به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، پایگاه آمریکایی «دیپلمات» در تحلیلی به قلم تائو سوزیان، یکی از پژوهشگران مطالعات «چین در آسیای مرکزی» در آکادمی سازمان امنیت و همکاری اروپا در بیشکک به بررسی تعاملات فنی و نظامی چین و کشورهای آسیای مرکزی و ورود چین به بازار تسلیحات این منطقه پرداخته است. این یادداشت را در ادامه می خوانید.

حضور نظامی چین در آسیا اغلب به عنوان تلاشی برای بر هم زدن موازنه موجود با ایالات متحده، هند و یا دیگر قدرت های منطقه تلقی می شود. اما طی ده های اخیر، قوای نظامی چین بر مبنای قدرت تکنولوژیک این کشور بنا نشده است. با این حال از زمان به قدرت رسیدن شی جین پینگ در چین، این کشور اصلاحات نظامی متعددی را صورت داده که شامل اعطای مجوز به شرکت های غیرنظامی برای سرمایه گذاری و مدرنیزه کردن صنایع و تکنولوژی های نظامی، می شود. در کنار استراتژی کلان ملی برای ایجاد یک جامعه مبتنی بر تکنولوژی های پیشرفته، فناوری صنایع نظامی چین نیز در حال تبدیل شدن به یکی از قدرت های پیش تاز جهان، به ویژه در حوزه مخابرات نظامی، می باشد.

یکی از مناطقی که ویژگی های برجسته این توسعه در آن بسیار نمایان است، آسیای مرکزی می باشد؛ منطقه ای که حیاط خلوت روسیه محسوب شده، اما منافع امنیتی چین به طرز فزاینده ای در آن در حال رشد است. از این منظر، آسیای مرکزی موجب بروز یک دیدگاه انتقادی در خصوص توسعه حضور نظامی پکن شده است.

در حالی که صنایع نظامی چین به طرز محسوسی رشد کرده اند، روسیه تلاش اندکی برای اعمال نوآوری و ابتکارات جدید در صنایع نظامی خود صورت داده است. دستیابی به حوزه های تولید قطعات نظامی که دیگر در روسیه وجود خارجی ندارند، موجب شده تا چین دست بالاتر را در تولید تسلیحات سنتی و نیز دستگاه های مخابراتی مدرن با کابرد نظامی در اختیار داشته باشد. در سال ۲۰۱۵، ۱۸۶ گونه از تجهیزات نظامی روسی نیاز به قطعاتی داشتند که در اوکراین تولید می شدند. مهم تر از همه این موارد، بدهی های بسیار زیاد صنایع نظامی روسیه تنها موجب محبوبیت و جذابیت بیشتر تسلیحات ارزان تر چینی به عنوان یک آلترناتیو مقرون به صرفه می شوند.

از سال ۱۹۹۹، ارتش آزادی بخش چین دیگر نظارتی بر شرکت های تولید تسلیحات نظامی ندارد. این اقدام به عنوان بخشی از برنامه مقابله با فساد در دستگاه های نظامی این کشور صورت گرفت. شورای دولتی چین در نتیجه این تصمیم می تواند رویکردهای برآمده از حزب را به صورت مستقیم بر حوزه تحقیقات، تولید و فرش تجهیزات نظامی اعمال کند. فروش تسلیحات چینی به آسیای مرکزی را نیز می توان به عنوان یک تصمیم حساب شده و سنجیده حزب کمونیست برای تقویت جایگاه استراتژیک چین در منطقه و نیز موازنه با نفوذ روسیه در این منطقه در نظر گرفت.

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، آسیای مرکزی یکی از مراکز عمده واردکننده تکنولوژی نظامی چین بوده است. در سال ۱۹۹۸ چین ۴۰ اژدر اشکوال را به قزاقستان فروخت. امروز دیگر تولیدکنندگان صنایع نظامی چینی نیازهای تسلیحاتی منطقه را با تجهیزات ارزان قیمت، برطرف کرده اند.

با این حال باید اشاره داشت که به هر ترتیب تسلیحات چینی همراه با ویژگی ها و خصوصیات چینی وارد این منطقه نمی شوند. تسلیحات مدرن نظامی پکن که مبتنی بر مبانی تکنولوژیک اتحاد جماهیر شوروی هستند، برای کشورهای آسیای مرکزی که تسلیحات زیادی از شوروی به ارث برده اند، جذاب می باشد. بسیاری از این تسلیحات به صورت سازگار با استانداردهای شوروی سابق طراحی شده اند که از جمله آن ها می توان به مدل های تانک VT-۴ و VN۱۷ که توسط شرکت چینی نورینکو تولید شده اند، اشاره کرد.

