نظریات و رهنمودهای بزرگان جهان در رابطه با علوم انسانی و ویژگیها و اخلاقیات و صفات و کمالات پیامبران و امانتداری و اخلاق
چهل حدیث « سیره انبیاء » علیهم السلام
مقــدمـه
قال الله تبارک و تعالی:
لقد کان فی قصصهم
عبرة لاولی الألباب …
سوره یوسف: ۱۱۱
خداوند تبارک و تعالی می فرماید:
در مطالعه داستان ها و سرگذشت پیامبران
(صلوات الله علیهم) نکته های آموزنده
برای هوشمندان وجود دارد.
امام سجاد علیه السلام فرمود:
الا و ان ابغـض النـاس الـی الله
من یقتدی بسنة امام و لایقتدی بأعماله
.
هشدار که منفورترین مردم نزد پرورگار، کسی است که شیوه
امامی را پیروی کند ولی از سیره عملی او پیروی ننماید.
برای «چگونه بودن» نیاز به الگو داریم و نقش الگو در تربیت چنان روشن است که نیازی به بیان و توضیح نیست.
آنچه در این الگو گیری و اسوه یابی و تأسی به اخلاق اولیاء الهی کارساز است، آشنایی با جزئیات صفات و رفتار آن حضرات است، نه کلیات. خوشبختانه در کتب حدیث و سیره، نمونه های رفتاری پیامبران و امامان بصورت ریز و جزئی آمده است که آشنایی با آنها بسیار سودمند است و گامی جهت خودسازی و تعالی بخشیدن به جامعه است.
انسان در دید ژرف نگر اسلام، بیابانگردی سرگردان و گمگشته ای در تاریکزار زندگی نیست. او کشتی شکسته ای شوربخت و نا امید و اسیر موجهای بیم زا و هراس آفرین نمی باشد.
بلکه موجودی مسؤول است که با مقصد و مقصودی مشخص، با زاد و توشه ای کامل و راهنمایانی درونی و برونی به سفری پرداخته که از صحرای عدم آغاز می شود و تا بار یافتن به لقاء الهی ادامه دارد.
تمامی نیروهای خلقت، انسان را در این سفر صادقانه یاری می کنند و خدا با لطف بیکران خویش به هدایت او از راههای گوناگون پرداخته است و بهترین جایگاه جاودانه را در سرای آخرت برای او مهیا کرده است.
انسان برای به دست آوردن نیک بختی خویش و سعادتمندی جامعه و رضایت خداوند باید در طول این سفر چگونه زیستن را بیاموزد و این آموزه ها را در زندگی خویش بکار گمارد.
اسلام عزیز برای پاسخ گویی بدین سؤال بسیار اساسی دو شیوه را دنبال نموده است:
الف: بیان احکام و دستورهای زنـدگی از آغاز تـا فرجام
ب: ارائه الگوهای تربیتی و نمونه های عینی کمال
بر اساس همین شیوه دوم در قرآن مجید بارها از پیامبران و دیگر انسانهای والا سخن به میان آمده است، و از جنبه های الگویی آنان ستایش شده تا دیگران نیز به آنان تأسی بجویند.
در مکتب حیاتبخش تشیع(اسلام راستین) معرفی این الگوهای الهی گسترده تر است و پیشوایان معصوم که بهترین اسوه ها و الگوهای زندگی هستند فرا روی چشمان باز و دلهای آگاه قرار دارند تا آنانکه مسئولیت الهی و رسالت انسانی خویش را درک کرده اند و تصمیم برای رسیدن به چکادهای فرازمند فضیلت و کمال دارند با درس گرفتن از آنان زیستنی شرافتمندانه که سعادت دنیا و آخرت را تأمین می کند در پیش گیرند.
پیامبران و امامان معصوم علیهم السلام، اسوه بشریت اند و تبعیت عملی از آنان رهنمون کمال جویان است.
پیامبراکرم صلی الله علیه و آله فرمود:
ادبنی ربی فاحسن تأدیبی،
خداوند مرا تأدیب کرده و ادبم را نیکو ساخته است.
ویژگی سیره معصومین در این است ک مورد پسند و قبول پروردگار است و با اطمینان می توان از آن پیروی کرد.
در راستای این هدف و برای معرفی سیره عملی انبیاء و معصومین علیهم السلام گروهی از شیفتگان اهلبیت علیهم السلام در حوزه علمیه قم طی سالیانی در گستره کتابهای بسیاری دست به تحقیق وسیعی زده اند که بخواست خداوند مجموعه ارزشمندی را به زودی تقدیم امت اسلامی خواهند نمود.
اکنون به عنوان نمونه ای از دریای مواج و گرانقدر روایات، چهل حدیث از سیره هریک از معصومین علیهم السلام و مجـموع پیامبران در یکجا به پیشگاه امت اسلامی عرضه می شود. امید که همه ما را چراغ راه و ره توشه سفری باشد برای رسیدن به سعادت دنیا و نیک بختی آخرت.
در این چهل حدیث، با شمه ای از روشها و اخلاقیات و ویژگیهاو سیره سازنده و حیاتبخش انبیاء علیهم السلام آشنا می شویم امید است خداوند متعال توفیق بیشتر برای پیمودن راه آن بزرگواران را بهمه ما عنایت فرماید و کمک نماید تا بتوانیم از فرهنگ غنی پیامبران علیهم السلامبیشتر بهره برداری نماییم.
