به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، حجت الاسلام والمسلمین محسن مهاجرنیا، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در سلسله یادداشتهایی به بررسی دشمن شناسی در قرآن پرداخته است که در ادامه قسمت نخست آن از نظر شما می گذرد:

تاریخ شکل گیری یهود در فلسطین و تأسیس دولت صهیونی هم زاد با جرم و جنایت است و در سال های اخیر به اوج خود رسیده و سبب نفرت جهانی گردیده است. مواجهه مستقیم جمهوری اسلامی ایران با این رژیم جعلی، اقتضای آن دارد تا مجددا به بازشناسی و بازخوانی این قوم تاریخی و دشمن انسانیت مبادرت شود.

تأمل در آیات قرآن بیانگر آن است که چهار رویکرد در آیات نسبت به قوم بنی اسرائیل وجود دارد که عبارتند از: نگاه مثبت آیات مکی به یهود به خاطر همراهی اولیه آنها با حضرت موسی (ع)، رویکرد مربوط به هم پیمانی مسلمانان با دوازده قوم یهود در سال اول مدینه، ترسیم چهره اپوزیسیونی یهود علیه حکومت نوپای مدینه، رونمایی از هویت تاریخی و چهره واقعی یهود به عنوان محارب حکومت اسلامی مدینه

الف) یهودیان مؤمن به حضرت موسی(ع)

غرض از نقل داستان مفصل بنی اسرائیل و انبیای این قوم و داستان سرتاسر سیاسی حضرت موسی(ع) درآیات مکی،ارائه تجربه سیاسی ارزشمند انبیای گذشته برای پیامبر(ص) و تازه مسلمانان است. قرآن درصدد آن است تا به آنها نشان دهد چگونه حضرت موسی(ع) و پیروانش مقاومت کردند.بنی اسرائیل چه مسیر تاریخی ای را طی کرد،چگونه از مانع فرعون، بزرگ ترین طاغوت تاریخ عبور نمودند.قرآن در دوره مکه درصدد نقد مستقیم رفتار بنی اسرائیل نیست اگرچه به کسانی که به انبیای بنی اسرائیل کافر می شدند اشاراتی هم دارد. اما حق آن است که جریان شناسی و بازسازی قصص انبیا و اقوام گذشته ، پشتوانه نظری و تجربی برای نهضت انقلابی دوره مکه است.

در موارد زیادی از آیات مکی با کلمات دستوری به پیامبر(ص) دستور می دهد تا از سرنوشت و تجربه انبیای گذشته الگو بگیرد:« واذکر عبدنا داوود ذا الأید إنه أواب» (ص:۱۷)، «واذکر عبدنا أیوب» (ص:۴۱) ،«واذکر عبادنا إبراهیم وإسحاق ویعقوب» (ص:۴۵) ،«واذکر إسماعیل والیسع وذا الکفل)(ص:۴۸) و در آخر هم می فرماید:«هذا ذکر وإن للمتقین لحسن مآب»(ص۴۹)این یادکردی است، و قطعا برای پرهیزگاران فرجامی نیک است.یادآوری سرگذشت این پیامبران برای حضرت عبرت است.«لقد کان فی قصصهم عبرة لأولی الألباب»(یوسف:۱۱۱) در سوره نازعات با اشاره به ماجرای تاریخی موسی(ع) در مقابل فرعون می فرماید:«هل أتاک حدیث موسی …إن فی ذلک لعبرة لمن یخشی(نازعات:۲۶) آیا سرگذشت موسی بر تو(حضرت محمد(ص)) آمد؟ در آن ماجرا برای خداترسان عبرت وجود دارد.

ادبیات عبرت آموزی در دو سوره اعراف و هود که حاصل وحی در سال های آخر مکه هستند، نشان می دهد که خداوند ابتدا بنیادهای نظری و اعتقادی را مطرح می کند، بعد تجربه مفصل انبیاء گذشته را برمدار آن بنیادها استوار می کند تا در مرحله سوم با نگاه دستوری وظایف پیامبر(ص) و مسلمانان را انشاء کند.

مثبت نگری تا آنجاست که بشارت آمدن خاتم انبیاء هم به نحوی در مکه با این قوم مرتبط گردیده است.«الذین یتبعون الرسول النبی الامی الذی یجدونه مکتوبا عندهم فی التوراة» (اعراف:۱۵۷)همان ها که از فرستاده خدا، پیامبر امی، پیروی می کنند، همو که(صفات او را در توراتی که نزد یهودیان است،می یابند.در آیه ۶ سوره صف از زبان حضرت عیسی(ع)این بشارت با ذکر نام آمده است: «ای بنی اسرائیل، من فرستاده خدا به سوی شما هستم. تورات را که پیش از من بوده تصدیق می کنم و به فرستاده ای که پس از من می آید و نام او«احمد» است بشارت می دهم.»

اما تاریخ این قوم بر همین منطق ثابت نمی ماند رفتار آنها به گونه ای تغییر می کند که در گزارش قرآن از آنها نشان می دهد که داغ خواری و ناداری بر پیشانی آنان زده شد و به خشم خدا گرفتار آمده اند: « وضربت علیهم الذلة والمسکنة وباءوا بغضب من الله» (بقره :۶۲) و در نهایت با تغییر نگاه مثبت به بنی اسرائیل آنها را دشمن ترین دشمنان ایمان به خداوند معرفی می کند: «لتجدن أشد الناس عداوة للذین آمنوا الیهود».(مائده :۶۲)

