لزوم شفاف سازی ابهامات تبصره ۱۴ لایحه بودجه و رفع بلاتکلیفی بسیاری از احکام بودجه سنواتی- اخبار اقتصاد ایران - اخبار اقتصادی تسنیم



به گزارش خبرگزاری تسنیم، بررسی ها نشان میدهد، در طول سنوات اخیر در نظام بودجه ریزی کشور اصول اساسی که شامل اصل جامعیت «شاملیت » تعادل" تخصیصها و غیره رعایت نمی شود، به عنوان یک نمونه واضح در تمامی این سالها کسری تراز عملیاتی داشته ایم و این کسری را از استقراض و فروش نفت جبران کرده ایم.

در سال ۱۳۹۶، ۴۷درصد کسری تراز عملیاتی ثبت شد؛ سال ۱۳۹۷، ۴۱درصد کسری تراز عملیاتی داشتیم، سال ۹۹، ۶۵ درصد کسری تراز عملیاتی ایجاد شد.دولت ۲۳۵ درصد بیش از قانون برنامه ششم کشور از واگذاری های دارایی های مالی استفاده کرد که بر اساس عملکرد ۴۰۹ درصد بیش از الزام تعیین شده در برنامه از این ردیف استفاده گردید.

بر این اساس به نظر می رسد، در کشور فاصله قابل توجه بین برنامه و بودجه کاملا منقطع می باشد و بودجه واقعی و عملیاتی نیست. در حقیقت از تمامی احکام ( بندها و تبصره ها ) به طور متوسط ۳۰٪ اجرا شده بیش از ۷۰ درصد یا ناقص و یا اصلا اجرا نشده است هیچ حساب کشی از مجریان به عمل نیامده و در تمام این سال ها تحقق درآمد و هزینه ها بیشتر از رقم های مصوبه بودجه بوده یعنی این که در تمامی زمینه ها کم برآورده شده که گویای این است که سیاه بودجه، بودجه کل کشور نیست.

محورهای اساسی در بودجه ریزی وجود دارد که مدیریت کشور را به نابهنجاری و چالش کشانده است، تخصیص ارز ۴۲۰۰ « تبصره ۱۴ یعنی همان هدفمندی یارانه ها» موضوع شرکت های دولتی« هدر رفت منابع» و تمرکز وجوه در خزانه داری کشور« خصوصی سازی و واگذاری ها» ازجمله این موارد هستند.

در خصوص تخصیص ارز ۴۲۰۰ از سال ۹۷ تا ۹۹ پنجاه میلیارد دلار تخصیص ارز ۴۲۰۰ تخصیص داده شده است که در سال ۹۸ پانزده میلیارد دلار که از این مقدار ۱۳۳ نفر ، یک و نیم میلیارد دلار ارز گرفته و ۲۵۵ مورد ثبت سفارش کرده اند ولیکن هیچ نوع وارداتی نداشتند.

در سال ۹۷ سی وهفت نفر بالای ۱۰۰ میلیون دلار ارز گرفته اند سی ودو نفر هیچ کالایی وارد نکرده اند، چهل و هشت نفر بین ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون دلار ارز گرفتند که ۳۱ نفر هیچ کالایی وارد نکرده اند، ۳۵۹ نفر بین ۱۰ تا ۵۰ میلیون دلار ارز گرفتند ولیکن ۲۱۲ نفر هیچ کالایی وارد نکرده اند.



تبصره ۱۴ (هدفمندی یارانه ها )

این تبصره، خود تبدیل به بودجه مجزا شده و دولت وظایف حاکمیتی خودش را به آن انتقال داده و از منابع آن انجام وظیفه می کند (مثل خریدتضمینی چای، کاهش فقرو امور رفاهی، تغذیه، بهداشت و غیره) متاسفانه در سال ۹۸ به این تبصره بند سایر موارد نیز اضافه شده است به مضمون کمک به رزمندگان و ایثارگران و جانبازان و …« که این بند سایر از هدفمندی یارانه ها » در سال ۹۸ دو دهم درصد، در سال ۹۹ سیزده درصد، سال ۱۴۰۰ بیست درصد و هر سال به این سه نقطه اضافه می شود که این خود در قبال تصمیم گیری راهبرد هدفمند کردن یارانه ها به چالشهای اساسی تبدیل شده است.



