به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، سرانه مطالعه در ایران از دیرباز موضوع مناقشه برانگیزی در حوزه فرهنگ به شمار می رفته است ، آمارهای ضد و نقیض بسیاری در سال های اخیر از مطالعه ایرانیان منتشر شده، آمارهایی که چندان نمی توان به صحت و اعتبار آن ها دل خوش کرد. با این حال آمارهای اعلام شده از دو دقیقه تا ۱۲۰ دقیقه متغیر است.

در سال های گذشته آمارهای دیگری نیز از وضعیت مطالعه مردم منتشر شده است، آمارهایی که حکایت از این دارند که تنها ۳۰ تا ۳۵ میلیون نفر در ایران مطالعه غیردرسی دارند؛ به عبارت دیگر ۵۹ درصد از ایرانیان کتاب غیردرسی نمی خوانند.

اما تازه ترین آمار و ارقام به جدیدترین گزارش مرکز آمار ایران که با بررسی ۶۲ هزار و ۵۶۰ خانوار انجام شده اختصاص دارد، بر این اساس سرانه مطالعه ایرانی های ۱۵ ساله و بیشتر در روز حدود ۱۶ دقیقه و ۳۲ ثانیه است.

بیش از ۳۳ درصد افراد بالای ۱۵ سال یک عنوان کتاب غیردرسی در ماه مطالعه کرده اند. اولویت مطالعه افراد به ترتیب قرآن و ادعیه، رمان و داستان های کوتاه و کتاب های روانشناسی و تربیتی اعلام شده است. با وجود این اعلام و آمارها کارشناسان معتقدد هستند که سنجش سرانه مطالعه در ایران دقیق نیست و چندان نمی توان به آن ها اعتماد کرد.

مهدی رمضانی، معاون توسعه کتابخوانی و کتابخانه های نهاد کتابخانه های عمومی، در این زمینه می گوید: به نظر من گزاره هایی که برای سرانه مطالعه وجود دارد و پیمایش هایی که در این حوزه صورت گرفته اند، اساسا پیمایش های دقیقی نیست. میزان سرانه مطالعه در دنیا بر اساس یک شاخص ها و معیارهای ثابت بررسی و اعلام می شود، اما تاکنون دستگاه های مختلف در کشور اعداد و ارقام مختلفی از سه دقیقه تا ۴۷ دقیقه را برای سرانه مطالعه در کشور اعلام کرده اند که همین موضوع نشان دهنده این است که معیارهای در نظر گرفته شده برای این سنجش خیلی دقیق نیستند.

ویادامه می دهد: وضعیت تیراژ انتشار کتاب در چند حوزه موضوعی در کشور بالا است. طبیعتا حوزه اول حوزه کتاب های کمک آموزشی است و حوزه دوم کتاب های کودک و نوجوان، که این موضوع نشان می دهد که بچه های ما به واسطه این تیراژ کتابخوان هستند. پس از آن حوزه ادبیات و سپس کتاب های حوزه فنی در رده های بالاترین تیراژ کتاب در کشور قرار دارند که در حال چاپ و فروش هستند. به عنوان مثال بر اساس آمار ارائه شده از سوی خانه کتاب، در سال ۹۹ مجموعه تیراژ کتاب کشور چیزی حدود ۱۱۰ میلیون بوده که حدود ۲۵ درصد آن کمک آموزشی و کتاب های کودک نوجوان و ادبیات در رده های بعدی قرار داشته اند.

اساسا پرسشی که در سال های اخیر مطرح است و به موجب آن سنجش های مطالعاتی انجام می شود ، این است که ایرانیان چه میزان مطالعه دارند و چه کتاب هایی می خوانند؟

برای پرسش به این پاسخ، می توان ادعا کرد که میزان پرفروش بودن یک کتاب و شمارگان آن نشان دهنده پذیرش آن کتاب از سوی جامعه هدف بوده است، با این حال تشکیک هایی در آمارهای شمارگان کتاب که ناشی از خوداظهاری ناشران است در سال های اخیر انجام شده است که موجب شده تا به صورت قطع به یقین نتوان گفت، هر کتابی که شمارگان بالاتری دارد و به چاپ های متعددی رسیده لزوما پرمخاطب بوده است.