در سپتامبر ۲۰۱۸، قزاقستان قراردادی برای خرید هواپیمای نظامی Y-۸، به عنوان یک نسخه کپی از مدل روسی آنتونوف-۱۲ از شرکت چینی CATIC به امضا رساند. در ژانویه ۲۰۱۸ نیز ترکمنستان موشک های دوش پرتاب QW-۲ ونگارد را که مشابه نسخه ۹K۳۸ ایگلای روسیه هستند از شرکت CASIC خرید. در مارس ۲۰۱۶ نیز در یک تمرین نظامی در ترکمنستان مشخص شد این کشور سامانه های دفاع هوایی و پدافندی HQ-۹ را که نسخه مشابه اس-۳۰۰ روسی هستند از شرکت CPMIEC چین خریداری کرده است. این سامانه پدافندی پیش از این در ازبکستان نیز دیده شده بود.

نکته جالب توجه دیگر آن است که بسیاری از تسلیحات چینی صادر شده به آسیای مرکزی در قالب کمک های دولتی اعطا شده است. این کمک ها به ارتش های خارجی پشت درب های بسته صورت گرفته و بر خلاف قواعد تصویب شده در سال ۲۰۰۲ چین در زمینه صادرات تسلیحات نظامی است.

پیش از این نیز در اکتبر سال ۲۰۱۰ تجهیزاتی به ارزش بیش از ۶۰۰ هزار دلار به پلیس تاجیکستان اعطا شده بود. کمک دیگر چین به پلیس تاجیکستان و قرقیزستان در ژانویه ۲۰۱۴ صورت گرفت. در همین راستا، شرکت صادرات و واردات جینگ آن چین، که یکی از شرکت های پیش رو در صنایع و تجهیزات پلیس به شمار می رود، یک ساختمان جدید به منظور مقابله با قاچاق مواد مخدر در مارس ۲۰۱۶ در کولاب، یکی از شهرهای مهم جنوب تاجیکستان و در مجاورت مرزهای افغانستان ساخت. در دسامبر ۲۰۱۸ نیز در جریان یک معامله محرمانه، تاجیکستان خودروهای زرهی گشت زنی مدل VP۱۱ خود را که توسط شرکت چینی نورینکو ساخته شده اند، به معرض نمایش گذاشت.

افزایش محسوس حضور نظامی چین در آسیای مرکزی نشان گر بر هم خوردن تقسیم کار سنتی چین و روسیه در حوزه اقتصادی و نظامی در آسیای مرکزی است. روسیه اغلب به عنوان تضمین کننده اصلی امنیت منطقه پنداشته می شد، در حالی که چین یک نقش حساس اقتصادی را ایفا می کرد. اکنون اگرچه روسیه چراغ سبز خود را تلویحا نشان داده است، تولیدکنندگان تسلیحات چینی در حال برنامه ریزی برای ثمرات این حضور در منطقه آسیای مرکزی هستند.

در آسیای مرکزی، وراء از کمک های مالی، منابع گازی نیز اغلب با تسلیحات مبادله می شود. تحویل سامانه های پدافندی HQ-۹ به ازبکستان و ترکمنستان در پی بازپرداخت بخشی از هزینه های گاز طبیعی صادر شده توسط خط لوله انتقال گاز چین- آسیای مرکزی بود. تجهیزات نظامی دیگر نیز که درگیر بدهی های ناشی از وام های پرداخت شده از سوی چیم شده بودند در ژانویه سال ۲۰۱۵ از طریق مبادله با گاز طبیعی پرداخت شدند.

در دسامبر ۲۰۱۷ صادرات گاز ترکمنستان به چین به طرز قابل توجهی کاهش یافت. در نتیجه، در فوریه ۲۰۱۸ قیمت گاز طبیعی در داخل چین تا ۴۰ درصد افزایش یافت که منجر به بدتر شدن روابط دو کشور گردید. در ژانویه ۲۰۱۹، چین ترکمنستان را در بلک لیست نظامی قرار داد که تمام صادرات تسلیحات به این کشور را متوقف می کرد. ترکیه نیز اخیرا به دلیل فسخ قرارداد خرید سامانه HQ-۹ در لیست سیاه قرار گرفته است.

