اهمیت احسان و نیکی به پدر و مادر
خبرگزاری فارس گروه قرآن و فعالیت های دینی: در ادامه انتشار شرح آیات منتخب قرآن و در پانزدهمین روز از ماه مبارک رمضان شرح و تفسیر آیات منتخب جزء ۱۵ قرآن کریم بر اساس تفسیر نور به همراه توضیحات حجت الاسلام محسن قرائتی تقدیم می شود.
آیه ۲۳ سوره مبارکه اسراء
«و قضی ربک ألا تعبدوا إلا إیاه و بالوالدین إحسانا إما یبلغن عندک الکبر أحدهما أو کلاهما فلا تقل لهما أف و لا تنهرهما و قل لهما قولا کریما» پروردگارت مقرر داشت که جز او را نپرستید و به پدر و مادر نیکی کنید. اگر یکی از آن دو یا هر دو نزد تو به پیری رسیدند، به آنان «اف» مگو و آنان را از خود مران و با آنان سنجیده و بزرگوارانه سخن بگو.
شرح آیه ۲۳ سوره مبارکه نساء توسط حجت الاسلام قرائتی
احسان به پدر و مادر در روایات اهل بیت (ع)
در احادیث، در مورد احسان به والدین بسیار سفارش شده و از آزردن آنان نکوهش به عمل آمده است: پاداش نگاه رحمت به والدین، حج مقبول است. رضایت آن دو رضای الهی و خشم آنان خشم خداست. احسان به پدر و مادر عمر را طولانی می کند و سبب می شود که فرزندان نیز به ما احسان کنند. در احادیث آمده است: حتی اگر تو را زدند، تو «اف» نگو، خیره نگاه مکن، دست بلند مکن، جلوتر از آنان راه نرو، آنان را به نام صدا نزن، کاری مکن که مردم به آنان دشنام دهند، پیش از آنان منشین و پیش از آنکه از تو چیزی بخواهند به آنان کمک کن.[۱]
مردی مادرش را به دوش گرفته طواف می داد، پیامبر را در همان حالت دید، پرسید: آیا حق مادرم را ادا کردم؟ فرمود: حتی حق یکی از ناله های زمان زایمان را ادا نکردی.[۲] از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله سؤال شد: آیا پس از مرگ هم احسانی برای والدین هست؟ فرمود: آری، از راه نماز خواندن برای آنان و استغفار برایشان و وفا به تعهداتشان و پرداخت بدهی هایشان و احترام دوستانشان.[۳]
مردی از پدرش نزد پیامبر شکایت کرد. حضرت پدر را خواست و پرسش کرد، پدر پیر گفت: روزی من قوی و پولدار بودم و به فرزندم کمک می کردم، اما امروز او پولدار شده و به من کمک نمی کند. رسول خدا صلی الله علیه و آله گریست و فرمود: هیچ سنگ و شنی نیست که این قصه را بشنود و نگرید! سپس به آن فرزند فرمود: «انت و ما لک لا بیک» تو و دارایی ات از آن پدرت هستید.[۴] در حدیث آمده است: حتی اگر والدین فرزند خود را زدند، فرزند بگوید: «خدا شما را ببخشد» که این کلمه همان «قول کریم» است.[۵]
احسان به والدین، از صفات انبیاست
احسان به والدین، از صفات انبیاست. چنانکه در مورد حضرت عیسی علیه السلام، توصیف «برا بوالدتی»[۶] و در مورد حضرت یحیی علیه السلام «برا بوالدیه»[۷] آمده است. والدین، تنها پدر و مادر طبیعی نیستند. در برخی احادیث، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امیرالمؤمنین علیه السلام پدر امت به حساب آمده اند. «أنا و علی ابوا هذه الامة»[۸] همچنان که حضرت ابراهیم، پدر عرب به حساب آمده است.[۹] «ملة أبیکم إبراهیم»[۱۰]
اگر والدین توجه کنند که پس از توحید مطرحند، انگیزه دعوت فرزندان به توحید در آنان زنده می شود. «قضی ربک ألا تعبدوا إلا إیاه و بالوالدین إحسانا»
پیام هایی از آیه ۲۳ سوره مبارکه اسراء
۱- توحید، در رأس همه سفارش های الهی است. «قضی ربک ألا تعبدوا إلا إیاه»
۲- خدمت گزاری و احسان به پدر و مادر، از اوصاف موحد واقعی است. «ألا تعبدوا إلا إیاه و بالوالدین إحسانا»
۳- فرمان نیکی به والدین مانند فرمان توحید، قطعی و نسخ نشدنی است. «قضی»
۴- احسان به والدین در کنار توحید و اطاعت از خداوند آمده است تا نشان دهد این کار، هم واجب عقلی و وظیفه انسانی است، هم واجب شرعی. «قضی ربک ألا تعبدوا إلا إیاه و بالوالدین إحسانا»
۵- نسل نو باید در سایه ایمان، با نسل گذشته، پیوند محکم داشته باشند. «ألا تعبدوا إلا إیاه و بالوالدین إحسانا»
۶- در احسان به والدین، مسلمان بودن آنها شرط نیست. «بالوالدین إحسانا»
۷- در احسان به پدر و مادر، فرقی میان آن دو نیست. «بالوالدین إحسانا»
۸- نیکی به پدر ومادر را بی واسطه و به دست خود انجام دهیم. «بالوالدین إحسانا»
۹- احسان، بالاتر از انفاق است و شامل محبت، ادب، آموزش، مشورت، اطاعت، تشکر، مراقبت و امثال اینها می شود. «بالوالدین إحسانا»
۱۰- احسان به والدین، حد و مرز ندارد. «بالوالدین إحسانا» (نه مثل فقیر، که تا سیر شود، و جهاد که تا رفع فتنه باشد و روزه که تا افطار باشد.)