نمایش منبع
فصل اول:
رسالت پيامبران عليهم السلام
انبياء عليهم السلام و شناخت خدا
هشام بن حکم گوید: حضرت ابوالحسن موسی بن جعفر علیهماالسلام به من فرمود: ای هشام ! خداوند پیامبران و رسولان را برای تعقل درباره خود مبعوث گردانید. آن که از خدا شناخت بیشتری دارد خوش پذیراتر است، داناتر به امر خدا از عقل بهتری برخوردار است و عاقلترین مردم، در دنیا و آخرت مقام و رتبه بالاتری دارد.
توضیح: هدف بعثت انبیا، تکمیل عقول و معرفت انسان هاست، تا در سایه این معرفت، به عبادت خدا برسند. معرفت کسانی بیشتر است که خدا را بهتر بشناسند و دعوت آسمانی انبیا را از جان و دل پذیرا باشند. اینگونه خرد ورزی، انسان را به سعادت دنیوی و اخروی می رساند.
نمایش منبع
پبامبران عليهم السلام و بيدارگری دلها
علی علیه السلام می فرماید: خداوند پیامبرانش را در میان مردم معبوث ساخت، و رسولانش را پشت سرهم به سوی آنان فرستاد، تا وفا به پیمان فطرت را از انسانها مطالبه نمایند، و نعمتهای فراموش شده را به یادشان آورده، و با ابلاغ دستورات خدا حجت را بر آنها تمام کنند، گنجهای پنهانی عقلها را آشکار سازند و آیات قدرت خدایی را به آنان نشانی دهند.
انبیای الهی برای یادآوری «میثاق فطرت» و «فطرت توحیدی» مبعوث شدند تا مردم را به وفا و عمل به عهدی که در ازل با خدا بسته بودند که جز او را بندگی نکنند، فرا خوانند. پس هر گرایش شرک آلود و عبادت غیرخدا، رویگردانی از فطرت الهی و سرشت خداپرستانه است.
نمایش منبع
پايداری پيامبران عليهم السلام
علی علیه السلام فرمود: خداوند هرگز بندگان خود را، از وجود پیامبران مرسل، و کتب آسمانی و یا دلیلی قاطع و یا راهی صاف و مستقیم خالی نگذاشته، پیامبرانی که با کمی نفراتشان و فراوانی دشمنان و تکذیب کنندگان، هرگز در انجام وظائف خود کوتاهی نمی کردند.
توضیح: تاریخ انسان ها پیوسته برخوردار از منادیان حق و یادآوران میثاق فطرت بوده است. دعوت پیامبران به توحید و عدالت، بر مبنای عقل و خرد است و غنچه خرد در بوستان وحی پیامبران شکوفاتر می شود. از این رو، ادیان توحیدی را می توان بستری برای رشد و شکوفایی عقلها دانست و پیامبران الهی را سفیرانی که برای «اتمام حجت» به سوی بشر فرستاده شده اند.
نمایش منبع
پيامبران و دعوت به حق
حضرت علی علیه السلام می فرماید: خداوند رسولان خویش را به وسیله وحی که ویژه پیامبرانش می باشد مبعوث ساخت و آنان را حجت خویش بربندگانش قرار داد تا اینکه بهانه ای در برابر (خداوند) در اثر نفرستادن راهنما نداشته باشند و به این ترتیب بندگان را به زبان راستی به سوی حق فرا خواند.
توضیح: کسی که به حقانیت راه و دعوت خویش یقین داشته باشد، چیزی در عزم او خلل نمی آورد و با مخالفتهای دشمنان و فشار حوادث و مشکلات، دست از هدف بر نمی دارد. پیامبران پاک، به عنوان روشنگران راه جوامع و فرستادگان الهی به سوی مردم، از مصمم ترین انسانها بودند و پروردگار، آنان را با دلایل روشن و معجزات قوی، برای راهنمایی بشر مبعوث نمود.
نمایش منبع
پند و اندرز پيامبران عليهم السلام
حضرت علی علیه السلام فرمود: خداوند رسولانش را برای راهنمائی انسانها و جنیان مبعوث ساخت، تا پرده از چهره (زشت) دنیا برای آنها برگیرند، و از زیانهایش بر حذر دارند، و برای آنها مثلها زده، و عیوب دنیاپرستی را برایشان نشان دهند، و آنچه را که مایه عبرت است از تندرستیها و بیماریها، و حلال و حرام و هرچه که خداوند به مطیعان و عصیانگران از بهشت و دوزخ، و احترام و تحقیر وعده داده برایشان بازگو کنند.
توضیح: پذیرش دعوت پیامبران، در سایه عقل و اختیار است. جن و انس از این موهبت برخوردار بودند و در نتیجه، مخاطب پیام رسولان الهی بودند. محتوای دعوت انبیا، هم بیدارگری و جهل زدایی بود، هم نشان دادن «راه درست»، هم هشدار به عواقب روی گردانی از هدایتهای آسمانی، به این جهت، بیان حلال و حرام الهی و تبیین عواقب گناهان و رذائل اخلاقی در دستور کار آنان قرار داشت، تا «راه زندگی» را آگاهانه انتخاب کنند و بپویند. توضیح: فرستادگان الهی «حجت خدا» بر مردم بودند که با پشتوانه «وحی» مردم را به راه حق دعوت می کردند، تا کسی یا امتی نتواند ادعا کند که ما ندانستیم خدا از ما چه می خواهد و راه درست چیست؟ انبیا، زبانی راستگو، بیانی مبلغ، عزمی راسخ و برهان هایی استوار داشتند و هدفشان فرا خواندن همه به «حق» بود و اگر آنان مبعوث نمی شدند، حجت بر مردم تمام نبود.
نمایش منبع
فصل دوم:
در خلوت حق عبادت پيامبران عليهم السلام
محفل پيامبران عليهم السلام
در کتاب لب اللباب از امام صادق علیه السلام نقل شده: مساجد جایگاه (عبادت) پیامبران علیهم السلام است.