طی سال های اخیر چین تنها مسیر صادرات گاز برای ترکمنستان بوده است. چین تامین کننده اصلی منابع مالی خطوط لوله انتقال گاز ترکمنستان و سایر خریداران آن، همچون روسیه و ایران بوده است که بنا بر مسائل ساسی و تحریم ها، با مشکلاتی مواجه شده اند. از سال ۲۰۱۸ ترکمنستان در هراس از آن که تنش های تجاری میان چین و ایالات متحده آمریکا ممکن است منجر به اعمال تحریم هایی علیه چین بشود، قیمت حامل های انرژی خود را افزایش داده است. این موضوع منجر به افزایش پیچیدگی های مبادلات این کشور با چین گردیده. در سال ۲۰۱۹ ترکمنستان صادرات گاز به روسیه را از سر گرفت و از آگوست همین سال نیز مذاکرات در خصوص احداث یک خط لوله برای صادرات گاز با اتحادیه اروپا در چارچوب مجمع اقتصادی خزر را آغاز نمود.

برای تولیدکنندگان تسلیحات چینی، توسعه جایگاه آن ها در آسیای مرکزی یک اقدام ساده و سهل الوصول نیست. برای حفظ این حضور، آن ها می بایست وارد حوزه های غیرنظامی نظیر خطوط لوله نیز بشوند.

نورینکو که یکی از هفت شرکت چینی با تایید دولت این کشور برای صادرات تسلیحات است، نخستین شرکتی بود که لوله و سیلندرهای گاز طبیعی را در سال های ۲۰۰۷ و ۲۰۰۹ با آغاز فرایند ساخت و ساز خط لوله چین به آسیای مرکزی، به این کشورها فروخت. اوپراتور میدان نفتی کام در قزاقستان نیز شرکت چینی نورینکو بود که تکنولوژی خود را در ژوئن ۲۰۱۷ برای ساخت بزرگ ترین هسته متمرکز در آسیای مرکزی به شرکت قزاقستانی آتوب (در زمینه تولید فولاد) منتقل کرد. شرکت پلی تک دیگر شرکت تامین کننده تسلیحات نظامی است که وابسته به برخی چهره های سیاسی برجسته چین نظیر داماد مائو است، در ژوئن ۲۰۱۷ یک کارخانه لاستیک را در ازبکستان ایجاد کرد که به نظر اقدامی برای جمع آوری اطلاعات در خلال تجارت است.

این در حالی است که طی این سال ها چی با استفاده از گفتمان جدایی طلبی اویغورها در حال توسعه یک بعد نظامی در سازمان همکاری شانگهای بوده است. در مرکز دیدگاه مفهومی چین سه محور شرارت وجود دارد که عبارتند از تروریسم، جدایی طلبی و افراط گرایی مذهبی. بزرگ ترین مانور نظامی چین و کشورهای آسیای مرکزی نیز در سال ۲۰۱۴ با محوریت منطقه اویغورنشین سینک یانگ صورت گرفت. ادبیات مشابهی که در گفتمان سازمان همکاری شانگهای مطرح شده، در اعطای کمک های نظامی به کشورهای آسیای مرکزی نیز به کار می رود.

پیش از این در سال جاری واشنگتن پست در مقاله ای از حضور بالقوه یک پایگاه نظامی چین در تاجیکستان خبر داد که ادعا شد طی سه سال گذشته عملیات نظامی در این مناطق صورت می داده است. دولت چین موارد بسیار جزئی درباره چنین پایگاهی گفته است که تنها شامل ساختن چند ساختمان برای مقابله با قاچاق مواد مخدر در مرزهای جنوبی تاجیکستان با افغانستان می شود. اما افزایش همکاری ها با افغانستان برای توجیه حضور چین در مرزهای افغانستان، و به ویژه در شرق دور، ادامه خواهد یافت.

در حقیقت فروپاشی تقسیم کار هماهنگ چین و روسیه در حوزه نظامی و اقتصادی، رشد منافع اقتصادی چین در آسیای مرکزی در چارچوب کریدور اصلی ابتکار کمربند و جاده، و گفتمان ضد جدایی طلبی اویغوری که از سوی این کشور دنبال می شود، آسیای مرکزی را به یک پایگاه نظامی خارجی بسیار مهم برای این قدرت نوظهور جهانی تبدیل کرده است.

انتهای پیام/