بودجه شرکت های دولتی

بالای ۶۰ درصد بودجه های مصوب و پس از تبدیل شدن به قانون دستکاری و اصلاح شده است؛ در سال ۹۶ ده شرکت زیان ده اعلام شده در صورتیکه ۱۸۰ شرکت بوده اند" دو هزار میلیارد تومان بابت جبران زیان اعلام شده در صورتی که ۱۲ هزار میلیارد تومان تخصیص داده شده است، در سال ۹۷ شرکت های دولتی موظف بودند ۴۰ درصد هزینه های پژوهشی را به عهده بگیرند که در عمل فقط ۱۱ درصد خود را به جا آورده اند'. این نکته را هم در نظر داشته باشیم که بودجه شرکت های دولتی در سال ۱۴۰۱ نسبت به سال ۱۴۰۰ سی وچهاردرصد و نسبت به سال ۹۹ هفتاد درصد رشد کرده است.

هفت شرکت دولتی، ۵۱ درصد کل بودجه شرکت های دولتی را به عهده دارند. شرکت ملی گاز 'شرکت ملی نفت، پالایش نفت آبادان، پالایش نفت اراک، بازرگانی دولتی، بانک ملی و سپه که ۹۴ درصد زیان هم به همین شرکت ها تعلق دارد و ۵۱ درصد بودجه کل شرکت های دولتی در اختیار این شرکت هاست.

از طرف دیگر بررسیها نشان میدهد، این شرکتها تعهدات خود را انجام نداده اند مثلا شرکت گاز مقرر بوده ۵۰ درصد تامین هزینه های مدارس را به عهده بگیرد و عملکرد آن ۳۶ درصد می باشد و جالب اینکه ۱۶ میلیارد دلار صادرات سهم صندوق دولت را هم پرداخت نکرده اند شرکت نفت هم تعهد همسان سازی حقوق بازنشستگان را داشته و هیچگونه اقدامی معمول نکرده است.

یا به عنوان یک مثال دیگر، دولت می بایست ۲۰ درصد از وصولی های سال ۹۸ از حساب ذخیره ارزی را به بازسازی و نوسازی مدارس می پرداخته که عملکرد آن صفر بوده است.

این مصادیق گویای این است که در بودجه بی انضباطی موج میزده از طرف دیگر سازمان برنامه و بودجه مجاز به جابجایی ۱۰ درصد در ردیف ها می باشد که در بعضی از موارد از ۵۰ تا ۱۰۰ درصد جابجایی ردیف ها را داشته و تخصیص و یا کم کرده است.



هدر رفت منابع'؛ ناکارآمدی مدیریت و گران مدیریت کردن کشور

۸/۳میلیارد دلار هدر رفت گاز بدلیل عدم سرمایه گزاری مجدد در توسعه میادین گازی و در حال حاضر اگر در دوسال آینده چهارمیلیارد دلار در توسعه میادین گازی سرمایه گذاری نشود پیش بینی می شود در پنج سال آینده کشور واردکننده گاز خواهدشد.

۶ میلیارد یورو به قیمت صادراتی هدر رفت محصولات همراه گاز داریم.

۶٫۲ میلیارد یورو(معادل۹ درصدمصرف کل کشور)قبل از مصرف هدر می رودیعنی حدود یک ونیم برابر کل صادرات.

۱۱۸۴ مگاوات برق غیرمجاز برای استخراج رمز ارزها استفاده شده است.

۱۶۸۶ میلیاردبه قیمت سال ۹۸( ۲۴درصد آب شرب) قبل از مصرف هدر می رود.