توضیح: در یک نگاه، همه عالم معبد است و همه سو قبله و جهت. اما مساجد، به عنوان پایگاهی که مؤمنان خداجوی در آن حضور می یابند، از قداست خاصی برخوردار است و مورد احترام خدا و رسول می باشد. کسی که با مساجد مأنوس است، روحی انبیایی دارد و شیطان را از خود دور می سازد. در روایات اسلامی، برای حضور در این عبادتگاه، ثواب نقل شده است، چرا که زمینه ساز هدایت و معرفت مردم است.
نمایش منبع
محل نماز پيامبران عليهم السلام
مفضل می گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم آیا مسجد کوفه قدیم است؟ فرمود : آری، آن جا محل نماز پیامبران است، همانا پیامبر خدا صلی الله علیه و آله هنگامی که جبرئیل علیه السلام او را با براق به سوی بیت المقدس می برد، وقتی که به دارالسلام پشت مسجد کوفه رسیدند فرمود: ای محمد! این مسجد پدرت حضرت آدم و جایگاه نماز پیامبران است، فرود آی و در آنجا نماز بخوان، پیامبر فرود آمد و در آنجا نماز خواند.
توضیح: مسجد کوفه در سرزمین عراق که محل عبادت و مناجات های حضرت علی علیه السلام بود، یکی از با فضیلت ترین مساجد است و پیامبران بسیار و بعضی از امامان در آن نماز خوانده اند و ثواب عبادت در آن را بیان کرده اند. برای این مسجد، اعمال و عبادات و نمازهای خاصی است که در کتب دعا آمده است. (به مفاتیح الجنان رجوع شود).
نمایش منبع
نماز سنت پيامبران عليهم السلام
از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله روایت شده که فرمودند: نماز موجب رضایت خدا و محبت فرشتگان است، روش پیامبران، نور معرفت، ریشه ایمان، موجب قبولی دعا و اعمال، برکت در روزی، راحتی بدن، و سلاح [مؤمن] بر ضد دشمنان است.
توضیح: هرچند عبادت، شکل های و شاخه های بسیاری دارد، ولی نماز و پرستش از عالی ترین برنامه های دین است که رابطه «عید» با «معبود» را نشان می دهد. این برنامه سازنده، روح را پاک می سازد، تکبر را از بین می برد، سپاس نعمت های الهی است و اگر با توجه و معرفت انجام شود، عامل بازدارنده از گناه و مایه تقرب به پروردگار است و طبق روایات، «نماز، نماد و پرچم مسلمانی و دینداری است.»
نمایش منبع
نماز شب پيامبران عليهم السلام
در روایت ابی جارود از امام باقر علیه السلام آمده که فرمود: آگاه باشید هیچ پیامبری نیآمده مگر با نماز شب، و هیچ پیامبری هم نمازشب را سرشب نمی خوانده است.
توضیح: اهل دل و ارباب معرفت، با شب و نیایش شبانه و تهجد در پیشگاه خداوند، انس داشته اند و از خلوت شب برای راز و نیاز با پروردگار بهره گرفته اند و در وقتی که دیده ها در خواب است، با چشمی بیدار و اشکبار، به عبادت پرداخته اند. بهترین موقع نماز شب پس از نصف شب تا هنگام نماز صبح است که هر چه به آخر شب نزدیک تر شود فضیلتش بیشتر است، ولی کسی که ادای آن پس از نصف شب برایش ممکن نیست، خواندن آن سرشب اشکالی ندارد.
نمایش منبع
شب زنده داری
امیرمؤمنان علی علیه السلام می فرماید: شب زنده داری موجب صحت بدن و رضایت پروردگار و آراسته شدن به اخلاق پیامبران و قرار گرفتن در معرض رحمت الهی است.
نمایش منبع
فصل سوم:
الگوهای الهی اخلاق فردی پيامبران عليهم السلام
اخلاق پيامبران عليهم السلام
عبد الله بن بکیر از امام جعفر صادق علیه السلام نقل می کند: که خداوند پیامبران خود را به اخلاق نیکو مختص کرده است. هرکس دارای آن اخلاق نیکو باشد خدا را شکر کند و هر کس که آنها را نداشته باشد ملتمسانه از خداوند بخواهد تا برایش عطا کند. عبد الله می گوید: گفتم: فدایت شوم آنها چه اوصافی هستند؟ فرمود: پرهیزکاری، قناعت، شکیبایی، شکر، بردباری، شرم، بخشش، شجاعت، غیرت [دینی و ناموسی]، احسان، راستگویی، و امانتداری.
توضیح: اخلاق شایسته و والا، سرمایه نجات انسان است. این سرمایه را باید به دست آورد و اگر هست در حفظ و تقویت آن باید کوشید. نمونه هایی از اخلاقیات خوب که در این حدیث آمده (پارسایی، قناعت، صبر، شکر و …) هرکدام نشانه ای از کمال روحی و معنوی یک مسلمان است. آنان که از این صفات برخوردارند، شایسته است که خدا را بر این نعمتها شکر کنند و اگر ندارند، عاجزانه از درگاه خداوند بطلبند.
نمایش منبع
خصالِ پيامبری
امیر المؤمنین علیه السلام فرمود: شکیبائی، اخلاق نیکو، نیکی و بردباری از اخلاق پیامبران است.