اما آمار دیگری که می توان به آن استناد کرده و زمینه مطالعاتی مردم را به دست آورد، آمار کتاب های به امانت گرفته شده در کتابخانه هاست. بر اساس آمارها، بیش از سه هزار و ۵۶۷ باب کتابخانه عمومی در سطح کشور به ارائه خدمات کتابخانه ای می پردازند. جست وجو در میان کتاب های به امانت گرفته شده توسط اعضای این کتابخانه ها فهرست جالب توجهی را نمایان می کند. بر اساس آمارها در ۱۰ سال گذشته ۵۹۹ هزار و ۹۹۲ عنوان کتاب به تعداد ۱۷۳ میلیون و ۶۰۲ هزار و ۵۷۷ بار به امانت گرفته شده است.

بر این اساس کتاب «قصه های خوب برای بچه های خوب» نوشته مهدی آذریزدی محبوب ترین کتاب در میان اعضای کتابخانه ها بوده و در مجموع ۲۷۳ هزار و ۷۹۰ بار به امانت گرفته شده است.

«تفسیر نمونه» از انتشارات دارالکتب اسلامیه ۲۵۸ هزار و ۶۹۵ بار به امانت گرفته شده است. «قصه ما مثل شد» نوشته محمد میرکیانی از انتشارات آستان قدس رضوی با ۱۵۴ هزار و ۲۹۶ بار سومین کتاب محبوب در میان مخاطبان بوده است. «آشنایی با قرآن کریم برای نوجوانان» زیرنظر فرزانه زنبقی نیز ۱۴۲ هزار و ۹۳۴ بار به امانت گرفته شده است.

در رده پنجم اما یک کتاب ترجمه ای پرمخاطب جا خوش کرده است، «قصه های من و بابا» اثر اریش ازر تصویرگر آلمانی از انتشارات فاطمی با ۱۲۵ هزار و ۵۳ بار به امانت گرفته شده است. «قصه های سرزمین» اشباح نوشته دارن شان دیگر کتاب ترجمه ای محبوب در میان اعضای نهاد کتابخانه های عمومی کشور در ده سال گذشته بوده است که ۱۱۰ هزار و ۳۸۱ بار به امانت گرفته شده است.

کتاب «قصه های خیلی قشنگ» نوشته مجید ملامحمدی و محمود پوروهاب نیز از انتشارات محراب قلم با ۱۱۰ هزار و ۳۳۶ بار امانت در رده هفتم قرار دارد.

پس از آن «قصه های شاهنامه »، «آتش بدون دود »، «سینوهه» به ترتیب با ۱۰۳ هزار و ۸۶۹، ۱۰۰ هزار و ۶۱۱ و ۹۹ هزار و ۸۷۲ بار امانت در زمره ۱۰ کتاب پرطرفدار اعضای کتابخانه های عمومی کشور هستند. اما در میان ۱۰ کتاب پرطرفدار دوم نیز ، عناوینی چون «۱۴ قصه از ۱۴ معصوم»، «قصه های شیرین کلیله و دمنه »، «لطفا گوسفند نباشید»، «یک عاشقانه آرام»، «مهارت های زندگی »، «بی قرار»، «داستان راستان »، «ای کاش گل سرخ نبود» به چشم می خورد.

بررسی کتاب های موجود نشان می دهد که بیشترین زمینه مطالعاتی مردم در حوزه ادبیات، دین، کودک و نوجوان و … بوده است. آمارهای موجود یکی از راه های پی بردن به میزان مطالعه و زمینه مطالعاتی مردم است، قطعا روش های دیگری نیز وجود دارد.

بررسی و شناخت زمینه های مطالعه آثار و کتب در بخش های مختلف و اینکه واقعا مردم چه کتاب ها و منابعی را و در چه زمینه هایی نیاز دارند و ذائقه عمومی جامعه چه آثاری را مطالبه می کند، ضروری ترین نیاز فرهنگی جامعه است.

از آنجا که مطالعه زمینه بهبود نگرش عموم مردم و کیفیت سبک زندگی آنها را ایجاد می کند، بنابراین لازم است مطالعات هدفمند و کاربردی در جامعه ترویج شود. از سوی دیگر در دسترس قرار دادن کتاب وگسترش ویترین توزیع نیز از دیکر اقداماتی است که برای گسترش کتابخوانی در کشور باید انجام شود. نیازسنجی نیز مولفه مهمی در گسترش فرهنگ کتابخوانی در کشور به شمار می رود، بخشی از این نیازسنجی با مطالعه و مشاهده پرفروش های بازار و پرمخاطب های کتابخانه های عمومی کشور انجام می شود. قاعدتا با سنجش نیازها و متعاقب آن برنامه ریزی های درست و قابل اجرا می توانیم به فرهنگی پویا و در عین حال منسجم در حوزه ترویج کتابخوانی دست یابیم.

انتهای پیام/