به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا، واژه «فتنه» یکی از پربسامدترین واژگان در شبکه مفاهیم قرآنی و روایی است که اهل لغت به طور کلی سه معنا را برای آن ذکر کرده اند: اول: «گدازاندن در آتش»، دوم: «اختبار و آزمایش» و سوم: «اضطراب و اختلال در نظم امور» که از میان این معانی، معنای دوم که همان آزمایش است، دامنه مفهومی عام تری از معانی دیگر دارد، اما با این حال، معنای سوم با مفهوم اصطلاحی فتنه که همانا حوادث اجتماعی التهاب آور مرکب از حق و باطل است، ارتباط بیشتری دارد.

در هر صورت آن هدف مشترکی که در ورای این سه گزاره معنایی وجود دارد، پالایش افراد در فرآینده آزمون های الهی است چه اینکه شخص مؤمن و کیس دنیا را محل عبور به آخرت می داند که هر لحظه آن، صحنه آزمون الهی و رشد افراد است؛ معمر بن خالد به نقل از امام کاظم می گوید: (حضرت) به من فرمود فتنه چیست؟ عرض کردم: قربانت شوم آنچه ما می دانیم امتحان در دین است. حضرت فرمود: امتحان می شوند، چنان که طلا گداخته و بعد خالص می شود و باز فرمود: خالص و پاک می شوند، چنان که طلا پالایش می شود؛ یفتنون کما یفتن الذهب ثم یخلصون کما یخلص الذهب.» (الکافی (ط - الإسلامیة) ج۱، ص ۳۶۹)

نکته قابل توجهی که در فرآیند فتنه های فردی و اجتماعی وجود دارد، لغزش عده ای از افراد است که از آزمون های سخت نتوانستند سرافراز خارج شوند و دچار دست اندازهای فکری و اخلاقی شدند. در واقع ماهیت فتنه به این صورت است که همواره شماری از افراد با صبرپیشگی از مشکلات عبور می کنند اما عده ای دچار لغزش می شوند و خود و دیگران را در معرض آسیب قرار می دهند؛ البته این مسئله سوای از آشوبگرانی است که سعی دارند از آب گل آلود ماهی صید کنند تا با فریب مردم، اهداف شوم خود را عملیاتی کنند. در چنین شرایطی نیاز است بین آشوبگران و مردم عادی که دچار فتنه شدند تفکیک قائل شد؛ همچنان که امیرالمؤمنین در روایتی فرمود: «هر فریب خورده ای درخور عتاب نیست؛ ما کل مفتون یعاتب» (حکمت ۱۵ نهج البلاغه)

این معنا از مفتون یعنی «فریب خوردگی»، در بیانی دیگر از امیرالمؤمنین(ع) به این صورت آمده است: «بسا احسان پیاپی خدا، گناهکار را گرفتار و پرده پوشی خدا او را مغرور کند و با ستایش مردم فریب بخورد، و خدا هیچ کس را همانند مهلت دادن، مورد آزمایش قرار نداد؛ کم من مستدرج بالإحسان إلیه و مغرور بالستر [بالستر] علیه و مفتون بحسن القول فیه و ما ابتلی الله سبحانه أحدا بمثل الإملاء له». (نهج البلاغة (للصبحی صالح)، ص۵۱۳) و یا در بیانی نزدیک به این حدیث فرمود: «رب مفتون بحسن القول فیه؛ چه بسا کسانی که با ستایش دیگران فریب خوردند» (نهج البلاغة (للصبحی صالح)، ص۵۵۶)

بنابراین گاهی سرچشمه گرفتاری های انسان، آزمایش های الهی است و خدا می خواهد با آن مشکل و گرفتاری، بنده خود را پرورش دهد که همچون فولاد آبدیده در کوره حوادث مقاوم کند و یا همچون طلای ناخالصی را که به کوره می برند تا خالص شود، او را خالص کند؛ در اینجا نیز جای سرزنش نیست. از این رو همه گرفتاران و بلا دیدگان را نمی توان سرزنش کرد و حتی در آنجایی که انسان خود سرچشمه آن گرفتاری باشد، باز گاهی جاهل قاصر است و گاه مقصر; تنها اگر مقصر باشد در خور سرزنش است.

انتهای پیام/