تمرکز وجود در خزانه داری کل کشور "

براساس قانون دستگاههای اجرایی می بایست تمامی حساب های شان متمرکز در خزانه داری کل کشور باشد ولیکن از ۱۲۹۰ دستگاه اجرایی در کشور در سال ۹۹، ۳۵۴ دستگاه اجرایی حسابی در خزانه داری کشور ندارند ۵۲۵ دستگاه اجرایی حساب در نزد سایر بانک ها دارند که غیرقانونی است.

برای مثال تمامی درآمدهای تبلیغاتی صدا و سیما و وزارت ورزش و جوانان که بر اساس تبصره ۲۰ قانون بودجه ۹۹ می بایست به خزانه داری کل واریز شود ولیکن عملکرد صفر و مبلغی شناسایی نشده است در سال ۹۹ وصول مطالبات دولت در سازمان مالیاتی ۲۱۳ هزار میلیارد تومان مصوب بوده است ولی در عمل کمتر از ۱۰ درصد بوده است و یقینا در سال ۱۴۰۰ عدم وصول مطالبات بالاخص در خصوص حقوق گمرکی بسیار بیشتر از این خواهد بود'

بر اساس قانون برنامه ششم توسعه کشور؛ دولت نمی تواند برای مصارف عمومی خود از منابع واگذاری شرکت های دولتی و صندوق توسعه ملی استفاده کند اما دولت در سال ۹۹، ۶۲ هزار میلیارد تومان ( یعنی ۱۱ درصد منابع عمومی بودجه سال ۹۹) را از این منبع برداشت کرده است. نکته خطرناک دیگر اینکه در سال ۱۴۰۱ قرار است یک صندوق جدید دیگر از منابع حاصل از افزایش قیمت های حامل انرژی و مالی ایجاد شود.

در گزارشهای تفریغ بودجه چه خبر است؟

یک ایراد اساسی به این گزارش نویسی، عدم توجه به اصول گزارش نویسی درست برای هر رده مختلف است در اینکه گزارش حاوی نکات بسیار دقیقی است ولی ذکر برخی از نکاتی که صرفا جنبه آماری و عددی دارد ممکن است مخاطب خاص را بهره مند کنه" اما نماینده های محترم مجلس و گروه های نظارتی را دچار اشتباه کند. پس بهتر است سطوح مختلفی تعریف شده و مواردی که در نوشتن متن قانون بودجه اشکال گرفته شده در نوشتن گزارش نیز دقت کافی را داشته باشند.

اما مهمترین نکاتی که در این گزارش مطرح شده در واقع نکاتی است که سالیان سال توسط متخصصین مختلف بودجه مطرح می شود آن هم عدم پیش بینی درست از وضعیت درآمدها و هزینه هاست که باعث انحرافات بودجه ای شده است.

این گزارش نشان می دهد که فقط ۵۶ درصد از منابع در طول این ۸ ماهه وصول شده و عمده درآمدهای وصولی هم با فشار بر فرادستان بوده و به خوبی هم میشه مفر های رانتی هیچ گزندی به فرادستان نمیرساند را مشخص کرد.

عمده ترین منابعی که وصولی نداشتند مالیات بر مسکن های خالی درآمد حاصل از مابه التفاوت نرخ ارز ترجیحی به نرخ نیما، درآمد حاصل از بدهی های بخش های پتروشیمی و معادن به دولت و تحویل نفت خام به اشخاص بوده، برخی از اینها به خاطر ابهام در سازو کارها بوده و باعث عدم هماهنگی سازمان های مختلف شدند و درامدی وصول نشده و عدم وصول شان هم هیچ ما به ازایی برای آن کسانی که تخطی کردند در قانون بودجه نداشته است.