توضیح: از مؤثرترین سلاح ها برای غلبه بر مشکلات، صبر و بردباری و اخلاق نیکوست. از مهم ترین عوامل جاذبه پیامبران، خلق شایسته و حلم و مردم داری و خیرخواهی بوده است. پیامبرخدا صلی الله علیه و آله نیز بیشتر موفقیت خویش را در دعوت به اسلام، به سبب حسن خلق و صبر و مقاومت و تحمل ناملایمات به دست آورد و به تعبیر قرآن کریم، اگر آن حضرت، خشن و تندخو و سنگ دل بود، مردم از گرد او پراکنده می شدند. پیروان او نیز باید این رموز موفقیت را از انبیای الهی بیاموزند.
نمایش منبع
رفتارهای پيامبری
امام صادق علیه السلام فرمود: چهار چیز از اخلاق پیامبران است: ۱ ـ نیکی و احسان ۲ ـ بخشندگی ۳ ـ صبر بر مصیبتها ۴ ـ ادای حق مؤمن
توضیح: از قدیم گفته اند: نیکی و احسان، دلها را جذب می کند و آزادگان را اسیر محبت می سازد. کسی اهل احسان خواهد بود که روحیه سخاوت داشته باشد و کسی به اهداف خود می رسد که بر سختیها و مصیبتها صبوری کند و کسی محبوبیت مردمی می یابد که هم حقوق مردم را بشناسد و هم به ادای آنها بپردازد. این ویژگیها در زندگی پیامبران وجود داشته و آنان را در رسیدن به اهدافشان کامیاب ساخته است.
نمایش منبع
خواب پيامبری
حضرت علی علیه السلام فرمود: خواب بر چهار گونه است: پیامبران به پشت می خوابند در حالی که چشمانشان نمی خوابد و در انتظار وحی الهی است. مؤمن بر پهلوی راست به طرف قبله می خوابد، شاهان و شاهزادگان بر پهلوی چپ خوابیده تا آنچه که خورده اند هضم نمایند. و ابلیس و برادرانش و هر دیوانه و کم عقلی بر روی صورت و شکم می خوابند.
توضیح: از جامعیت دین و برنامه های آسمانی، یکی هم این است که برای همه امور زندگی، چه فردی چه اجتماعی، چه مادی چه معنوی، چه جسمی چه روحی برنامه و توصیه دارد. این که کی باید خوابید؟ چگونه باید خوابید؟ چه مقدار باید خوابید؟ هنگام خواب چه باید کرد و وقت بیدار شدن چه باید گفت؟ و … نشانه ای از این جامعیت است. در این حدیث نیز بهترین شیوه خوابیدن بیان شده است.
نمایش منبع
ارث پيامبری
امام صادق علیه السلام فرمود: به راستی علما وارثان پیغمبرانند و این برای آن است که پیامبران درهم و دینار به جای نمی گذارند، آنچه از آنان باقی مانده سخنان و گفتارشان می باشد، هرکس چیزی از آن برگرفت بهره فراوانی اخذ نموده است.
توضیح: مال و ثروت، ناپایدار است، اما پند و حکمت و علم، ماندگار است و ما اکنون هم پس از گذشت قرنها از زمان پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و انبیای گذشته، از علم و موعظه آنان بهره می بریم. پیامبران برای گردآوری مال مبعوث نشدند، بلکه برای تعلیم علم و حکمت آمدند. از این رو میراث بر جای مانده از آنان هم دانش است. خوشا کسی که از حکمتهای معنوی پیامبران بهره ببرد.
نمایش منبع
مهر پيامبری
امام صادق علیه السلام فرمود: مهر ورزیدن به زنان از اخلاق پیامبران است.
توضیح: ابراز علاقه به همسر و دوست داشتن زنان، مایه قوام و استحکام بنیان خانواده و قدردانی از زحمات آنان است.
نمایش منبع
فصل چهارم:
روشهای خدائی اخلاق اجتماعی پيامبران
سنّت تعيين جانشين
۱۷ عَنِ الصّادِقِ عليه السلام فی قَوْلِهِ تَعالی: «سُنَّةَ مَنْ قَدْاَرْسَلْنا قَبْلَكَ مِنْ رُسُلِنا وَ لا تَجِدُ لِسُنَّةِ اللّه ِ تَحْويلاً» قال علیه السلام : و من سننهم إقامة الوصی.
امام صادق علیه السلام در تفسیر گفتار خداوند متعال: «سنة من قد ارسلنا قبلک من رسلنا و لاتجد لسنة الله تحویلا» «از روش پیامبرانی پیروی کن که پیش از تو فرستادیم و روش خدایی را هرگز متغیر نمی یابی» فرمود: از روشهای پیامبران تعیین جانشین می باشد.
توضیح: وصایت و تعیین وصی و جانشین، برای تداوم راه انبیا و هدایت مردم در دوران پس از پیامبران است، تا آن دعوتها و تبلیغها رها نشود و در نسلهای بعدی هم ادامه یابد. انتخاب وصی از سوی پیامبران از میان کسانی انجام می شد که در علم و ایمان و صلاحیت اخلاقی و جهاد و تلاش، برتر از دیگران و به آن پیامبر نزدیک تر از بقیه باشند. پس چنین نیست که فقط حضرت رسول صلی الله علیه و آله در غدیر خم، وصی خود را تعیین و معرفی کرد، بلکه این شیوه همه پیامبران بوده است.
نمایش منبع
عيد رهبری
امام صادق علیه السلام فرمود: پیامبران علیهم السلام به جانشینان خود دستور می دادند که روز نصب وصی و جانشین را عید بگیرند.
