به گزارش خبرگزاری تسنیم از زاهدان، طی روزهای اخیر طوفان گرد و خاک چند مرحله منطقه سیستان شامل پنج شهرستان زابل، زهک، هامون، هیرمند و نیمروز واقع در شمال استان را فرا گرفت، طوفانی که چندین بار سرعت آن از ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت عبور کرد و پراکنده شدن ریزگردها ناشی از این شرایط جوی نامساعد، شرایطی بحرانی در منطقه رقم زد به نحوی که رسانه ها از فیلم های منتشر شده از این شرایط تحت عنوان «تصاویر آخرالزمانی» یاد کردند.

در این شرایط مدیرکل حفاظت محیط زیست سیستان و بلوچستان با انتشار دو تصویر ماهواره ای، کانون گرد و غبار را ناشی از بستر خشکیده «هامون پوزک» و منطقه «برینگک» در خاک کشور افغانستان دانست و عنوان کرد «این مناطق به دلیل قرار داشتن در خاک کشور همسایه خارج از دسترس اقدامات حفاظتی ایران است و طی سال های اخیر نیز آبگیری نشده است»؛ مطلبی که به نظر می رسد دنبال فرافکنی است!

منشأ غالب ریزگردهای سیستان، تالاب بین المللی هامون است و با توجه به شدت و ضعف کریدور بادی، برخی اوقات کاملا از روی تالاب «هامون سابوری» می گذرد و گاه هامون پوزک را تحت تاثیر قرار می دهد و گاهی اوقات نیز غبار هر دو تالاب یا بخشی از آنان را به سمت سیستان سوق می دهد.

همانطور که در تصویر ماهواره ای روز دوم خرداد که توسط محیط زیست استان منتشر شده مشخص است، گرد و غبار هامون پوزک و بخشی از بستر هامون سابوری وارد سیستان شده و شرایط اسفناکی را خلق کرده، اما مدیرکل محیط زیست استان برای محدود کردن منشأ گرد و غبار به هامون پوزک، بدون اشاره به هامون سابوری، به منطقه شمالی برینگ اشاره داشته است. حدفاصل هامون سابوری تا هامون پوزک را منطقه برینگک می نامند.

حدود ۱۰ درصد هامون پوزک در خاک ایران واقع شده و از رودهای «خاشرود، خوسپاس و پریان» مشترک، آبگیری می شود.

ورود توده گرد و غبار از منشأ هامون پوزک یا سابوری افغانستان با خاستگاه های داخلی گرد و غبار ترکیب شده و موجب افزایش توده زرات گرد و غبار می شود. این که وضعیت بحرانی ناشی از طوفان های گردوخاک سیستان را صرفا متوجه توده گرد و غبار ورودی از افغانستان دانست، مصداق فرافکنی است.

از طرفی در تالاب هامون سابوری با توجه به ورود دایک مرزی و حفر کانال، به صورت دالان باریک آبگیری شده است. مدیرکل محیط زیست سیستان و بلوچستان چندی قبل مدعی مرطوب سازی کانون های گرد و غبار بستر تالاب هامون شده بود، اما تاکنون شاهد استقرار هیچگونه ایستگاه پمپاژ در تالاب نبوده ایم، از آب دپو شده در دوگوره ای ادیمی به جز آبیاری محدود نهال های حاشیه تالاب، هیچ بهره برداری زیست محیطی نشده و احتمال می رود انتقال آب از طریق کانال انجام شده که با توجه به وجود «چونگ ها» در بستر تالاب، امکان مرطوب سازی نقاط مختلف کانون های گرد و غبار را غیرممکن کرده است؛ با توجه به گستردگی و وسعت کانون های بحرانی، ابتدا برنامه ریزی دقیقی مطابق مطالعات سطح سنجی بستر تالاب انجام داد.

پس از ورود سیلاب به سیستان، اعتبار قابل توجهی به اداره کل محیط زیست استان تخصیص پیدا کرده است. با توجه به این که طبق قطعنامه های شورای حقوق بشر و مجمع عمومی سازمان ملل، حقوق زیست محیطی در دسته حقوق بشر قرار گرفته، بنابراین اداره کل محیط زیست سیستان و بلوچستان می توانست پیامدهای زیست محیطی سدسازی های افغانستان روی رود هیرمند، خاشرود، فراه رود و خوسپاس را با اعتبارات در اختیار مطالعه کند تا دستگاه دیپلماسی از ماحصل مطالعات به عنوان یک مرجع علمی برای پیگیری حقوقی و سیاسی حق آبه زیست محیطی تالاب هامون بهره ببرد.

از طرفی به نظر می رسد اخراج کاروان های شتر از بستر تالاب هامون که به طور مستمر از سوی اداره کل محیط زیست استان سیستان و بلوچستان رسانه ای می شود، اقدام چندان موثری نباشد؛ چرا که مرز خاصی میان دشت و تالاب وجود ندارد و پس از اخراج کاروان های شتر، برگشت شترها محتمل است. برخی از شتر ها فاقد پلاک هستند و طبق قانون، دام فاقد پلاک مصداق دام قاچاق است؛ یگان حفاظت محیط زیست می تواند با بهره گیری از این قانون، دام های فاقد پلاک را به نفع دولت مصادره کند و از آنجا که صاحب شتران پلاک کوبی شده قابلیت ردیابی دارد، از ورود آنان جلوگیری کرد.

برای تغییر در رویکرد مدیریت تالاب هامون، بررسی ترک فعل اداره کل حفاظت محیط زیست در ابعاد مختلف نیز خالی از لطف نیست!

فرشید عابدی

انتهای پیام/