خبرگزاری مهر - گروه استان ها، فاطمه گلوی: موسیقی عرفانی در فرهنگ غنی مردم بلوچ، جایگاهی ویژه و عمیق دارد؛ این موسیقی، فراتر از یک سرگرمی صرف، بیانگر روح، باورها، و تاریخ این قوم کهن است.

در تار و پود زندگی روزمره بلوچ ها، از آیین های مذهبی گرفته تا لحظات شادی و غم، ردپای نغمه های عرفانی به چشم می خورد؛ این نواها، که ریشه در سنت های صوفیانه و معنوی دارند، نه تنها به عنوان وسیله ای برای ارتباط با خالق و بیان حالات درونی عارفان به کار می روند، بلکه نقشی کلیدی در حفظ هویت فرهنگی و انسجام اجتماعی این جامعه ایفا می کنند.

ریشه های موسیقی عرفانی در بلوچستان را می توان در گرایش به تصوف و عرفان در طول تاریخ جستجو کرد؛ بسیاری از شاعران و عارفان بلوچ، اشعار خود را در قالب ترانه هایی عرفانی سروده اند که سینه به سینه نقل شده و به موسیقی بدل گشته اند.

امروزه، موسیقی عرفانی بلوچی، اگرچه با چالش هایی در زمینه حفظ و انتقال به نسل های جوان روبروست، اما همچنان به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از میراث فرهنگی این دیار، زنده و پویاست.

اجرای این موسیقی در مراسم های مذهبی، جشن ها، و گردهمایی های فرهنگی، نشان از اهمیت پایدار آن در زندگی مردم بلوچ دارد و پیوندی ناگسستنی میان گذشته، حال و آینده این منطقه برقرار می سازد؛ این نغمه های معنوی، گنجینه ای ارزشمند از هویت و روح بلوچی هستند که در گذر زمان، اصالت خود را حفظ کرده و همچنان الهام بخش و راه گشای دل های مشتاقند.

موسیقی عرفانی در شهرستان سراوان ریشه ای عمیق در فرهنگ دینی دارد

مهوش اسدی، مدیر میراث فرنگی سراوان در گفت و گو با خبرنگار مهر بیان کرد: موسیقی عرفانی بیشتر در اطراف سراوان مثل روستای دهک ناگان ناهیچ کلپورکان وجود دارد؛ که به کسانی که موسیقی عرفانی یا همان رباب را می‌نواختند از طایفه ی سید و سادات بودند که در اصطلاح بلوچی معروف به صاحب هستند.

وی بیان کرد: نواختن موسیقی همراه با غزل خوانی بوده که اشعار مولانا حافظ و …را به همراه رباب می‌خواندند؛ همچنان این برنامه غزل خوانی و نواختن ساز عرفانی و ساخت انواع این سازها در منطقه وجود دارد.

اسدی افزود: موسیقی عرفانی در شهرستان سراوان ریشه ای عمیق در فرهنگ دینی و زیست جهان معنوی مردمان این منطقه دار؛ بخشی از جمعیت سراوان را گروهی با نام سادات تشکیل می دهند که عمدتا در روستاهای دهک، کلاه ماشکید، گورناکان، پیرآباد و کلپورگان سکونت دارند.

موسیقی عرفانی، موسیقی سادات منطقه است

وی ادامه داد: سادات در مناسبت های ویژه و نیز در شب های طول سال به اجرای موسیقی عرفانی می پردازند؛ در این آیین ها از سازهای بومی چون رباب، تنبورک و دهلک استفاده می شود و همراه با نواختن این سازها، اشعار بزرگان ادب و عرفان فارسی مانند شمس، مولانا، حافظ، سعدی و جلال الدین رومی، و نیز اشعار عارفان برجسته محلی نظیر واجه محمد مرشد و مولانا حضوری خوانده می شود.

مدیر میراث فرنگی سراوان گفت: در این سنت کهن، فراگیری سازهایی به ویژه رباب به صورت نسل به نسل منتقل می شود و هر نسل حافظ و بازتولیدکننده این میراث کهن است؛ شایان ذکر است که دو سال پیش، رباب به عنوان میراث مشترک چهار کشور در فهرست جهانی یونسکو ثبت شد و بدین ترتیب اهمیت بین المللی این ساز تثبیت شده است.