توضیح: یکی از مهم ترین اعیاد اسلامی، «عید غدیر خم» است که رسول خدا صلی الله علیه و آله به امر پروردگار، در بازگشت از حجة الوداع، حضرت علی علیه السلام را به جانشینی خود تعیین فرمود. «غدیر»، چون تداوم «بعثت» است و «امامت»، چون ضامن استمرار اهداف «رسالت» است، در فرهنگ ما جایگاه مهمی دارد و توصیه شده که آن را عید بگیریم و زنده بداریم. این سنت در میان پیامبران گذشته هم وجود داشته که به گرامیداشت روز تعیین وصی و جانشین توصیه می کردند.
نمایش منبع
سخاوت پيامبران
امام صادق علیه السلام فرمود: بخشندگی از اخلاق پیامبران است و آن ستون ایمان است، و هیچ مؤمنی جز سخاوتمند نمی شود، و کسی هم سخاوتمند نمی شود مگر صاحب یقین و باور.
توضیح: روحیه سخاوت و بخشندگی بسیار قابل ستایش است. مؤمنی که سخاوتمند است، به پاداش الهی یقین دارد و آنچه را می بخشد هدر رفته نمی بیند، بلکه هم به محبوبیت نزد مردم می رسد و هم اجر صاحبان جود و سخاوت را می برد. حضرت ابراهیم علیه السلام یکی از پیامبرانی است که بخشنده و سخاوتمند بود و همیشه سر سفره اش مهمان داشت. این صفت، در هرکس باشد مورد توجه مردم و عنایت خدا قرار می گیرد.
نمایش منبع
قناعت و بی نيازی پيامبران عليهم السلام
حضرت علی علیه السلام می فرماید: اگر خداوند به هنگام مبعوث ساختن پیامبرانش، در گنجها و معادن طلا را به روی آنان می گشود امتحان از بین می رفت، پاداش و جزاء بی اثر می ماند. اما خداوند پیامبران خویش را از نظر عزم و اراده قوی، و از نظر ظاهر فقیر و ضعیف قرار داد، ولی توأم با قناعتی که قلب ها و چشم ها را پر از بی نیازی می کرد، هر چند فقر و ناداری ظاهری آنان چشم ها و گوشها را از ناراحتی پر می کرد.
توضیح: پیامبران الهی، گرچه از نظر ظاهری، دارای شکوه و قدرت مادی و زر و زیور و سپاه و خدم و حشم نبودند و مثل مردم عادی می زیستند، اما روح بلند و همت عالی و عزم جدی داشتند و به راه حق خویش مؤمن بودند. همین وضع ساده ظاهری وسیله امتحان دیگران بود تا روشن شود چه کسانی واقعا به حقانیت آنان ایمان دارند و از روی عقیده پیروی می کنند، نه به خاطر قدرت ظاهری و شکوه مادی.
نمایش منبع
انفاق پيامبران عليهم السلام
از امام صادق علیه السلام نقل شده که: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: ما پیامبران هرگز برای مال اندوزی و جمع آن مبعوث نشده ایم، بلکه برای انفاق (و رساندن آن به مستمندان) برانگیخته شده ایم.
توضیح: ثروت و مال، عطیه خدا و امانت او نزد بندگان است و وسیله آزمایش مردم است. انفاق مال به نیازمندان، هم خصلتها و کمالات اخلاقی انسان را شکوفا می سازد، هم محرومان به نوا می رسند، هم همبستگی مردم را می افزاید و هم موجب رضای خداست. ثروت اندوزی بدون خرج، صفتی قارونی و ناپسند است و حرص و آز، هرگز آدمی را جاودانه نمی سازد. برنامه پیامبران، انفاق است، نه اندوختن!
نمایش منبع
امانتداری پيامبران عليهم السلام
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: ادای حقوق و حفظ امانات، دین من و آیین پیامبران است.
توضیح: دینداری و مسلمانی تنها به نماز و عبادت نیست. امانت داری و حق شناسی و ادای حقوق دیگران از مهم ترین نشانه های بندگی و آموزشهای اسلامی است. کسی که امین نیست و به حقوق مردم بی توجه است، از دایره دینداری و از شیوه و مرام پیامبران به دور است. رعایت این دو اصل اخلاقی، در جامعه ایجاد حس اعتماد می کند و روابط اجتماعی را تقویت می سازد.
نمایش منبع
همزبانی با مردم
امیرمؤمنان علیه السلام می فرماید: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: ما پیامبران مأموریم که با مردم به اندازه درک آنان صحبت کنیم. و باز پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: پروردگارم مرا فرمان داده که با مردم مدارا کنم، همانگونه که مأموریم واجبات را به پا داریم.
توضیح: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله با آنکه عقل کل و برترین انسان و افضل انبیا بود، شیوه زندگیش ساده و مردمی و زبانش در حد و سطح فکر و دریافت مردم بود. از شیوه های مهم تبلیغ و سخنرانی هم، یکی مراعات سطح مخاطبان است، تا از طریق هم زبانی، همدلی بیشتری فراهم آید. هم ساده گویی، هم مدارا با مردم، از توصیه های الهی به فرستادگان خود بوده است.
نمایش منبع
مدارا با دشمنان
امام حسن علیه السلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: خداوند پیامبران را از آن جهت بر دیگران برتری داده که با دشمنان دین خدا مدارا می کنند و به جهت مراعات برادران دینی خود، با دشمنان با تقیه رفتار می کنند.
توضیح: آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است: با دوستان مروت، با دشمنان مدارا برخورد تند و سخت گیری و خشونت، مایه رنجش مردم است. انبیای الهی از طرف خداوند مأمور بودند که در راه تبلیغ و هدایت انسانها، تحمل و بردباری و صبر داشته باشند و با رفتارهای ناهنجار آنان مدارا کنند، تا دلهایشان نرم شود و به دین حق، جذب شوند. همین خصلت سبب برتری آنان بر دیگران بوده است.