۱۱- سفارش قرآن به احسان، متوجه فرزندان است، نه والدین. «و بالوالدین إحسانا» زیرا والدین نیازی به سفارش ندارند و به طور طبیعی به فرزندان خود احسان می کنند.
۱۲- هرچه نیاز جسمی وروحی والدین بیشتر باشد، احسان به آنان ضروری تر است. «یبلغن عندک الکبر»
۱۳- پدر و مادر سالمند را به آسایشگاه نبریم، بلکه نزد خود نگهداریم. «عندک»
۱۴- وقتی قرآن از رنجاندن سائل بیگانه ای نهی می کند، «أما السائل فلا تنهر» تکلیف پدر و مادر روشن است. «و لا تنهرهما»
۱۵- هم احسان لازم است، هم سخن زیبا و خوب. «إحسانا … قل لهما قولا کریما» بعد از احسان، گفتار کریمانه مهمترین شیوه برخورد با والدین است.
۱۶- در احسان به والدین و قول کریمانه، شرط مقابله نیامده است. یعنی اگر آنان هم با تو کریمانه برخورد نکردند، تو کریمانه سخن بگو. «و قل لهما قولا کریما»
آیه ۲۴ سوره مبارکه اسراء
«و اخفض لهما جناح الذل من الرحمة و قل رب ارحمهما کما ربیانی صغیرا» و از روی مهربانی و لطف، بال تواضع خویش را برای آنان فرودآور و بگو: پروردگارا! بر آن دو رحمت آور، همان گونه که مرا در کودکی تربیت کردند.
شرح آیه ۲۴ سوره مبارکه نساء توسط حجت الاسلام قرائتی
تواضع و درخواست رحمت از خدا برای پدر و مادر
۱- فرزند در هر موقعیتی که هست، باید متواضع باشد و کمالات خود را به رخ والدین نکشد. «و اخفض لهما جناح الذل»
۲- تواضع در برابر والدین، باید از روی مهر و محبت باشد، نه ظاهری و ساختگی، یا برای گرفتن اموال آنان. «و اخفض لهما … من الرحمة»
۳- فرزند باید نسبت به پدر مادر، هم متواضع باشد، هم برایشان از خداوند رحمت بخواهد. «و اخفض … و قل رب ارحمهما»
۴- دعای فرزند در حق پدر و مادر مستجاب است، وگرنه خداوند دستور به دعا نمی داد. «و قل رب ارحمهما …»
۵- دعا به پدر و مادر، فرمان خدا و نشانه شکرگزاری از آنان است. «قل رب ارحمهما …»
۶- در دعا از کلمه «رب» غفلت نکنیم. «قل رب ارحمهما»
۷- رحمت الهی، جبران زحمات تربیتی والدین است. «رب ارحمهما کما ربیانی» گویا خداوند به فرزند می گوید: تو رحمت خود را دریغ مدار، و از خدا نیز استمداد کن که ادای حق آنان از عهده تو خارج است.