از طرفی می بینیم که در این درصد وصولی بیش از ۶۰ مورد ردیفها کمتر از ۵۰ درصد بوده اما در حوزه مصارف عملکرد ها به طور میانگین بالای ۸۰ درصد است حتی بخشی از آنها بالای صد در صد است این گویای آنست که هزینه ها بیشتر از آنچه پیش بینی می شده عملیاتی شده اما در بحث درآمدها' پیش بینی های درستی صورت نگرفته یا اینکه توان و عزم کافی برای این بحث وجود نداشته به طور خاص در مالیات نسبت به سال قبل فقط ۵۸ درصد تحقق صورت گرفته و این گویای رکود و بانگاه به جزئیات گویای این است که کمترین درصد تحقق درآمدها مالیات بر خانه ها و خودروهای لوکس و خانه های خالی بوده است.



از طرفی معمولا قانون بودجه با حجم عظیمی از بندها و تبصره های غیر بودجه ای روبرو است و این باعث میشود که بندهای بودجه ای زیاد جدی گرفته نشوند و فقط ۱۷ درصد بندها و تبصره ها کامل اجرا شده و ۶۰ درصد هم اجرای ناقص داشته باشند.

ازطرفی بازهم در اقدامات ضد توسعه ای بانک ها موظف بودند ۵۵ درصد از تسهیلاتشان را به تولید بدهند که فقط ۱۶ درصد را تخصیص داده اند؛ همه اینها گویای این است که دولت توان و یا عزم برخورد با یک گروه برخوردار و یا به اصطلاح فرا دست را ندارد.

بیشترین انتظاری که از دستگاه های نظارتی به خصوص مجلس می رود این است که باید زمینه های اجرایی هم برای احکام در نظر بگیرد (ضمانت اجرایی و پاسخگویی و …) تصمیم گیرندگان امر در مقام قانون که باید وظایفشان را در مقام نظارت هم به خوبی انجام دهند و به دنبال این باشند که احکام رهگیری و ردیابی درست صورت بگیرد. در هنگام نوشتن این احکام ما به ازای عدم اجرایشان هم پیش بینی شود و دستگاه ها ملزم به اجرای آن باشند ' البته ضعف دیگری که دارد مجلس به خاطر ماهیت امتیازات منطقه ای که باید به نمایندگان بدهد' دیده می شود به دنبال این است که درآمدهایی در بودجه در نظر بگیرد تا بعدا بتوانند هزینه هایی را به تبع آن اضافه کند که این هم به لحاظ ساختاری باید بازنگری شود زیرا خیلی از این درآمدهایی را که منشا برخی از هزینه هایی است که برخی از نمایندگان به صورت منطقه ای برای بودجه عمومی می تراشند" غیر قابل وصول است، ولیکن هزینه ها کاملا تخصیص داده می شود. در نهایت با کسری بودجه مواجه و عدم تحقق درآمدهای برخی از این هزینه ها بیشتر از آن چیزی است که تخصیص داده می شود و برآیند اینها به هر روش که باشد ایجاد تورم و دولت را وادار به آینده فروشی میکند.

در پایان تاکید میشود، مجلس و نماینده ها باید از این منظر به موضوع تصویب بودجه ۱۴۰۱ بپردازند تعیین تکلیف هزینه های غیر ضروری و حذف آنهاست. باید مشخص شود که دولت باید در چه هزینه های صرفه جویی کند، تا از این منظر به پیشرفت جامعه کمک و اولویت بندی درست را انجام بدهد. دراین راستا میبایست دیوان محاسبات به همراه مرکز پژوهشها ' راهبردهای مناسب و کاربردی را به مجلس ارائه نمایند.

کاظم سلیمی- کارشناس اقتصادی*

انتهای پیام/

پرسش و پاسخ در لزوم شفاف سازی ابهامات تبصره ۱۴ لایحه بودجه و رفع بلاتکلیفی بسیاری از احکام بودجه سنواتی- اخبار اقتصاد ایران - اخبار اقتصادی تسنیم

گفتگو با هوش مصنوعی