نمایش منبع
احتراز از تشريفات
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: ما پیامبران و پاسداران [وحی الهی] و پرهیزکاران از [توقـعات بی جا] و تشـریفات و زحـمت دادن [به خود و دیگران] بیزاریم.
توضیح: ساده زیستی و دوری از تکلف، مایه راحتی انسان و دیگران است.
تکلف گر نباشد خوش توان زیست
تعلق گر نباشد خوش توان مرد
نمایش منبع
دوری از گواهی بر باطل
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: … ما پیامبران هرگز بر باطل گواهی نمی دهیم..
توضیح: یکی از وظایف انسان، آن است که اگر از قضیه ای خبر دارد و حق کسی ضایع می شود، آنچه را می داند بگوید و شهادت دهد، تا حقی ثابت شود و جلوی ظلمی گرفته شود. در مقابل این، «شهادت دروغ» و «شهادت باطل» است، یعنی کسی به دروغ گواهی دهد، یا رشوه بگیرد و قضایا را طور دیگری جلوه دهد. اینگونه کارها که «شهادت بر باطل» نام دارد، هرگز در شیوه انبیا وجود نداشته و آنان هیچ باطلی را تأیید و امضا نکرده اند.
نمایش منبع
پيامبران و رهبری مردم
مسلم بن عقبه از امام صادق علیه السلام نقل کرد که فرمود: خداوند هیچ پیامبری را به پیامبری بر نیانگیخت مگر اینکه او را به چوپانی گوسفند واداشت تا به او رهبری مردم را بیاموزد.
توضیح: در پیامبری و هدایت جامعه، نیاز به مدیریت است. یکی از جلوه های مدیریت در زندگی عادی مردم، چوپانی است. چوپان، یک گله گوسفند را هر روز به چرا می برد، مراتع را می شناسد، از گوسفندان مراقبت می کند تا گم نشوند و عقب نمانند و طعمه گرگ نشوند. با گرگها می ستیزد و آنچه برای مصلحت گله است، رعایت می کند. این شیوه، راه و رسم مردم داری و هدایت و رهبری توده های مردم را به پیامبران می آموزد. چوپانی، مقدمه پیشوایی است.
نمایش منبع
زيارت دوستان
جابر از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل می کند که فرمود: از پسندیده ترین اخلاق پیامبران، راستگویان، شهداء و صالحین، گشاده رویی به هنگام زیارت و دست به هم دادن و خوش آمدگویی هنگام دیدار است.
توضیح: حسن خلق، که از والاترین فضایل اخلاقی است، در چهره و گفتار و برخورد و سخن انسان آشکار می شود. به ما توصیه شده که وقتی به هم رسیدیم، با چهره باز و خندان با هم ملاقات کنیم، با هم دست بدهیم و به یکدیگر خوشامد بگوییم. این شیوه انبیایی انس و الفت مردم را می افزاید و کینه ها و کدورتها را می زداید و آغاز ارتباطهای صمیمی تر و دوستیهای دراز مدت به شمار می رود.
نمایش منبع
تواضع پيامبران عليهم السلام
علی علیه السلام فرمود: اگر خداوند تکبر ورزیدن را به کسی اجازه می داد، حتما در مرحله نخست آن را مخصوص پیامبران و اولیاء خود می ساخت، اما خداوند تکبر و خود برتر بینی را برای همه آنها منفور شمرده است، و تواضع و فروتنی را برایشان پسندیده، پیامبران گونه ها را بر زمین می گذاردند و صورت ها را بر خاک می سائیدند، و پر و بال خویشتن را برای مؤمنان می گسترانیدند، تا آنجا که مردم بی خبر آنها را ضعیف و ناتوان می شمردند، خداوند آنان را با گرسنگی امتحان نمود و به مشقت و ناراحتی مبتلا ساخت، با امور ترسناک آزمایش کرد، و با سختی ها و مشکلات خالص گردانید و از بوته آزمایش پیروز بیرون آمدند.
توضیح: تکبر، صفت ناپسندی است که خداوند در هیچ کس، به خصوص پیامبران آن را اجازه نداده است، برعکس، آنچه در مردم و انبیا می پسندد، تواضع و فروتنی و همدردی با مردم است.
نمایش منبع
آداب و سنن پيامبران عليهم السلام
حسن بن جهم از امام کاظم علیه السلام نقل کرده که آن حضرت فرمود: پنج چیز از آداب انبیاء در سر و پنج تا در بدن است: اما آنچه که در سر است: مسواک کردن، کوتاه کردن سبیل، جداکردن موی سر[برای مسح]، آب گرداندن در دهان و کشیدن آب به بینی [در وقت وضو ]است. و اما آنچه که در قسمت بدن است ختنه کردن، زائل کردن موهای زاید بدن و گرفتن ناخن و طهارت و پاکی از نجاست است.
نمایش منبع
فصل پنجم:
بهداشت پيامبری نظافت و پاكيزگی
استعمال بوی خوش
۳۱ عَنْ أَبی الْحَسَنِ الرِّضا عليه السلام قالَ: اَلطيّبُ مِنْ أَخْلاقِ الْأَنْبِياءِ عليهم السلام.
از امام رضا علیه السلام نقل شده که فرمود: استعمال بوی خوش از اخلاق پیامبران است.