۸- گذشته خود، تلخی ها و مشکلات دوران کودکی و خردسالی را که بر والدین تحمیل شده است از یاد نبرید. «کما ربیانی صغیرا»
۹- پدر و مادر باید بر اساس محبت فرزندان را تربیت کنند. «ارحمهما کما ربیانی»
۱۰- انسان باید از مربیان خود تشکر و قدردانی کند. «ارحمهما کما ربیانی»
آیه ۲۵ سوره مبارکه اسراء
«ربکم أعلم بما فی نفوسکم إن تکونوا صالحین فإنه کان للأوابین غفورا» پروردگارتان به آنچه در درون شماست، آگاه تر (از خودتان) است. اگر صالح باشید، قطعا او آمرزنده توبه کنندگان است.
شرح آیه ۲۵ سوره مبارکه نساء توسط حجت الاسلام قرائتی
پیام هایی از آیه ۲۵ سوره نساء
۱- از شئون ربوبیت خداوند، آگاهی اوست. «ربکم أعلم»
۲- انگیزه ما در هر کار و در خدمت به والدین زیر نظر اوست. «ربکم أعلم …»
۳- صلاحیت ها مربوط به درون و انگیزه هاست. «فی نفوسکم إن تکونوا صالحین»
۴- اگر دل و درون، صاف و صالح باشد، در توبه باز است. «تکونوا صالحین … للأوابین غفورا»
۵- توبه خود را با انابه پی درپی انجام دهیم. «اوابین»
۶- خداوند بخشاینده است، اما شرط برخورداری ما از مغفرت الهی، توبه است. «إن تکونوا صالحین … للأوابین غفورا»
۷- اگر از روی نادانی برخورد نامناسبی با والدین داشته ایم، با توبه می توانیم رحمت خدا را جلب کنیم. «صالحین … غفورا» (با توجه به آیه قبل)
۸- عفو و بخشش الهی از شئون ربوبیت اوست. «ربکم … غفورا»
۹- یکی از نشانه های صالح بودن انسان، توبه کردن است. «إن تکونوا صالحین … للأوابین»
۱۰- گاهی از افراد صالح نیز لغزشی سر می زند، که البته باید این کوتاهی ها را با توبه جبران کرد. «إن تکونوا صالحین … اوابین»
پی نوشت ها
[۱] . تفسیر نورالثقلین
[۲] . تفسیر نمونه
[۳] . تفسیر مجمع البیان
[۴] . تفسیر فرقان
[۵] . کافی، ج ۲، ص ۱۵۷
[۶] . مریم، ۳۹
[۷] . مریم، ۱۴
[۸] . بحارالانوار، ج ۱۶، ص ۹۵
[۹] . تفسیر نورالثقلین
[۱۰] . حج، ۷۸
انتهای پیام/
آیه ۲۳ سوره مبارکه اسراء
«و قضی ربک ألا تعبدوا إلا إیاه و بالوالدین إحسانا إما یبلغن عندک الکبر أحدهما أو کلاهما فلا تقل لهما أف و لا تنهرهما و قل لهما قولا کریما» پروردگارت مقرر داشت که جز او را نپرستید و به پدر و مادر نیکی کنید. اگر یکی از آن دو یا هر دو نزد تو به پیری رسیدند، به آنان «اف» مگو و آنان را از خود مران و با آنان سنجیده و بزرگوارانه سخن بگو.
شرح آیه ۲۳ سوره مبارکه نساء توسط حجت الاسلام قرائتی
احسان به پدر و مادر در روایات اهل بیت (ع)
در احادیث، در مورد احسان به والدین بسیار سفارش شده و از آزردن آنان نکوهش به عمل آمده است: پاداش نگاه رحمت به والدین، حج مقبول است. رضایت آن دو رضای الهی و خشم آنان خشم خداست. احسان به پدر و مادر عمر را طولانی می کند و سبب می شود که فرزندان نیز به ما احسان کنند. در احادیث آمده است: حتی اگر تو را زدند، تو «اف» نگو، خیره نگاه مکن، دست بلند مکن، جلوتر از آنان راه نرو، آنان را به نام صدا نزن، کاری مکن که مردم به آنان دشنام دهند، پیش از آنان منشین و پیش از آنکه از تو چیزی بخواهند به آنان کمک کن.[۱]
مردی مادرش را به دوش گرفته طواف می داد، پیامبر را در همان حالت دید، پرسید: آیا حق مادرم را ادا کردم؟ فرمود: حتی حق یکی از ناله های زمان زایمان را ادا نکردی.[۲] از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله سؤال شد: آیا پس از مرگ هم احسانی برای والدین هست؟ فرمود: آری، از راه نماز خواندن برای آنان و استغفار برایشان و وفا به تعهداتشان و پرداخت بدهی هایشان و احترام دوستانشان.[۳]