در سوره اعراف تا آیه ۵۸ مبانی اعتقادی است و از آیه ۵۹ -۶۴ داستان حضرت نوح(ع)، ازآیه ۶۵-۷۲ داستان حضرت %^115^%(ع)، از آیه ۷۳-۷۹ داستان صالح ،از آیه ۸۰-۸۴ داستان حضرت لوط(ع)،از آیه ۸۵ -۱۰۲ داستان حضرت شعیب(ع)و ازآیه ۱۰۳- ۱۵۶ داستان سیاسی حضرت موسی(ع) و بنی اسرائیل بیان شده است تا درنهایت بر پایه مبانی و تجربه های سیاسی انبیای گذشته ، خطاب به مسلمانان بفرماید:«الذین یتبعون الرسول النبی الأمی الذی یجدونه مکتوبا عندهم فی التوراة والإنجیل یأمرهم بالمعروف وینهاهم عن المنکر ویحل لهم الطیبات ویحرم علیهم الخبائث ویضع عنهم إصرهم والأغلال التی کانت علیهم فالذین آمنوا به وعزروه ونصروه واتبعوا النور الذی أنزل معه أولئک هم المفلحون» (اعراف:۱۵۷) آنان که از این فرستاده، پیامبر درس نخوانده -که نام او را نزد خود، در تورات و انجیل نوشته می یابند- پیروی می کنند؛(همان پیامبری که آنان را به کار پسندیده فرمان می دهد، و از کار ناپسند بازمی دارد، و برای آنان چیزهای پاکیزه را حلال و چیزهای ناپاک را بر ایشان حرام می گرداند، و از (دوش آنان قیدوبندهایی را که بر ایشان بوده است برمی دارد. (و آنها را از جهل و خرافات و استبداد و خفقان آزاد می کند پس کسانی که به او ایمان آوردند و بزرگش داشتند و یاریش کردند و نوری را که با او نازل شده است پیروی کردند، آنان همان رستگارانند. در ادامه به پیامبر(ص) دستور می دهد که با اقتدارمأموریتت را اعلام کند: «قل یا أیها الناس إنی رسول الله إلیکم جمیعا»(اعراف:۱۵۸)

در سوره هود هم در بیست وپنج آیه اول مبانی نظری بیان می شود بعد طی هشتادوهفت آیه تجربه انبیاء ازحضرت نوح(ع)،حضرت هود(ع)با قوم عاد ،حضرت صالح(ع) با قوم ثمود،حضرت ابراهیم(ع)،حضرت لوط(ع)، حضرت شعیب(ع) و حضرت موسی(ع) را تا آیه یکصد و یازده نقل می کند تا در بخش سوم سوره بر اساس آن مبانی و تجربه پیشینیان خطاب به پیامبر اسلام (ص) بفرماید: «فاستقم کما أمرت ومن تاب معک»(هود:۱۱۲)پس ای رسول الله شما هم در مقابل قریش استقامت کنید و «ولا ترکنوا إلی الذین ظلموا»(هود:۱۱۳)و به ستمگران متمایل مشوید.«وأقم الصلاة» (هود:۱۱۴)،«واصبر»(هود:۱۱۵)در شرایط سخت مکه با عبودیت تحمل کنید.

در اواخر سوره هم با یادآوری تجربه آموزی می فرماید:«وکلا نقص علیک من أنباء الرسل ما نثبت به فؤادک وجاءک فی هذه الحق وموعظة وذکری للمؤمنین»(هود: ۱۲۰) و هر یک از سرگذشتهای پیامبران را که بر تو حکایت می کنیم، چیزی است که دلت را بدان استوار می گردانیم، و در اینها حقیقت برای تو آمده، و برای مؤمنان اندرز و تذکری است.

ادبیات قرآنی دوره مکه با به کاربردن تعبیرهای لطیف و از روی محبت،جایگاه ویژه ای برای بنی اسرائیل نسل اول قائل است.همانند؛ بندگانم « عبادی»(شعراء:۵۲)، صابران«وتمت کلمة ربک الحسنی علی بنی إسرائیل بما صبروا»(اعراف:۱۳۷)وارثان وحی و تورات «أورثنا بنی إسرائیل الکتاب» (غافر:۵۳)، قوم نجات یافته «لقد نجینا بنی إسرائیل» (دخان: ۳۰)،هدایت شده «جعلناه هدی لبنی إسرائیل» (سجده:۲۳) پناه یافته «ولقد بوأنا بنی إسرائیل مبوأ صدق»(یونس:۹۳)، امت هدایت یافته و عادل «ومن قوم موسی أمة یهدون بالحق وبه یعدلون»(اعراف:۱۵۹)، قوم برتر« وأنی فضلتکم علی العالمین» (بقره:۴۷)، قوم انتخاب شده «ولقد اخترناهم علی علم علی العالمین»(دخان:۳۲)، دریافت کنندگان آیات الهی «وآتیناهم من الآیات» (دخان:۳۳) و رزق خاص الهی «نزلنا علیکم المن والسلوی»(طه:۸۰) و انتخاب بیشترین پیامبران از میان این قوم «ولقد آتینا بنی إسرائیل الکتاب والحکم والنبوة ورزقناهم من الطیبات وفضلناهم علی العالمین»(جاثیة:۱۶)

در داستان بنی اسرائیل و انبیای آنها، گاهی با یادآوری خاطرات تلخ و شیرین این قوم و ایمان و مقاومت و مظلومیت و استضعاف آنها در حاکمیت فرعون همراه شده است و در سرگذشت حضرت موسی(ع) بازنمایی سیاسی برجسته ای یافته و تجربه موسوی(ع) به عنوان سیاسی ترین الگوی رفتاری برای خروج از حاکمیت ظالمانه قریش بازسازی شده است، تعبیر«لعبرة» خطاب به پیامبر اسلام(ص) چنین بیان شده است:«هل أتاک حدیث موسی …ان فی ذلک لعبرة» (نازعات:۱۵-۲۶)

انتهای پیام/