وی بیان کرد: برجسته ترین اثر مکتوب در حوزه اشعار عرفانی سراوان، کتاب خواجه محمد مرشد است. اشعار این شاعر نامدار توسط نوه اش رحیم بخش گردآوری و به کوشش نوید دهواری تصحیح و توسط انتشارات کتاب بلوچ در سال ۱۳۹۶ منتشر شده است.

اسدی در پایان افزود: موسیقی عرفانی جایگاهی ویژه در زندگی مردم سراوان دارد و می توان گفت یکی از هویت های فرهنگی شاخص این شهرستان به شمار می آید. موسیقی، جزء جدایی ناپذیر از حیات اجتماعی، دینی و آیینی مردم سراوان است.

نوازندگان، با وضو دست به ساز می زنند

سهیل حسین زهی؛ خواننده محلی بلوچی سیستان و بلوچستان در گفت و گو با خبرنگار مهر گفت: جایگاه موسیقی در فرهنگ روزانه مردم بلوچ موضوعی است که از گذشته تاکنون اهمیت ویژه ای داشته است.

وی افزود: موسیقی در زندگی مردم بلوچستان به چند دسته تقسیم می شود که یکی از اصلی ترین آن ها موسیقی مذهبی و عبادی است؛ عبادت بخش مهمی از وظایف روزانه مردم است و در بلوچستان از دیرباز به شکل ویژه ای به آن نگاه شده، در واقع عبادت نه تنها عملی فردی بلکه نوعی فریضه اجتماعی محسوب می شود و به همین دلیل از گذشته با موسیقی در این منطقه پیوندی عمیق پیدا کرده است.

اجرای موسیقی عرفانی برای مسافران و بازرگانان در سیستان و بلوچستان

حسین زهی بیان کرد: بیش از ۱۰۰ سال پیش، در منطقه سراوان و روستای دزک، زمانی که مسافران و بازرگانانی با مذاهب غیر اسلامی برای تجارت به این نواحی می آمدند و شب هنگام در مهمان خانه ها و استراحتگاه ها اقامت می کردند، گروهی از افراد خاص که به آن ها «صوفی» گفته می شد و از سادات ائمه بودند، موسیقی بلوچی را با حالت ذکر برایشان اجرا می کردند.

وی افزود: ملا مرشد از اولین کسانی بوده که این شیوه و آیین را در منطقه سراوان پایه گذاری کرده است؛ سبک ایجادشده توسط او امروز با نام «موسیقی عرفانی» شناخته می شود.

خواننده محلی بلوچی سیستان و بلوچستان افزود: در این شیوه، گروهی از افراد گرد هم می آمدند و هدف اصلی شان از استفاده از ساز، دعوت مردم به یگانه پرستی و پرستش خداوند بوده است. اشعار و ادبیاتی که در این اجراها خوانده می شد، بیشتر غزلیات مولوی و حافظ درباره ذکر خدا و همچنین مجموعه ای از اشعار بلوچی بود.

وی بیان کرد: نوادگان ملا مرشد هنوز هم در منطقه سراوان، به ویژه در روستاهای دهک و شمس ساکن اند و همچنان موسیقی عرفانی را ترویج می دهند و هر ساله به جشنواره های مختلف موسیقی دعوت می شوند.

حسین زهی در پایان گفت: یکی از نکات جالبی که خود آن ها نقل می کنند این است که همیشه بعد از نماز مغرب و عشا دور هم جمع می شوند و با وضو دست به ساز می زنند؛ساز اصلی در این محافل «رباب» است؛ سازی که در این منطقه عمدتا برای ذکر خداوند استفاده می شود.

وی تاکید کرد: همین نکته که اجرای موسیقی را با وضو انجام می دهند و موسیقی را پایه ای برای ذکر می دانند، نشان می دهد موسیقی عرفانی بلوچ هنوز نیز جایگاهی معنوی و مقدس در میان مردم این نواحی دارد.