مردی از پدرش نزد پیامبر شکایت کرد. حضرت پدر را خواست و پرسش کرد، پدر پیر گفت: روزی من قوی و پولدار بودم و به فرزندم کمک می کردم، اما امروز او پولدار شده و به من کمک نمی کند. رسول خدا صلی الله علیه و آله گریست و فرمود: هیچ سنگ و شنی نیست که این قصه را بشنود و نگرید! سپس به آن فرزند فرمود: «انت و ما لک لا بیک» تو و دارایی ات از آن پدرت هستید.[۴] در حدیث آمده است: حتی اگر والدین فرزند خود را زدند، فرزند بگوید: «خدا شما را ببخشد» که این کلمه همان «قول کریم» است.[۵]
احسان به والدین، از صفات انبیاست
احسان به والدین، از صفات انبیاست. چنانکه در مورد حضرت عیسی علیه السلام، توصیف «برا بوالدتی»[۶] و در مورد حضرت یحیی علیه السلام «برا بوالدیه»[۷] آمده است. والدین، تنها پدر و مادر طبیعی نیستند. در برخی احادیث، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امیرالمؤمنین علیه السلام پدر امت به حساب آمده اند. «أنا و علی ابوا هذه الامة»[۸] همچنان که حضرت ابراهیم، پدر عرب به حساب آمده است.[۹] «ملة أبیکم إبراهیم»[۱۰]
اگر والدین توجه کنند که پس از توحید مطرحند، انگیزه دعوت فرزندان به توحید در آنان زنده می شود. «قضی ربک ألا تعبدوا إلا إیاه و بالوالدین إحسانا»
پیام هایی از آیه ۲۳ سوره مبارکه اسراء
۱- توحید، در رأس همه سفارش های الهی است. «قضی ربک ألا تعبدوا إلا إیاه»
۲- خدمت گزاری و احسان به پدر و مادر، از اوصاف موحد واقعی است. «ألا تعبدوا إلا إیاه و بالوالدین إحسانا»
۳- فرمان نیکی به والدین مانند فرمان توحید، قطعی و نسخ نشدنی است. «قضی»
۴- احسان به والدین در کنار توحید و اطاعت از خداوند آمده است تا نشان دهد این کار، هم واجب عقلی و وظیفه انسانی است، هم واجب شرعی. «قضی ربک ألا تعبدوا إلا إیاه و بالوالدین إحسانا»
۵- نسل نو باید در سایه ایمان، با نسل گذشته، پیوند محکم داشته باشند. «ألا تعبدوا إلا إیاه و بالوالدین إحسانا»
۶- در احسان به والدین، مسلمان بودن آنها شرط نیست. «بالوالدین إحسانا»
۷- در احسان به پدر و مادر، فرقی میان آن دو نیست. «بالوالدین إحسانا»
۸- نیکی به پدر ومادر را بی واسطه و به دست خود انجام دهیم. «بالوالدین إحسانا»
۹- احسان، بالاتر از انفاق است و شامل محبت، ادب، آموزش، مشورت، اطاعت، تشکر، مراقبت و امثال اینها می شود. «بالوالدین إحسانا»
۱۰- احسان به والدین، حد و مرز ندارد. «بالوالدین إحسانا» (نه مثل فقیر، که تا سیر شود، و جهاد که تا رفع فتنه باشد و روزه که تا افطار باشد.)
۱۱- سفارش قرآن به احسان، متوجه فرزندان است، نه والدین. «و بالوالدین إحسانا» زیرا والدین نیازی به سفارش ندارند و به طور طبیعی به فرزندان خود احسان می کنند.
۱۲- هرچه نیاز جسمی وروحی والدین بیشتر باشد، احسان به آنان ضروری تر است. «یبلغن عندک الکبر»
۱۳- پدر و مادر سالمند را به آسایشگاه نبریم، بلکه نزد خود نگهداریم. «عندک»
۱۴- وقتی قرآن از رنجاندن سائل بیگانه ای نهی می کند، «أما السائل فلا تنهر» تکلیف پدر و مادر روشن است. «و لا تنهرهما»
۱۵- هم احسان لازم است، هم سخن زیبا و خوب. «إحسانا … قل لهما قولا کریما» بعد از احسان، گفتار کریمانه مهمترین شیوه برخورد با والدین است.
۱۶- در احسان به والدین و قول کریمانه، شرط مقابله نیامده است. یعنی اگر آنان هم با تو کریمانه برخورد نکردند، تو کریمانه سخن بگو. «و قل لهما قولا کریما»
آیه ۲۴ سوره مبارکه اسراء
«و اخفض لهما جناح الذل من الرحمة و قل رب ارحمهما کما ربیانی صغیرا» و از روی مهربانی و لطف، بال تواضع خویش را برای آنان فرودآور و بگو: پروردگارا! بر آن دو رحمت آور، همان گونه که مرا در کودکی تربیت کردند.
