر می شود.
گفتگو با هوش مصنوعی
💬 سلام! میخوای دربارهی «نفس هوش مصنوعی در گروی تنگه هلیوم» بیشتر بدونی؟ من اینجام که راهنماییت کنم.