توضیح: از جلوه های زندگی خوب، نشاط روحی و صفا و صمیمیت است. بعضی از کارها و صفات، مثل آلودگی بدن و لباس، بوی بد، قیافه عبوس، روابط را تیره می سازد. بعضی از اوصاف هم مثل خوشبویی و خوشرویی، صمیمیت و صفا می آورد. پیامبران پیوسته معطر بودند و از بوی خوش استفاده می کردند و این عاملی برای جاذبه آنان بود. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نیز به عطریات زیاد اهمیت می داد و آنچه را در این راه خرج شود، اسراف نمی دانست.
نمایش منبع
روش پيامبران
از امام صادق علیه السلام روایت شده که فرمود: چهار چیز از روش پیامبران الهی است: ۱ ـ مسواک زدن ۲ ـ حنا گذاشتن ۳ ـ عطر زدن ۴ ـ ازدواج کردن.
توضیح: آراستگی ظاهر و نشاط جسمی و صفای در معاشرت، زندگیها را گواراتر می سازد. مسواک زدن هم دهان را خوشبو می سازد، هم دندانها را سالم نگه می دارد. حنا و رنگ زدن به موها، انسان را جوان و شاداب نشان می دهد. عطر زدن، به روح آدمی نشاط و خوشی می بخشد. ازدواج هم پاسخگویی به نیاز طبیعی و غریزی انسان است. اینکه این چهار عمل، از سنتهای پیامبران شمرده شده، نشان می دهد که دین، برنامه زندگی است و انبیا برای تأمین یک زندگی سعادتمندانه آمده اند.
نمایش منبع
مسواك ادامه راه پيامبران
امیرالمؤمنین علیه السلام از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل می کند که فرمود: کسی که روزی یک بار مسواک بزند خدا از او راضی می شود و برای او بهشت است و کسی که روزی دوبار مسواک بزند روش پیامبران را ادامه داده و خدا بر هر نمازش ثواب صد رکعت می نویسد و از تنگدستی به بی نیازی می رسد.
توضیح: مسواک زدن، یک توصیه بهداشتی است و دندانها را از پوسیدگی حفظ می کند، و بوی بد دهان را از بین می برد. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله روزی چند بار مسواک می زد و می فرمود: اگر ترس آن نبود که بر امتم دشوار شود، مسواک زدن را بر آنان واجب می ساختم. و فرمود: دهانهای خودتان را که مجرای آیات قرآنی است، با مسواک زدن تمیز و خوشبو سازید.
نمایش منبع
آرايش موی سر
عمرو بن ثابت از امام صادق علیه السلامروایت کرده می گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: مردم چنین روایت می کنند که جدا کردن موی جلو سر از سنت است. امام فرمود: از سنت است؟ عرض کردم: گمان مردم آن است که پیامبر صلی الله علیه و آله موقع شانه کردن موی سر خود، از وسط موهای سرش را باز می کرد، حضرت فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آلههرگز موی سرش را تفریق نکرد و هیچ پیامبری موی سرش را آنقدر نگه نمی داشت که احتیاج به جدا کردن داشته باشد.
توضیح: بلند بودن بیش از حد مو، چه در سر و چه در صورت، نیکو نیست. هم تمیز کردن آن دشوارتر است، هم آراسته نگه داشتن آن.
نمایش منبع
فصل ششم:
خوراك پيامبران عليهم السلام
غذای پيامبران
۳۵ خالِدُ بْنُ نَجيحٍ عَنْ أَبی عَبْدِ اللّه ِ عليه السلام قالَ: اَللَّبَنُ مِنْ طَعامِ الْمُرْسَلينَ.
خالد بن نجیح از امام صادق علیه السلام روایت می کند که: شیر از غذای پیامبران است.
توضیح: یکی از سودمندترین غذاها از دوران کودکی تا پیری، شیر است که سرشار از ویتامینهای لازم برای بدن است و به خوبی جذب بدن می گردد و غذایی سالم است. به مادران نیز توصیه شده که در صورت امکان به مدت دو سال کامل، نوزادان خود را شیر دهند، چون بهترین غذا برای آنان است.
نمایش منبع
شام پيامبران عليهم السلام
محمد بن مسلم از امام صادق علیه السلام روایت کرده که امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: پیامبران خدا پس از نماز عشا شام می خوردند و شام خوردن را هرگز ترک نکنید، زیرا ترک آن موجب خرابی بدن است.
توضیح: درباره غذای شب و شام خوردن و وقت و اندازه و نوع آن گفتنی بسیار است. یکی از آنها این است که بهتر است شام را اوایل شب خورد، زیرا خوردن شام دیروقت و غذای سنگین در آخر شب، سبب می شود انسان نتواند راحت بخوابد. شام نخوردن نیز برای بدن زیانبار است. آنان که از چاقی می ترسند یا مشکل معده دارند، شب باید غذای کم و ساده بخورند.
نمایش منبع
خورشت پيامبران عليهم السلام
امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: خانواده ای که به خوردن سرکه و روغن زیتون عادت داشته باشند، هرگز فقیر نمی شوند و این نانخورش پیامبران است.
توضیح: خواص و فواید سرکه و روغن زیتون بیش از آن است که در این مختصر به آنها اشاره کرد. اینکه خوردن این دو ماده غذایی را سبب ایمنی از فقر دانسته اند، شاید اشاره به نقش مهم این دو خوراکی در تأمین سلامت بدن و پیشگیری از بیماری داشته باشد. روشن است که اگر برنامه غذایی انسان درست باشد، نیاز به صرف مقدار زیادی پول به دارو و مداوا و بیمارستان نخواهد بود و همین عامل، موجب می شود انسان فقیر نشود.