شرح آیه ۲۴ سوره مبارکه نساء توسط حجت الاسلام قرائتی
تواضع و درخواست رحمت از خدا برای پدر و مادر
۱- فرزند در هر موقعیتی که هست، باید متواضع باشد و کمالات خود را به رخ والدین نکشد. «و اخفض لهما جناح الذل»
۲- تواضع در برابر والدین، باید از روی مهر و محبت باشد، نه ظاهری و ساختگی، یا برای گرفتن اموال آنان. «و اخفض لهما … من الرحمة»
۳- فرزند باید نسبت به پدر مادر، هم متواضع باشد، هم برایشان از خداوند رحمت بخواهد. «و اخفض … و قل رب ارحمهما»
۴- دعای فرزند در حق پدر و مادر مستجاب است، وگرنه خداوند دستور به دعا نمی داد. «و قل رب ارحمهما …»
۵- دعا به پدر و مادر، فرمان خدا و نشانه شکرگزاری از آنان است. «قل رب ارحمهما …»
۶- در دعا از کلمه «رب» غفلت نکنیم. «قل رب ارحمهما»
۷- رحمت الهی، جبران زحمات تربیتی والدین است. «رب ارحمهما کما ربیانی» گویا خداوند به فرزند می گوید: تو رحمت خود را دریغ مدار، و از خدا نیز استمداد کن که ادای حق آنان از عهده تو خارج است.
۸- گذشته خود، تلخی ها و مشکلات دوران کودکی و خردسالی را که بر والدین تحمیل شده است از یاد نبرید. «کما ربیانی صغیرا»
۹- پدر و مادر باید بر اساس محبت فرزندان را تربیت کنند. «ارحمهما کما ربیانی»
۱۰- انسان باید از مربیان خود تشکر و قدردانی کند. «ارحمهما کما ربیانی»
آیه ۲۵ سوره مبارکه اسراء
«ربکم أعلم بما فی نفوسکم إن تکونوا صالحین فإنه کان للأوابین غفورا» پروردگارتان به آنچه در درون شماست، آگاه تر (از خودتان) است. اگر صالح باشید، قطعا او آمرزنده توبه کنندگان است.
شرح آیه ۲۵ سوره مبارکه نساء توسط حجت الاسلام قرائتی
پیام هایی از آیه ۲۵ سوره نساء
۱- از شئون ربوبیت خداوند، آگاهی اوست. «ربکم أعلم»
۲- انگیزه ما در هر کار و در خدمت به والدین زیر نظر اوست. «ربکم أعلم …»
۳- صلاحیت ها مربوط به درون و انگیزه هاست. «فی نفوسکم إن تکونوا صالحین»
۴- اگر دل و درون، صاف و صالح باشد، در توبه باز است. «تکونوا صالحین … للأوابین غفورا»
۵- توبه خود را با انابه پی درپی انجام دهیم. «اوابین»
۶- خداوند بخشاینده است، اما شرط برخورداری ما از مغفرت الهی، توبه است. «إن تکونوا صالحین … للأوابین غفورا»
۷- اگر از روی نادانی برخورد نامناسبی با والدین داشته ایم، با توبه می توانیم رحمت خدا را جلب کنیم. «صالحین … غفورا» (با توجه به آیه قبل)
۸- عفو و بخشش الهی از شئون ربوبیت اوست. «ربکم … غفورا»
۹- یکی از نشانه های صالح بودن انسان، توبه کردن است. «إن تکونوا صالحین … للأوابین»
۱۰- گاهی از افراد صالح نیز لغزشی سر می زند، که البته باید این کوتاهی ها را با توبه جبران کرد. «إن تکونوا صالحین … اوابین»
پی نوشت ها
[۱] . تفسیر نورالثقلین
[۲] . تفسیر نمونه
[۳] . تفسیر مجمع البیان
[۴] . تفسیر فرقان
[۵] . کافی، ج ۲، ص ۱۵۷
[۶] . مریم، ۳۹
[۷] . مریم، ۱۴
[۸] . بحارالانوار، ج ۱۶، ص ۹۵
[۹] . تفسیر نورالثقلین
[۱۰] . حج، ۷۸
انتهای پیام/
گفتگو با هوش مصنوعی
💬 سلام! میخوای دربارهی «اهمیت احسان و نیکی به پدر و مادر» بیشتر بدونی؟ من اینجام که راهنماییت کنم.