مهر | دین و اندیشه | یکشنبه، ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ - ۱۳:۴۴

سه الگوی حضور مردم در نهج البلاغه: نصرت، خذلان و امر به امام که سرنوشت حکومت علوی را رقم زد.

یادداشت مهمان_حجت الاسلام محمد عشایری منفرد، عضو هیئت علمی جامعه المصطفی (ص) العالمیه:
در نهج البلاغه «تأثیر حضور مردمی بر تصمیم گیری امام مسلمین» در سه نوع، صورت بندی شده است:
حضور برای نصرت امام:
نوع اول در آنجا بود که «جامعه ی خلافت زده ی پس از پیامبر»، پر از سیری شکمبارگان و گرسنگی گرسنگان شده بود و بازگرداندن این «جامعه ی پر از ظلم» به تنظیمات عصر نبوت، هرچند آرزو و مأموریت امیرالمؤمنین بود اما آن قدر دشوار یا غیرممکن بود که حضرت، در ابتدا حاضر به قبول این کار نبودند (دعونی و التمسوا غیری).
در این عرصه مردم، در شهر حاضر شدند ولی نوع کنشگری آنها از سنخ «نصرت» بود.
این «نصرت» مردمی چنان اثرگذار بود که «حجت» را بر امام تمام کرد (لو لا حضور الحاضر و قیام الحجة بوجود الناصر …) و موجب شد که حضرت تن به اتخاذ این تصمیم دشوار (بازگرداندن جامعه از تنظیمات خلفا به تنظیمات عصر نبوت) بدهد.
حضور اما برای عصیان و خذلان امام
نوع دوم، آنجا است که حضرت، پس از جنگ نهروان، می خواهد آخرین نبرد را با شام، که کانون «شکمبارگان سیر» بود، رقم بزند تا مسیر «بازگرداندن جامعه به تنظیمات عصر نبوت» هموار شود.
در این جا نیز مردم، حضور دارند؛ در مسجد و میادین شهر پای سخنرانی های علی ع می نشینند اما کنشگری آنها از سنخ «نصرت» نیست بلکه گاه کنشی است از سنخ «جنگ گریزی» (فأنتم و الله من السیف أفر) و گاه واکنشی است از سنخ «خذلان و عصیان»؛ و در مجموع، موجب عقیم شدن تصمیمات امام خود می شوند (و أفسدتم علی رأیی بالعصیان و الخذلان) چرا که امام مسلمین برای به نتیجه رساندن تصمیماتش به یارانی مطیع نیاز دارد (لا رأی لمن لا یطاع).
حضور اما برای امر و نهی امام
سومین نوع، در جایی است که مردم حضور خیابانی دارند اما حضورشان نه از سنخ نصرت است و نه از سنخ عصیان و خذلان است بلکه در صحنه حاضر می شوند تا امام خود را امر و نهی کنند!
(لقد کنت أمس أمیرا فأصبحت الیوم مأمورا و کنت أمس ناهیا فأصبحت الیوم منهیا)!
چنان که در صفین نیز مردم، حاضر بودند اما به جای فرمان پذیری از امیرالمؤمنین به ایشان فرمان می دادند!
(أ لم تقولوا عند رفعهم المصاحف حیلة و غیلة و مکرا و خدیعة: إخواننا و أهل دعوتنا استقالونا؟»