نمایش منبع
نان جــو
از امام رضا علیه السلام نقل شده که فرمود: هیچ پیامبری نیست مگر اینکه به خوردن [نان] جو دعا کرده و آنرا مبارک شمرده است و بر هیچ معده ای داخل نمی شود مگر اینکه همه دردهای آن را بیرون می راند، و آن غذای پیامبران و نیکان است، خداوند غذای پیامبرانش را غیر از نان جو چیز دیگری قرار نداده است.
توضیح: در قدیم، در کنار نانهای تهیه شده از گندم و حبوبات دیگر، «نان جو» یک غذای ساده و فقیرانه به شمار می رفت. ولی علاوه بر آن، خواص غذایی نان جو، به خصوص اگر دارای سبوس باشد بسیار است. امروز، نانهای جدید که با افزودن موادی از حالت طبیعی بیرون می رود و برای دستگاه هاضمه مضر است، اگر چه پر مشتری است، ولی باز هم علاقه مندان به تندرستی سراغ نان جو می روند.
نمایش منبع
داروی پيامبران
از فضیل بن رسام نقل شده که امام صادق علیه السلام فرمود: حجامت، نوره (داروی نظافت) و انفیه (عطر خاصی که برای عطسه کردن در جلوبینی قرار داده می شود.) از داروهای پیامبران است.
توضیح: در طب سنتی بر اساس رهنمودهای احادیث و گفته های حکیمان، حجامت نقش مهمی در مداوای امراض و تصفیه خون دارد و امروز یکی از شیوه های رایج، «حجامت درمانی» است. استفاده از داروی نظافت و زدودن موهای زاید بدن نیز، به تمیزی و سلامت و بهداشت جسم کمک می کند. انفیه هم مجاری تنفسی را باز می کند و برای تندرستی مفید است.
نمایش منبع
وليمه عروسی
وشاء از امام رضا علیه السلام نقل می کند فرمود: نجاشی وقتی آمنه دختر ابوسفیان را برای پیامبر خدا خواستگاری کرد و پیامبر با او ازدواج کرد، مردم را به غذا دعوت کرد و گفت: غذا دادن هنگام ازدواج از روشهای پیامبران است.
توضیح: مهمانی دادن و اطعام در مناسبتهای خاص از جمله ازدواج، از سنتهای پسندیده است و لحظات شادی و سرور را که به خاطر وصلت و پیوند خویشاوندی پدید می آید، ماندگار می سازد. ولیمه دادن، غیر از ازدواج، برای خریدن خانه جدید یا تولد فرزند یا بازگشت از سفر حج نیز سفارش شده است. این آیین، تعظیم شعائر و از سنتهای مفید اجتماعی است و روابط مردم را در جامعه گرم تر و صمیمی تر می سازد.
نمایش منبع
…علیک بالأحداث فإنهم أسرع إلی کل خیر؛
بر تو باد به جوانان که آنان در [پذیرش] نیکی و خیر، باشتابترند.
الکافی: ج ۸، ص ۹۳، ح ۶۶
:: دسته بندي احاديث بر اساس نام معصوم(ع) ::
تــعــداد کــتــابــهــا : ۱۱۱
تــعــداد احــادیــث : ۴۵۴۵۶
تــعــداد تــصــاویــر : ۳۸۳۸
تــعــداد حــدیــث روز : ۶۸۵
دسته بندی احادیث بر اساس نام معصوم
رسول خدا صلی الله علیه و آله (۱۱۰۱۱) حدیث
فاطمه زهرا سلام الله علیها (۹۰) حدیث
امیرالمؤمنین علی علیه السلام (۱۷۴۳۱) حدیث
امام حسن علیه السلام (۳۳۲) حدیث
امام حسین علیه السلام (۳۲۱) حدیث
امام سجاد علیه السلام (۸۸۰) حدیث
امام باقر علیه السلام (۱۸۰۸) حدیث
امام صادق علیه السلام (۶۳۸۴) حدیث
امام کاظم علیه السلام (۶۶۴) حدیث
امام رضا علیه السلام (۷۷۲) حدیث
امام جواد علیه السلام (۱۶۶) حدیث
امام هادی علیه السلام (۱۸۸) حدیث
امام حسن عسکری علیه السلام (۲۳۳) حدیث
امام مهدی علیه السلام (۸۲) حدیث
حضرت عیسی علیه السلام (۲۴۴) حدیث
حضرت موسی علیه السلام (۲۵) حدیث
لقمان حکیم علیه السلام (۹۴) حدیث
خضر نبی علیه السلام (۱۴) حدیث
قدسی (احادیث قدسی) (۴۳) حدیث
حضرت آدم علیه السلام (۴) حدیث
حضرت یوسف علیه السلام (۳) حدیث
حضرت ابراهیم علیه السلام (۳) حدیث
حضرت سلیمان علیه السلام (۶) حدیث
حضرت داوود علیه السلام (۱۵) حدیث
حضرت عزیر علیه السلام (۱) حدیث
حضرت ادریس علیه السلام (۳) حدیث
حضرت یحیی علیه السلام (۸) حدیث
…علیک بالأحداث فإنهم أسرع إلی کل خیر؛
بر تو باد به جوانان که آنان در [پذیرش] نیکی و خیر، باشتابترند.
الکافی: ج ۸، ص ۹۳، ح ۶۶
:: دسته بندي احاديث بر اساس نام معصوم(ع) ::
https://www.hadithlib.com/guides
https://www.hadithlib.com/rolls/chel/۳۱۰۰/
گفتگو با هوش مصنوعی
💬 سلام! میخوای دربارهی «نظریات و رهنمودهای بزرگان جهان در رابطه با علوم انسانی و ویژگیها و اخلاقیات و صفات و کمالات پیامبران و امانتداری و اخلاق» بیشتر بدونی؟ من اینجام که راهنماییت کنم.